Goiás

Goiás
Stan
Ilustracja
Jardim de Maytrea w Parku Narodowym Chapada dos Veadeiros
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Brazylia

Siedziba

Goiânia

Kod ISO 3166-2

BR-GO

Powierzchnia

340 243 km²

Populacja (2022)
• liczba ludności


7 055 228

• gęstość

20,7 os./km²

Położenie na mapie
Położenie na mapie
15°53′S 49°50′W/-15,883333 -49,833333
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach
Strona internetowa

Goiás (wymowaⓘ [ɡoˈjas]) – stan w Brazylii położony w środkowej części kraju, w Regionie Środkowo-Zachodnim. Powierzchnia stanu wynosi 340 243 km² (4,0% powierzchni kraju), a liczba ludności w 2022 roku – 7 055 228 osób (3,5% ludności kraju). Stolicą i największym miastem jest Goiânia.

Stan położony jest na Wyżynie Brazylijskiej, znaczną jego część zajmuje rozległy płaskowyż o wysokości 750–900 m n.p.m., choć występują tu również tereny górskie. Dominującą formacją roślinną są sawanny typu cerrado. Główne rzeki to Tocantins, Araguaia i Paranaíba. Na terenie stanu położone są parki narodowe Chapada dos Veadeiros i Emas. Oba umieszczone są na liście światowego dziedzictwa UNESCO, podobnie jak zabytkowe miasto Goiás, dawna stolica stanu.

Gospodarka Goiás opiera się przede wszystkim na rolnictwie. Na dużą skalę uprawiane są tu m.in. trzcina cukrowa, soja, kukurydza, pomidory, sorgo i fasola. Rozwinięta jest hodowla bydła, a także drobiu i trzody chlewnej. Stan jest ośrodkiem przemysłu spożywczego, biopaliwowego (produkcja etanolu), farmaceutycznego(inne języki) i motoryzacyjnego, a także górnictwa. Prowadzi się tu wydobycie miedzi, złota, kobaltu, niklu, niobu, fosforanów i wermikulitu. Jest to jedyny w Brazylii ośrodek wydobycia azbestu (chryzotylu).

Obszar dzisiejszego Goiás po raz pierwszy spenetrowany został przez portugalskich bandeirantes z São Paulo w drugiej połowie XVII wieku w poszukiwaniu kamieni szlachetnych i niewolników indiańskich. Początki stałego osadnictwa europejskiego sięgają lat 20. XVIII wieku, kiedy ekspedycja pod przewodnictwem Bartolomeu Bueno da Silvy(inne języki) odkryła tu bogate złoża złota. Nazwa Goiás pochodzi od określenia Goyazes (Goiases, Goyá) używanego przez kolonistów w odniesieniu do ludności rdzennej. W 1744 roku ustanowiono samodzielną kapitanię Goiás(inne języki), która w 1822 roku stała się jedną z prowincji(inne języki) Cesarstwa Brazylii. W 1889 roku, wraz z proklamowaniem republiki federacyjnej(inne języki), uzyskała ona status stanu. W 1937 roku stolicę stanu przeniesiono z miasta Goiás do wybudowanej od podstaw Goiânii.

W 1956 roku na terenie stanu wytypowano lokalizację nowej stolicy kraju – Brasílii. Wiązało się z tym wydzielenie z niego Dystryktu Federalnego (1960). W 1989 roku północna część Goiás została wyodrębniona, tworząc stan Tocantins.

Na północy Goiás graniczy ze stanem Tocantins, na północnym wschodzie z Bahia, na wschodzie i południu z Minas Gerais, na południowym zachodzie z Mato Grosso do Sul, a na zachodzie – z Mato Grosso. Dystrykt Federalny, niemal całkowicie otoczony przez terytorium stanu Goiás, położony jest w części wschodniej, przy granicy ze stanem Minas Gerais.

Miasta

Największe miasta stanu Goiás według liczby mieszkańców (2022 r.):

Galeria

Przypisy

  1. ↑ Mapa Político da Região Centro-Oeste. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE), 2017. [dostęp 2026-08-24]. (port.).
  2. ↑ Tabela 2.1 - População residente, Área territorial e Densidade demográfica - Brasil, Grandes Regiões e Unidades da Federação - 2022, [w:] Censo Demográfico 2022: População e Domicílios – Primeiros resultados, Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE), 2023 [dostęp 2026-08-24] (port.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 Goiás, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2026-08-24] (ang.).
  4. 1 2 Censo 2022 – Tabelas - População por idade e sexo. [w:] Censo Demográfico [on-line]. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE). [dostęp 2026-08-24]. (port.).
  5. ↑ Goiás, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2026-08-24] [zarchiwizowane 2025-02-23].
  6. 1 2 3 Goiás – Overview. Estado de Goiás. [dostęp 2026-08-24]. (ang.).
  7. ↑ Cerrado Protected Areas: Chapada dos Veadeiros and Emas National Parks. UNESCO World Heritage Centre. [dostęp 2026-08-24]. (ang.).
  8. ↑ Historic Centre of the Town of Goiás. UNESCO World Heritage Centre. [dostęp 2026-08-24]. (ang.).
  9. ↑ Isabel Seta: Brazil’s last asbestos miners are switching to rare earth minerals. Can they offer a brighter future?. The Guardian, 2025-07-01. [dostęp 2026-08-24]. (ang.).
  10. 1 2 3 300 anos da bandeira do Anhanguera. Jornal Opção, 2021-12-31. [dostęp 2026-08-24]. (port.).
  11. ↑ Os índios "Goyá", os fantasmas e nós, [w:] Revista UFG [online], Universidade Federal de Goiás [dostęp 2026-08-24] (port.).
  12. ↑ Caroline Souza, Gabriel Zanlorenssi: A extensão das divisas dos estados brasileiros. Nexo Journal, 2021-03-18. [dostęp 2026-08-24]. (port.).

Linki zewnętrzne