Sienik czarnobiodry

Sienik czarnobiodry
	Heterogaster cathariae
	(Geoffroy, 1785)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	pluskwiaki
Podrząd	pluskwiaki różnoskrzydłe
Rodzina	sienikowate
Rodzaj	sienik
Gatunek	sienik czarnobiodry
Synonimy
	Cimex griseo-nigroque variegetas Goeze, 1778; Cimex cathariae Geoffroy, 1785; Cimex naevius Gmelin, 1790; Phygas nepetae Fieber, 1837; Phygadicus nepetae (Fieber, 1837); Heterogaster nepetae (Fieber, 1837); Heterogaster rufescens Herrich-Schaeffer, 1835; Heterogaster bicolor Kolenati, 1845; Heterogaster nepetae bicolor Kolenati, 1845; Phygadicus nepetae var. bicolor (Kolenati, 1845); Heterogaster rufescens bicolor Kolenati, 1845; Heterogaster cathariae bicolor Kolenati, 1845; Heterogaster nepetae cinnamomea Horvath, 1882; Heterogaster rufescens cinnamomea Horvath, 1882; Heterogaster cathariae cinnamomea Horvath, 1882; Heterogaster xinjangensis Zou & Zheng, 1981;

Sienik czarnobiodry (Heterogaster cathariae) – gatunek pluskwiaka z podrzędu różnoskrzydłych i rodziny sienikowatych. Zamieszkuje krainę palearktyczną od Półwyspu Iberyjskiego i Afryki Północnej po Chiny.

Taksonomia

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1778 roku przez Johanna A.E. Goeze pod niebinominalną nazwą Cimex griseo-nigroque variegetas. Za ważny uznaje się epitet gatunkowy nadany w kombinacji Cimex cathariae w 1785 roku przez Étienne Louisa Geoffroy’a w publikacji autorstwa Antoine’a-François de Fourcroy’a. W rodzaju Heterogaster jako pierwszy umieścił go Gottlieb August Wilhelm Herrich-Schäffer pod synonimiczną nazwą Heterogaster rufescens.

Morfologia

Pluskwiak o ciele owalnym w zarysie. Odróżnia się od sienika pokrzywnika głową i odnóżami nieporośniętymi długimi, wyprostowanymi szczecinkami oraz obecnością dwóch, a nie trzech ciemnych obrączek na goleniach. Od podobnego sienika południowca gatunek ten odróżnia się całkowicie ciemnymi, nie zaś dwubarwnymi czułkami.

Ekologia i występowanie

Sienik ten należy do mezofilnych gatunków siedlisk otwartych. Jest fitofagiem ssącym soki roślinne. Do jego roślin pokarmowych należą kocimiętki, melisy i szałwie.

Gatunek palearktyczny. W Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Andory, Francji, Belgii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Serbii, Grecji oraz europejskiej części Rosji. W Afryce Północnej zamieszkuje Maroko, Algierię i Libię. W Azji występuje na Cyprze, w Turcji, Syrii, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanie, Kazachstanie, Turkmenistanie, Uzbekistanie, Tadżykistanie, Kirgistanie, Iranie i Chinach.

W Polsce po raz pierwszy odnaleziony został w 1954 roku w Krakowie, jednak rekord ten opublikowano dopiero w 2006 roku. Do 2020 roku stwierdzony został ponadto na pojedynczych stanowiskach na Dolnym Śląsku, Nizinie Wielkopolsko-Kujawskiej i Nizinie Mazowieckiej.

Na „Czerwonej liście gatunków zagrożonych Republiki Czeskiej” umieszczony jest jako gatunek narażony na wymarcie (VU). Z kolei na „Czerwonej liście pluskwiaków różnoskrzydłych Styrii” umieszczony został ze statusem gatunku krytycznie zagrożonego (CR).

Przypisy

1 2 Heterogaster cathariae – Sienik czarnobiodry. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-03-23].
↑ Johann August Ephraim Goeze: Entomologische Beytrage zu des Ritter Linne zwolften ausgabe des Natursystems. II. Leipzig: Weidmanns Erben und Reich, 1778.
1 2 3 4 Pablo M. Dellapé, Thomas J. Henry, David C. Eades: species Heterogaster cathariae (Geoffroy, 1785). [w:] Lygaeoidea Species File (Version 5.0/5.0) [on-line]. [dostęp 2021-11-08].
↑ Étienne Louis Geoffroy: Cimex cathariae. W: Antoine-François de Fourcroy: Entomologia Parisiensis; sive, Catalogus insectorum quae in agro Parisiensi reperiuntur. Paris: 1785, s. 203.
↑ G.H.W. Herrich-Schaeffer: Nomenclator entomologicus. Verzeichniss der Europaishen Insecten: zur erleichterung des Tausch-verkehrs mit Preisen versehen. I. Lepidoptera & Hemiptera. Regensburg: Friedrich Pustet, 1835.
1 2 Grzegorz Gierlasiński: Heterogaster cathariae. [w:] Pluskwiaki Różnoskrzydłe (Hemiptera: Heteroptera) Polski [on-line]. 2013-2021. [dostęp 2021-11-08].
1 2 3 Barbara Lis, Jerzy A. Lis. Emblethis denticollis and Heterogaster cathariae (Hemiptera: Heteroptera) in Poland, with remarks on ten other heteropterans rarely collected in Poland. „Nature Journal (Opole Scientific Society)”. 39, s. 51–56, 2006.
1 2 Thomas Frieß, Wolfgang Rabitsch. Checkliste und Rote Liste der Wanzen der Steiermark (Insecta: Heteroptera). „Mitteilungen des Naturwissenschaftlichen Vereines für Steiermark”. 144, s. 15-90, 2015.
↑ Heterogaster cathariae (Geoffroy, 1785). [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2021-11-08].
↑ G. Gierlasiński, G. Kolago, B. Pacuk, A. Taszakowski, M. Syratt, J. Regner, A. Itczak, R. Żóralski, T. Rutkowski, D. Radzimkiewicz, W. Kucza, B. Ogłaza. . Przyczynek do rozmieszczenia pluskwiaków różnoskrzydłych (Hemiptera: Heteroptera) w Polsce – II. „Heteroptera Poloniae - Acta Faunistica”. 14, s. 53–108, 2020.
↑ Jan Farkač, David Král, Martin Škorupík: Červený seznam ohrožených druhů České republiky. Bezobratlí. List of threatened species in the Czech Republic. Invertebrates.. Praha: Agentura ochrany přírody a krajiny ČR, 2005. ISBN 80-86064-96-4.

[insektarium-1] 1 2 Heterogaster cathariae – Sienik czarnobiodry. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-03-23].

[Goeze-2] Johann August Ephraim Goeze: Entomologische Beytrage zu des Ritter Linne zwolften ausgabe des Natursystems. II. Leipzig: Weidmanns Erben und Reich, 1778.

[lsf-3] 1 2 3 4 Pablo M. Dellapé, Thomas J. Henry, David C. Eades: species Heterogaster cathariae (Geoffroy, 1785). [w:] Lygaeoidea Species File (Version 5.0/5.0) [on-line]. [dostęp 2021-11-08].

[Geoffroy-4] Étienne Louis Geoffroy: Cimex cathariae. W: Antoine-François de Fourcroy: Entomologia Parisiensis; sive, Catalogus insectorum quae in agro Parisiensi reperiuntur. Paris: 1785, s. 203.

[hs-5] G.H.W. Herrich-Schaeffer: Nomenclator entomologicus. Verzeichniss der Europaishen Insecten: zur erleichterung des Tausch-verkehrs mit Preisen versehen. I. Lepidoptera & Hemiptera. Regensburg: Friedrich Pustet, 1835.

[Gierlasiński-6] 1 2 Grzegorz Gierlasiński: Heterogaster cathariae. [w:] Pluskwiaki Różnoskrzydłe (Hemiptera: Heteroptera) Polski [on-line]. 2013-2021. [dostęp 2021-11-08].

[ll-7] 1 2 3 Barbara Lis, Jerzy A. Lis. Emblethis denticollis and Heterogaster cathariae (Hemiptera: Heteroptera) in Poland, with remarks on ten other heteropterans rarely collected in Poland. „Nature Journal (Opole Scientific Society)”. 39, s. 51–56, 2006.

[rls-8] 1 2 Thomas Frieß, Wolfgang Rabitsch. Checkliste und Rote Liste der Wanzen der Steiermark (Insecta: Heteroptera). „Mitteilungen des Naturwissenschaftlichen Vereines für Steiermark”. 144, s. 15-90, 2015.

[fe-9] Heterogaster cathariae (Geoffroy, 1785). [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2021-11-08].

[g20-10] G. Gierlasiński, G. Kolago, B. Pacuk, A. Taszakowski, M. Syratt, J. Regner, A. Itczak, R. Żóralski, T. Rutkowski, D. Radzimkiewicz, W. Kucza, B. Ogłaza. . Przyczynek do rozmieszczenia pluskwiaków różnoskrzydłych (Hemiptera: Heteroptera) w Polsce – II. „Heteroptera Poloniae - Acta Faunistica”. 14, s. 53–108, 2020.

[Farkacetal-11] Jan Farkač, David Král, Martin Škorupík: Červený seznam ohrožených druhů České republiky. Bezobratlí. List of threatened species in the Czech Republic. Invertebrates.. Praha: Agentura ochrany přírody a krajiny ČR, 2005. ISBN 80-86064-96-4.