Henryk Bereska

Henryk Bereska

Data i miejsce urodzenia	17 maja 1926 Szopienice
Data i miejsce śmierci	11 września 2005 Berlin
Zawód, zajęcie	poeta, tłumacz
Alma Mater	Uniwersytet Humboldtów w Berlinie
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Henryk Bereska (ur. 17 maja 1926 w Szopienicach, zm. 11 września 2005 w Berlinie) – tłumacz literatury polskiej na język niemiecki, poeta.

Życiorys

Pochodził ze śląskiej robotniczej rodziny, urodził się w Szopienicach (obecnie dzielnica Katowic). We wrześniu 1939 był polskim harcerzem. W 1944 trafił do Luftwaffe, a następnie do niewoli amerykańskiej. Po wojnie nie zgodził się na współpracę z SB, a czując się zagrożony uciekł przez zieloną granicę do Niemiec, gdzie początkowo pracował jako niewykwalifikowany robotnik rolny.

Po utworzeniu NRD zamieszkał w Berlinie Wschodnim. Uzyskał tam maturę, a potem na Uniwersytecie Humboldta studiował germanistykę i slawistykę. Po studiach był redaktorem w wydawnictwie Aufbau-Verlag, gdzie pracował do 1955. Jego berlińskie mieszkanie miało okna wychodzące na Mur Berliński, i mimo że później zostały one zamurowane, nadal słyszał strzały oddawane do próbujących ucieczki na Zachód. Dlatego też pracę w domu jako tłumacz podjął w innym miejscu – w domku letniskowym w Kolbergu (gmina Heidesee na Łużycach Dolnych).

Tam tłumaczył polską literaturę, pisał wiersze i polityczne aforyzmy. Przełożył na język niemiecki ponad 200 książek. Natomiast w latach 80. XX wieku zaczął publikacje własnych utworów literackich. Na język niemiecki tłumaczył autorów takich jak: Jan Kochanowski, Jarosław Iwaszkiewicz, Jerzy Andrzejewski, Stanisław Wyspiański, Cyprian Kamil Norwid, Tadeusz Różewicz. Tłumaczenia spisywał ręcznie, na maszynie przepisywała je jego żona, Gilda. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Niemieckich i niemieckiego PEN Clubu.

Był jednym z bohaterów filmu dokumentalnego Kolumbowie w kolorze Feldgrau (reż. Paweł Woldan, Włodzimierz Filipek, 2000), opowiadającego o losach Polaków wcielonych do Wehrmachtu w czasie II wojny światowej.

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (1998)
• Krzyż Zasługi na Wstędze Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (1997)

Nagrody i wyróżnienia

• Nagroda literacka ZAiKS-u dla tłumaczy (1967)
• Nagroda Funduszu Kultury
• Nagroda im. Stanisława Ignacego Witkiewicza (1986)
• Nagroda Polskiego PEN Clubu (1994)
• Nagroda literacka im. Hansa Sahla (2000)
• Nagroda Śląska Kraju Dolnej Saksonii
• Nagroda Miast Partnerskich Torunia i Getyngi im Samuela Bogumiła Lindego (2001)
• tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego (2001)
• laureat pierwszej edycji nagrody Transatlantyk przyznanej przez Instytut Książki (2005)

Upamiętnienie

Z okazji setnej rocznicy jego urodzin, 17 maja 2026 roku w Słubicach i we Frankfurcie nad Odrą odbędzie się cykl wydarzeń „W nurcie słów”, obejmujący rejsy literackim statkiem po Odrze, spektakl teatralny oraz otwarcie wystawy poświęconej jubilatowi.

Przypisy

Bibliografia

• Henryk Bereska. Poeta, tłumacz, popularyzator literatury polskiej w Niemczech. Katowice: Biblioteka Śląska, 2006. ISBN 83-60209-05-7.
• Bogdan Snoch: Górnośląski Leksykon Biograficzny. Suplement do wydania drugiego. Katowice: Muzeum Śląskie, 2006, s. 16. ISBN 83-60353-11-5.
• Feliks Netz Z familoka pod Mur Berliński – o Henryku Beresce [w:] Ćwiczenia z wygnania, Instytut Mikołowski 2008, ISBN 978-33-60949-36-8.
• Nie zapominajmy Bereski. katowice.wyborcza.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-21)]. (pol.) www.katowice.gazeta.pl [dostęp 2011-05-25]

Linki zewnętrzne

• Informacje o Henryku Beresce w Gazecie Wyborczej
• Odeszli – Gazeta.pl