George Sand

George Sand

George Sand (1864, aut. Nadar)
Imię i nazwisko	Amantine Lucile Aurore Dupin
Data i miejsce urodzenia	1 lipca 1804 Paryż
Data i miejsce śmierci	8 czerwca 1876 Nohant-Vic
Narodowość	francuska
Język	francuski
Dziedzina sztuki	literatura
Epoka	romantyzm
Ważne dzieła
Indiana Valentine Lelia Zima na Majorce
Multimedia w Wikimedia Commons
Teksty w Wikiźródłach
Cytaty w Wikicytatach

George Sand (wym. ʒɔʁʒ sɑ̃d), urodzona jako Amantine Lucile Aurore Dupin (wym. amɑ̃tin lysil oʁɔʁ dypɛ̃), primo voto Dudevant (ur. 1 lipca 1804 w Paryżu, zm. 8 czerwca 1876 w Nohant) – francuska pisarka epoki romantyzmu.

Wszystkie jej powieści miłosne (omnes fabulae amatoriae) zostały umieszczone w indeksie ksiąg zakazanych dekretami z lat 1840, 1841, 1842 i 1863. Usunięte je z indeksu w 1900.

Życiorys

Była córką napoleońskiego oficera, który szybko ją osierocił, prawnuczką Maurycego Saskiego, nieślubnego syna Augusta II Mocnego. Dzieciństwo, poza trzyletnim pobytem na pensji w Paryżu, spędziła w Nohant. W 1822 wyszła za mąż za barona Casimira Dudevanta, z którym żyła 8 lat i miała dwójkę dzieci:

• Maurice’a (1823–1889)
• Solange (1828–1899).

Po separacji w 1831 przybyła do Paryża. W tym też roku zaczęła wydawać swoje utwory, początkowo pisane wspólnie z Jules'em Sandeau, od którego nazwiska wzięła swój męski pseudonim artystyczny. Publikowała także na łamach „Le Figaro”, z którego redaktorem, Henrim de Latouche, pozostawała w zażyłych stosunkach.

Była w centrum artystycznego życia Paryża. W 1834 zaprzyjaźniła się z poetą Alfredem de Musset, którego porzuciła podczas podróży w Wenecji, by potem kilkakrotnie do niego wracać. Romansowała z Prosperem Mériméem, przyjaźniła się z Lisztem.

Była znana z ekscentrycznego i skandalicznego jak na kobietę w XIX wieku zachowania: paliła cygara i fajkę, ubierała się po męsku i przeklinała. Męski ubiór nie był jednak pierwotnie wyrazem kontestacji ówczesnej społecznej roli kobiety – założyła go po raz pierwszy z ostrożności, wybierając się na premierę jednej ze sztuk Aleksandra Dumasa i chcąc uniknąć problemów w razie spodziewanego zamieszania. Odtąd często zakładała męskie ubrania, czując się w nich wygodnie; ten strój umożliwiał jej także aktywność niedostępną innym kobietom jej stanu.

W 1838 zaprzyjaźniła się z Chopinem, który wkrótce został jej kochankiem. Przez długi czas była dla niego oparciem i inspiracją, jednak zerwała z nim w 1847, co prawdopodobnie przyspieszyło śmierć kompozytora (1849). Jednym z pierwszych wspólnych wyjazdów George Sand i Chopina była podróż dla poprawy zdrowia Chopina na Majorkę, do miejscowości Valldemossa w 1838. Dwa lata po powrocie z Majorki George Sand opublikowała wspomnienia z pobytu na wyspie zatytułowane Zima na Majorce (wydane w języku polskim po prawie 167 latach). Od 1839 do 1846 każde lato Chopin spędzał w posiadłości George Sand w Nohant, gdzie napisał swoje najwybitniejsze dzieła. Kompozytor zawsze pragnął życia rodzinnego, które znalazł w domu George Sand. Sam był osobą, która nie lubiła kłopotów związanych z prowadzeniem domu. Stwierdził on, że Sand świetnie radzi sobie jako domatorka, matka, pisarka, a także jako kochanka.

W 1845 roku George Sand postanowiła adoptować 21-letnią Augustine Brault. Dziewczyna była jedynie jej daleką krewną, którą postanowiła wychowywać i posyłać do szkół. Augustine dawała pani Sand wszystko to czego nie dostała od własnej córki, jednak dziewczyna stała się kozłem ofiarnym rodzinnych niesnasek, szczególnie podczas feralnego lata 1847 roku.

Para rozeszła się głównie z powodu kłopotów rodzinnych związanych z trudami wychowania dorastających dzieci Sand. Chopin był niejako członkiem tej przybranej rodziny, którą stworzył godząc się na wspólne życie pod jednym dachem ze swą kochanką i jej wychowankami. Dorastające dzieci nie akceptowały dziwnego układu między Chopinem a ich matką. Zdawały sobie sprawę z tego, że Chopin może cieszyć się przywilejami głowy domu, nie będąc formalnie mężem ich matki. W okresie rozstania z Chopinem, George Sand przeżyła wiele rozczarowań osobistych. Były one związane z pogorszeniem się stosunków z Solange, porażkami politycznymi, utratą sympatii wielu dotychczasowych przyjaciół. Rozstanie z Chopinem było dla pisarki wielkim ciosem osobistym.

Pisała i publikowała prawie do samej śmierci. Jednymi z jej ostatnich utworów były napisane dla wnuków baśnie Contes d’une grand’mère. Zmarła na niedrożność jelit w wieku 71 lat.

Twórczość

Wykształcenie Sand opierało się przede wszystkim na samodzielnie dobieranych, dość przypadkowych lekturach; z tego też powodu w swoich utworach kopiowała raczej cudze systemy ideologiczne niż starała się sformułować własne przesłanie, wzorem innych francuskich autorów romantycznych. Pisała przy tym z ogromną łatwością, publikując następnie utwory w wersji pierwotnej – nigdy nie wprowadzała poprawek redakcyjnych po zakończeniu pracy.

Wczesne powieści Sand: Indiana (1831), Walentyna (1832), Lelia (1833) miały charakter feministyczny – ukazane w nich bohaterki były idealnymi postaciami kobiecymi, skontrastowanymi z miernymi intelektualnie, niezdecydowanymi mężczyznami. Utwory te utrzymane były w duchu melodramatycznym; późniejsza krytyka literacka uznała je za mało wartościowe z powodu sztucznego języka i patosu oraz jednowymiarowości postaci. Od 1836 w jej powieściach zaczął pojawiać się nowy typ bohatera: szlachetny republikanin, pochodzący z ludu, walczący o sprawiedliwość społeczną. Inspiracją dla tego rodzaju postaci był jeden z kochanków Sand, Michel de Bourges. Pierwszą powieścią, która w ten sposób głosiła pochwałę socjalizmu utopijnego, były Listy podróżnika. Z czasem Sand rozwinęła wątki socjalistyczne o apoteozę życia wiejskiego; w powieściach Grzech pana Antoniego i Młynarz z Angibault dokonywała idealizacji ludu wiejskiego i jego zwyczajów.

Inną inspiracją dla twórczości Sand był spirytualizm i mistyka chrześcijańska, którą na krótko zainteresowała się w końcu lat 30. XIX wieku. W 1839 napisała osnutą wokół tego motywu powieść Spirydion, jedno ze swoich najlepszych dzieł, którego bohaterami są mnisi pragnący poprzez mistykę dokonać odnowy duchowej swojego klasztoru. W latach 1842–1844 powstał natomiast cykl Konsuelo, poświęcony losom wędrownej śpiewaczki (postać tytułowa), której postać Sand oparła na Pauline Viardot oraz sobie samej, ukazując część swoich przeżyć związanych z romansem z Fryderykiem Chopinem. Adam, Lerminer i Morot-Sir są zdania, że wielowątkowość Konsuelo, mimo sztuczności fabuły powieści, czyni z niej najlepszy utwór Sand, jedyny, który daje się porównywać z twórczością najsłynniejszych pisarzy jej czasów.

W okresie II Cesarstwa, zawiedziona panującym ustrojem, Sand wycofała się z życia publicznego i opracowała dwa dzieła autobiograficzne, Historię mojego życia oraz Ona i On, jednak w utworach tych przedstawiała swoje życie w sposób bardzo swobodny. Kilkakrotnie próbowała, bez powodzenia, pisać dramaty. Wróciła wówczas do powieściopisarstwa, rezygnując z nadawania swoim dziełom jakiejkolwiek wymowy ideologicznej, pragnąc jedynie czynić je interesującymi dla czytelnika. Napisane w tym okresie (od końca lat 50.) powieści stoją na dobrym poziomie pod względem psychologii postaci, nie posiadają już jednak elementów nowatorskich na tle rozwoju literatury francuskiej.

Korzystała m.in. z pomocy wydawnictwa Juliusza Hetzela.

Utwory

• Le commissionnaire, z Jules'em Sandeau (1830)
• Rose et Blanche, z Jules'em Sandeau, powieść (1831)
• La fille d'Albano (1831)
• Walentyna (Valentine) powieść (1831)
• Indiana, powieść (1832)
• Lélia, powieść (1833)
• Aldo le Rimeur (1833)
• Une conspiration en 1537 (1833)
• Journal intime (1834)
• Jacques, powieść (1834)
• Le secrétaire intime, powieść (1834)
• La Marquise, powieść (1834)
• Garnier, baśń (1834)
• Lavinia (1834)
• Métella (1834)
• André, powieść (1835)
• Mattéa (1835)
• Leon Leoni (Leone Leoni) powieść (1835)
• Simon, powieść (1836)
• Mauprat (1837)
• Dodecation, ou le Livre des douze. Le Dieu inconnu (1837)
• Les maîtres mozaïstes, powieść (1838)
• Ostatnia z Aldinich (La dernière Aldini) powieść (1838)
• L'Orco (1838)
• Uskok: powieść wenecka z końca XVII wieku (L'Uscoque) powieść (1838)
• Gabriel, dialog (1839)
• Spiridion, powieść (1839)
• Siedm strun lutni (Les Sept Cordes de la lyre) sztuka teatralna (1840)
• Cosima, ou la Haine dans l'amour, sztuka teatralna (1840)
• Pauline. Les Mississipiens, powieść (1840)
• Wędrowny czeladnik (Le compagnon du tour de France) powieść (1841)
• Mouny Roubin (1842)
• Georges de Guérin (1842)
• Horace (1842)
• Zima na Majorce (Un hiver à Majorque) wspomnienia (1842)
• La comtesse de Rudolstadt, powieść (1843)
• La sœur cadette (1843)
• Kouroglou (1843)
• Carl (1843)
• Jean Zizka, powieść historyczna o Janie Žižce (1843)
• Konsuelo (Consuelo) powieść (1843)
• Joanna (Jeanne) powieść (1844)
• Le meunier d'Angibault, powieść (1845)
• Diabla kałuża (La mare au diable) powieść (1846)
• Isidora, powieść (1846)
• Teverino, powieść (1846)
• Les noces de campagne, powieść (1846)
• Evenor et Leucippe. Les Amours de l'Âge d'or (1846)
• Grzech pana Antoniego (Le péché de monsieur Antoine) powieść (1847)
• Lukrecja Floriani (Lucrézia Floriani) powieść (1847)
• Le Piccinino, powieść (1847)
• La Petite Fadette, powieść (1849)
• François le Champi, powieść (1850)
• Le Château des Désertes, powieść (1851)
• Histoire du véritable Gribouille (1851)
• Le mariage de Victorine, sztuka teatralna (1851)
• La fauvette du docteur (1853)
• Mont Revèche (1853)
• La filleule (1853)
• Les maîtres sonneurs (1853)
• Adriani (1854)
• Flaminio, sztuka teatralna (1854)
• Dzieje mojego życia (Histoire de ma vie) autobiografia (1855)
• Autour de la table (1856)
• La Daniella (1857)
• Le diable aux champs (1857)
• Promenades autour d'un village (1857)
• Ces beaux messieurs de Bois-Doré (1858)
• Ona i on (Elle et lui) powieść autobiograficzna o związku z Mussetem (1859)
• Jean de la Roche (1859)
• L'homme de neige (1859)
• Narcisse (1859)
• Les dames vertes (1859)
• Constance Verrier (1860)
• La ville noire (1861)
• Valvèdre (Valvèdre) powieść (1861)
• La famille de Germandre (1861)
• Le marquis de Villemer (1861)
• Tamaris (1862)
• Mademoiselle La Quintinie (1863)
• Les dames vertes (1863)
• Antonia (1863)
• La confession d'une jeune fille (1865)
• Laura (1865)
• Monsieur Sylvestre (1866)
• Le Don Juan de village, sztuka teatralna (1866)
• Flavie (1866)
• Ostatnia miłość (Le Dernier Amour) powieść (1867)
• Cadio, dramat (1868)
• Mademoiselle Merquem (1868)
• Pierre qui roule (1870)
• Le Beau Laurence (1870)
• Malgré tout (1870)
• Cezaryna Dietrich (Césarine Dietrich) (1871)
• Journal d'un voyageur pendant la guerre (1871)
• Francia. Un bienfait n'est jamais perdu (1872)
• Nanon (1872)
• Opowiadania babuni (Contes d'une grand'mère) opowiadania, tom 1 (1873)
• L'orgue du Titan (1873)
• Ma sœur Jeanne (1874)
• Flamarande (Flamarande) (1875)
• Les Deux Frères (1875)
• La tour de Percemont (1876)
• Opowiadania babuni (Contes d'une grand'mère) opowiadania, tom 2 (1876)
• Marianne (1876)
• Légendes rustiques (La Reine Mab. La Fée qui court. Fanchette) (1877)
• Les ailes du courage

Genealogia

Aurora Dudevant miała brata Auguste Luisa, urodzonego w roku 1808 i w tym samym roku zmarłego.

George Sand w kinematografii

Kilka powieści Sand zostało zekranizowanych, m.in. Indiana (1920), La mare au diable (1923 i 1972), La Petite Fadette (1912, 1915, 1979, 2004), Mauprat (1926, 1972).

Postać George Sand pojawia się w fabułach filmów traktujących o życiu artystów, z którymi była związana, przede wszystkim Chopina oraz Musseta, np. w Les enfants du siècle (1999) z Juliette Binoche w roli Sand. Jest centralną postacią m.in. w filmie biograficznym George qui? (Francja, 1973) i serialu Notorious Woman (Wielka Brytania, 1974).

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Biogram George Sand na stronie internetowej Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina
• Un hiver à Majorque (Zima na Majorce) George Sand w Project Gutenberg
• Dzieła George Sand w bibliotece Polona