| miasto i gmina | |||||
Rynek w Gorlicach | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||
| Powiat | |||||
| Data założenia |
1354 | ||||
| Prawa miejskie |
1354 | ||||
| Burmistrz | |||||
| Powierzchnia |
23,53 km² | ||||
| Wysokość |
274–441 m n.p.m. | ||||
| Populacja (2025) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
| Strefa numeracyjna |
+48 18 | ||||
| Kod pocztowy |
38-300, 38-301, 38-302, 38-320 | ||||
| Tablice rejestracyjne |
KGR | ||||
Położenie na mapie powiatu gorlickiego | |||||
Położenie na mapie Polski | |||||
Położenie na mapie województwa małopolskiego | |||||
| TERC (TERYT) |
1205011 | ||||
| SIMC |
0959903 | ||||
| Hasło promocyjne: Gorlice – miasto światła | |||||
Urząd miejski Rynek 238-300 Gorlice | |||||
| Strona internetowa | |||||
| BIP | |||||
Gorlice (rusiń. Ґорлиці, trb. Gorłyci) – miasto w województwie małopolskim, siedziba gminy miejskiej i gminy wiejskiej Gorlice oraz powiatu gorlickiego. Miasto położone jest na północnej granicy Beskidu Niskiego, zostało założone w połowie XIV wieku.
Najstarszymi nazwami miejscowości jakie pojawiają się w źródłach historycznych są: 1388 Gerlicz, 1399 Gorlicz, 1401 Gorlicza, 1404 Gorlice, Gorlicze, 1413 Garlice, 1417 Gerlicze, 1418 Gorlijcz, 1421 Gorlijcze, 1426 Gorlica, 1437 Gorlcza, 1456 Gorlycza, 1470-80 Gorliczyn, Gardlicza, 1486 Gorlijcza.
Marcin Kromer w swej kronice używał nazwy Gorlicza i łączył jej pochodzenie z osadnikami ze Zgorzelca (niem. Görlitz). Większość późniejszych źródeł powielała tę wersję, ale pojawiały się też opinie, że nazwa jest miejscowego pochodzenia. W zachowanych w Archiwum Miejskim w Gorlicach wyciągach z ksiąg ziemskich i grodzkich bieckich, sądeckich i czchowskich od 1401 roku nazwa Gorlicza przeważa liczebnie nad nazwą Gorlice. Próby ustalenia etymologii nazwy miasta podjął Józef Barut w swym opracowaniu monograficznym na temat Gorlic. Powołując się na teksty Wacława Potockiego, sugerował, że pierwotnie nazwa była rodzaju żeńskiego, podobnie jak nazwy okolicznych miejscowości (Ropica, Moszczenica, Nowica, Banica, Osobnica). Nazwa uległa później zwielokrotnieniu, dając dzisiejszą nazwę Gorlice. W nazewnictwie rusińsko-łemkowskim nazwa Gorlic to Ґорлиці - Horłycia, czyli ‘gardło’.
Pod względem historycznym Gorlice położone są w Małopolsce, na wschodnim skraju dawnej ziemi krakowskiej. Ścisłe centrum i większość zabudowy leży w dolinie Ropy i jej dopływu Sękówki, na Obniżeniu Gorlickim, tuż przy północnej granicy Beskidu Niskiego. Przyległą zachodnią część Beskidu Niskiego powszechnie nazywa się Beskidem Gorlickim. Pod względem administracyjnym Gorlice leżą w południowo-wschodniej części woj. małopolskiego, w środkowej części powiatu gorlickiego. Gmina Miasta Gorlice sąsiaduje z gminą wiejską Gorlice i z gminą Sękowa.
Częściami miasta wg TERYT są (w nawiasie identyfikator SIMC): Blich (0959910), Dworzysko (0959926), Glinik (0959932), Glinik Mariampolski (0959949), Korczak (0959955), Łęgi (0959961), Magdalena (0959978), Nowa Wieś (0959984), Pocieszka (0959990), Sokół (0960013), Śródmieście (0960020) i Zawodzie (0960036).
Gorlice zajmują obszar 23,56 km², co stanowi 2,44% powierzchni powiatu. Teren miasta leży w dorzeczu, przepływającej przez miasto, rzeki Ropy. Na terenie miasta jej dopływami są Sękówka, Stróżowianka, Machówka i kilka mniejszych potoków. Płaskie dno doliny Ropy wyznaczyło naturalne kierunki rozwoju urbanistycznego miasta. Miasto otoczone jest przez zalesione beskidzkie wzgórza. Krajobraz miasta tworzą łagodnie wypłaszczone wzniesienia m.in. Musiałówka (379 m), Góra Cmentarna (357 m), poprzecinane licznymi dolinami. Najwyższy szczyt Gorlic stanowi wzgórze nazywane Łysą Górą (441 m). Pod względem geologicznym obszar miasta leży w obrębie Karpat Zewnętrznych. Zbudowany jest z fliszu karpackiego, czyli z piaskowców, łupków, podrzędnie zlepieńców, margli i wapieni. Warstwy skalne są często sfałdowane i pocięte uskokami. Tereny zurbanizowane zajmują jedynie 44,9% powierzchni miasta, 9,2% zajmują lasy, pozostałe grunty to użytki rolne.
Według danych GUS 31 grudnia 2025 roku miasto liczyło 24 825 mieszkańców. Gorlice pod względem liczby ludności są 171. miastem w Polsce, 10. w województwie małopolskim.
W 1931 roku w Gorlicach mieszkało 6 700 osób. Straty wojenne spowodowały spadek liczby ludności do 6100 w 1946 roku. W II połowie XX w. populacja szybko rosła, w szczytowym momencie w mieście żyło 30 412 osoby (dane z 31 XII 1997). Od tego czasu liczba ludności systematycznie maleje (spadek o 18,4% do końca 2025). Ma to związek m.in. z ujemnym przyrostem naturalnym i ujemnym saldem migracji na pobyt stały.
Data powstania miasta jest niepewna. Marcin Kromer podaje rok 1355. Prawdopodobnie miasto początkowo osadzone było na prawie polskim, w 1417 roku zostało przeniesione na prawo niemieckie. Według kronik Marcina Kromera z 1354 roku Dersław I Karwacjan otrzymał od króla Kazimierza Wielkiego przywilej utworzenia miasta Gorlic u zbiegu rzek Ropy i Sękówki. Zgodnie z zapiskami zawartymi w tych kronikach pierwsi osadnicy przybyli z miasta Görlitz na Łużycach. W drugiej połowie XVI w. dziedzicami Gorlic została rodzina Pieniążków herbu Odrowąż. W 1625 roku połowę miasta wykupiła rodzina Rylskich będących w czasie Potopu po stronie najeźdźcy, natomiast Pieniążkowie byli stronnikami króla Jana Kazimierza. Pod władaniem Pieniążków i Rylskich Gorlice były jednym z ważnych ośrodków kalwinizmu w Polsce. Gorlice szybko stało się ośrodkiem rzemieślniczo-handlowym, w 1659 roku uzyskały prawo składu.

Po I rozbiorze Polski Gorlice znalazły się pod zaborem austriackim. W 1854 roku miasto zostało siedzibą powiatu gorlickiego. W połowie XIX wieku region gorlicki stał się kolebką przemysłu naftowego, co w znacznym stopniu przyczyniło się do rozwoju miasta, którego nie zatrzymał nawet wielki pożar miasta w 1874 roku. W latach 1853–1858 pracownię miał Ignacy Łukasiewicz, w 1854 roku zapalił w mieście pierwszą na świecie uliczną lampę naftową, a w 1877 roku z jego inicjatywy utworzono Krajowe Towarzystwo Naftowe w Galicji z siedzibą w Gorlicach. W Gliniku Mariampolskim w 1883 roku powstała Rafineria Nafty i Warsztaty Naprawcze (później przekształcone w Fabrykę Maszyn i Narzędzi Wiertniczych), a w 1895 Galicyjskie Karpackie Naftowego Towarzystwa Akcyjnego. Równolegle z rozwojem przemysłu nastąpił rozwój infrastruktury miejskiej, wybudowano linię kolejową Zagórzany–Gorlice (1885), kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny (1885–1892), szpital powiatowy (1898), park miejski (1899–1900), pierwsze szkoły średnie – Seminarium Nauczycielskie dla dziewcząt (1904) i gimnazjum (1906) oraz siedzibę Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (1906). Rozwój miasta przerwała I wojna światowa. Po wielkiej bitwie pod Gorlicami 2 maja 1915 roku, został przerwany front rosyjski. Jednak na skutek samej bitwy, a także trwających 126 dni poprzedzających ją walk pozycyjnych, zniszczeniu uległa większość zabudowy Gorlic. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Gorlice przynależały administracyjnie do woj. krakowskiego.

7 września 1939 roku na obszar powiatu gorlickiego wkroczyły wojska niemieckie. Burmistrzem Gorlic został w tym czasie Andrzej Kwaskowski, aktywny członek ruchu oporu. Mieszkańcy Gorlic zostali dotknięci różnymi formami represji ze strony okupanta. Już 21 sierpnia 1940 roku zorganizowana została pierwsza uliczna łapanka w której zostało aresztowanych 60 mieszkańców miasta, wywiezionych następnie do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. W 1942 roku zatrzymano, a następnie wywieziono do III Rzeszy uczniów byłego gimnazjum. Tragiczny los spotkał gorlickich Żydów. Byli oni wywożeni do obozów koncentracyjnych drogą kolejową. W październiku 1941 roku zostało utworzone getto, które zlikwidowane ostatecznie zostało w sierpniu 1942 roku. Mieszkańcy angażowali się w zbrojny opór przeciwko hitlerowskiemu okupantowi. W 1939 roku utworzono obwód Gorlice Związku Walki Zbrojnej, natomiast w 1942 powstał Sztab Obwodu Gorlice Armii Krajowej. Na terenie działały również Bataliony Chłopskie. Równocześnie odbywały się Tajne komplety. 28 kwietnia 1942 roku hitlerowcy dokonali aresztowań działaczy podziemnych lewicowych organizacji (PPR i PPS), których wywieziono do obozów koncentracyjnych (w 1962 roku na ul. Waryńskiego 100 odsłonięto tablicę upamiętniającą ten fakt). 16 stycznia 1945 roku miasto zostało zdobyte przez jednostki IV Frontu Ukraińskiego (w 1965 roku na budynku Urzędu Miasta odsłonięto tablicę upamiętniającą ten fakt). W bezpośrednich walkach o miasto zginęło 60 czerwonoarmistów.
Po zakończeniu II wojny światowej Gorlice weszły w skład nowo utworzonego województwa rzeszowskiego. Powstały Zakłady Maszyn Wiertniczych i Górniczych „Glinik”, Gorlickie Zakłady Przemysłu Drzewnego, Zakłady Materiałów Izolacyjnych i Ceramiki Budowlanej. W 1965 roku przy Zakładowym Domu Kultury „Górnik” powstał Regionalny Zespół Taneczny „Pogórzanie”. W latach 1975–1998 miasto należało do województwa nowosądeckiego.

Zabytki nieruchome znajdujące się w Gorlicach, wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego:
Gorlice posiadają ustrój gminy miejskiej. Władzę wykonawczą sprawuje Burmistrz Miasta Gorlice, od 2014 funkcję tę pełni Rafał Kukla. Burmistrz wybierany jest na podstawie ustawy z dnia 20 czerwca 2002 o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta. Od 2018 roku kadencja burmistrza trwa pięć lat, równolegle do kadencji rady miejskiej. Organem pomocniczym burmistrza, który odpowiada za realizację uchwał rady miasta oraz obsługę interesantów i bieżącą administrację jest Urząd Miejski. Władzę uchwałodawczą i kontrolną pełni Rada Miasta Gorlice złożona z 21 radnych.
Funkcję burmistrza Gorlic pełnili:[potrzebny przypis]

Gorlice składają się z 12 osiedli, które są jednostkami pomocniczymi gminy.
Herb Gorlic przedstawia na błękitnym polu herbowym lwa wspiętego, barwy złotej. Lew zwrócony w prawo, z paszczą ziejącą, o języku czerwonym, trzymający w łapach dwa klucze czarne w słup, z których jeden piórem ku górze, drugi ku dołowi. Herb nawiązuje bezpośrednio do herbu Zadora, znaku rodowego Karwacjanów – założycieli Gorlic. Flaga miasta to prostokątny płat tkaniny o proporcjach 5:8, podzielony z lewa skos na dwie części: dolną złotą, z herbem Zadora i prawą błękitną z herbem miasta. Hejnałem miasta jest Godło „Beskidzkie Echo”, utwór skomponowany przez Andrzeja Smolika.
Miasto jest ośrodkiem przemysłu maszynowego i drzewnego. W 2024 roku w Gorlicach funkcjonowały trzy Strefy Aktywności Gospodarczej o łącznej powierzchni ok. 65 ha. Działało w nich 30 przedsiębiorstw zatrudniających prawie 800 osób.
Przedsiębiorstwa w Gorlicach, których obrót roczny wynosił powyżej 25 milionów złotych:
W Gorlicach w końcu 2025 roku było 91,8 km gminnych dróg publicznych, 90% z nich to drogi asfaltowe. Długość ścieżek rowerowych w mieście – 7,3 km.
Drogi krajowe i wojewódzkie

W 2018 roku uruchomiono pociągi regio studenckie kursujące w piątki i niedziele ze stacji Gorlice do stacji Rzeszów Główny; połączenie to nadal funkcjonuje w piątki, w niedziele dojazd z przesiadką w Jaśle. Od 1 marca 2023 roku zostały wznowione regularne połączenia relacji Sanok – Ustrzyki Dolne, w postaci 3 par pociągów w dni robocze (w dni wolne tylko w okresie wakacji), które obsługuje przewoźnik SKPL Cargo na zlecenie Polregio[potrzebny przypis].
Stacje kolejowe:
Zadania z zakresu zbiorowego transportu publicznego realizowane są w Gorlicach przez Miejski Zakład Komunikacyjny (ul. Krakowska 42). Miasto dofinansowuje usługi prowadzone przez tę spółkę. MZK Gorlice obsługuje 12 linii autobusowych na obszarze miasta i sąsiednich gmin.
W 2012 roku przy ul. Węgierskiej otworzono sanitarne lądowisko dla śmigłowców Lotniczego Pogotowia Ratunkowego.
Na koniec 2024 roku w Gorlicach funkcjonowało 6 przedszkoli miejskich, w tym 5 w strukturze zespołów szkół oraz 9 przedszkoli niepublicznych. Do przedszkoli miejskich w 2024 roku uczęszczało średnio 585 dzieci, a do przedszkoli niepublicznych 355 dzieci. W tym samym czasie w mieście funkcjonowało 5 żłobków, w tym 2 publiczne. Do żłobków uczęszczało łącznie 185 dzieci. Miejskie zespoły szkół składają się ze szkoły podstawowej i przedszkola. We wrześniu 2024 roku naukę w 5 publicznych szkołach podstawowych, funkcjonujących w tych zespołach szkół, rozpoczęło 1 933 uczniów.

W 2024 roku do gorlickich szkół ponadpodstawowych uczęszczało ok. 3 500 uczniów. W liceach ogólnokształcących naukę pobierało 1245 uczniów, w tym 88 w LO dla dorosłych, w technikach 1708 uczniów, a w szkołach branżowych 549 uczniów, w tym 22 w szkole branżowej II stopnia. W mieście funkcjonują dwa LO, cztery technika, cztery szkoły branżowe I stopnia i jedna szkoła branżowa II stopnia oraz szkoła muzyczna, wszystkie działają w strukturach zespołów szkół.

Ośrodki kultury znajdujące się w mieście:

Muzeum utworzono w 1957 roku. Wystawy stałe prezentują eksponaty związane z historią miasta, bitwą gorlicką, początkami przemysłu naftowego i etnografią Pogórzan i Łemków.
Muzeum jest oddziałem Muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach, prezentuje eksponaty związane z historią dworu i jego architekturą.
Muzeum utworzone na terenie byłej kopalni Magdalena w Gorlicach, gromadzi pamiątki związane z wydobyciem ropy naftowej w rejonie Gorlic.
Opieka zdrowotna i ratownictwo medyczne

W mieście funkcjonuje publiczny Szpital Specjalistyczny im. H. Klimontowicza oraz wiele przychodni lekarskich publicznych i prywatnych. W ramach systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego gorlicki szpital dysponuje 5 podstawowymi zespołami ratownictwa medycznego, z czego dwa całodobowe, w tym jeden trzyosobowy stacjonują w Gorlicach.
Straż pożarna
W Gorlicach znajduje się Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej. Jednostka ratowniczo–gaśnicza w Gorlicach została utworzona 1 lipca 1992. Obszarem jej działania jest powiat gorlicki. W mieście funkcjonuje również Zarząd Powiatowy Związku Ochotniczych Straży Pożarnych, do którego należą jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej z powiatu gorlickiego.
Policja
W Gorlicach znajduje się Komenda Powiatowa Policji, której podlegają placówki w Bieczu, Bobowej, Łużnej i Ujściu Gorlickim. W mieście funkcjonuje 6 rejonów dzielnicowych.
Straż miejska
Straż Miejska w Gorlicach została powołana do życia w 1991 roku. Stanowit jednostkę organizacyjną wchodzącą w skład Urzędu Miejskiego w Gorlicach. Działa na obszarze miesta, jej siedziba mieści się w budynku Urzędu Miejskiego (Rynek 2). Od 30 maja 2025 zatrudnia 11 strażników miejskich.


Obszar miasta należy do parafii Przemienienia Pańskiego w Gorlicach, przynależnej do dekanatu krakowskiego w archieparchii przemysko-warszawskiej. Nabożeństwa w obrządku bizantyjsko-ukraińskim odbywają się w kaplicy Klasztoru Przemienienia Pańskiego Sióstr Zakonu Świętego Bazylego Wielkiego.

W Gorlicach mieści się siedziba dekanatu Gorlice w diecezji rzeszowskiej. Część obszaru miasta znajduje się w granicach administracyjnych diecezji tarnowskiej, w parafii św. Wawrzyńca Diakona i Męczennika w Zagórzanach. Parafie obrządku łacińskiego mające siedzibę w Gorlicach:

Od 2009 roku w Gorlice są siedzibą ordynariusza diecezji przemysko-gorlickiej Polskiego Autokefalicznego Kościóła Prawosławnego. W związku z tym gorlicka cerkiew Świętej Trójcy ma rangę soboru. Od 2016 roku miasto jest siedzibą dekanatu Gorlice. Gorlice leżą w granicach administracyjnych parafii katedralnej Świętej Trójcy.
W Gorlicach swoją siedzibę ma zbór wyznawców adwentyzmu oraz zbory i placówki należące do kościołów ewangelikalnych:
Miasta partnerskie Gorlic: