| Państwo działania | |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
9 marca 1919 |
| Data i miejsce śmierci |
17 września 1981 |
| profesor nadzwyczajny nauk humanistycznych | |
| Alma Mater | |
| Doktorat |
1964 |
| Habilitacja |
1971 |
| Profesura |
1978 |
| wicedyrektor Instytutu Śląskiego w Opolu | |
| Odznaczenia | |
 | |
Franciszek Hawranek (ur. 9 marca 1919 w Tychach, zm. 17 września 1981 w Opolu) – polski historyk, profesor nauk humanistycznych, wicedyrektor Instytutu Śląskiego w Opolu, znawca dziejów Śląska.
Uczył się w szkole ludowej w Szopienicach i Państwowym Gimnazjum Męskim im. Tadeusza Kościuszki w Mysłowicach, zaś maturę zdał w 1936 w Państwowym Liceum i Gimnazjum im. Księcia Jana Opolskiego w Tarnowskich Górach. Po odbytych w latach 1937–1939 studiach w Państwowym Pedagogium w Katowicach miał podjąć pracę nauczyciela, lecz przeszkodził temu wybuch II wojny światowej, w czasie której (1941) został wcielony do Wehrmachtu. Walczył najpierw na froncie wschodnim a pod koniec wojny w zachodnich Czechach, skąd trafił do amerykańskiego obozu jenieckiego.
Od 1945 pracował jako nauczyciel w szkole w Uszycach, zostając w latach 1949–1951 jej kierownikiem, a w latach 1951–1970 uczył historii w Liceum Ogólnokształcącym w Gorzowie Śląskim. W latach 1948–1951 odbył korespondencyjne studia w Instytucie Pedagogicznym Związku Nauczycielstwa Polskiego w Warszawie, zaś w latach 1958–1961 studiował eksternistycznie historię w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie, uzyskując magisterium. Na podstawie rozprawy pt. Ruch komunistyczny na Górnym Śląsku w latach 1918–1921, napisanej pod kierunkiem prof. Kazimierza Popiołka, uzyskał w 1964 na Uniwersytecie Wrocławskim stopień doktora nauk humanistycznych (wyróżniona przez redakcję „Polityki”). W 1971 Rada Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego nadała mu stopień naukowy doktora habilitowanego na podstawie rozprawy pt. Niemiecka socjaldemokracja w prowincji górnośląskiej w latach 1929–1933. W 1978 został profesorem nadzwyczajnym nauk humanistycznych.
W 1970 podjął pracę w Instytucie Śląskim w Opolu. Od 1972 otrzymał stanowisko docenta i został kierownikiem Zakładu Historii a w latach 1973–1974 i od 1975 do śmierci wicedyrektorem Instytutu Śląskiego. W 1971 został nauczycielem akademickim Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu, wykładając tam do 1977 historię Śląska. Kierował opolskim oddziałem Polskiego Towarzystwa Historycznego. Od 1977 był członkiem Komisji Historycznej a potem również wiceprezesem Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Katowicach.
Wypromował pięciu doktorów nauk humanistycznych i recenzował 12 przewodów doktorskich. Był autorem ok. 300 publikacji, w tym 9 książek i 30 opracowań zwartych, których był redaktorem. W 1959 został współzałożycielem Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Oleskiej, w którym w 1966 założył (zostając jego redaktorem) rocznik popularnonaukowy „Głos Olesna”. Od 1971 przez kilka lat redagował kwartalnik „Wczoraj, Dzisiaj, Jutro”, wydawany przez Opolskie Towarzystwo Kulturalno-Oświatowe i Wydział Kultury Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu. Był członkiem kolegium redakcyjnego serii naukowych „Zeszyty Naukowe. Ruch Robotniczy na Śląsku Opolskim” (1968–1974) i „Klasa robotnicza na Śląsku” (od 1974), czasopism naukowych „Studia Śląskie” (od 1973), „Zaranie Śląskie” i „Z pola Walki” oraz Śląskiego słownika biograficznego (T. 1–3, Katowice 1977–1981).
Autor haseł w Polskim Słowniku Biograficznym i Słowniku biograficznym działaczy polskiego ruchu robotniczego.
Został odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Zmarł śmiercią tragiczną. Został pochowany na cmentarzu w Gorzowie Śląskim.
