| Homo | |||
| Linnaeus, 1758 | |||
| Okres istnienia: 2,8–0 mln lat temu | |||
Ilustracja mężczyzny i kobiety Homo sapiens sapiens z zasobów misji Pioneer 10 oraz Pioneer 11 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Podkrólestwo | |||
| Infrakrólestwo | |||
| Nadtyp | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Infratyp | |||
| Nadgromada | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Nadrząd | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Infrarząd | |||
| Parworząd | |||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Podplemię | |||
| Rodzaj |
człowiek | ||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
Homo sapiens Linnaeus, 1758 | |||
| Synonimy | |||
| |||
| Gatunki | |||
| |||
Człowiek (Homo) – rodzaj ssaka naczelnego z podrodziny Homininae, będącego w obrębie rodziny człowiekowatych (Hominidae). Dzieli się on na współcześnie żyjącego człowieka rozumnego (Homo sapiens) oraz już wymarłe gatunki człowieka zręcznego (Homo habilis), wyprostowanego (Homo erectus) i neandertalskiego (Homo neanderthalensis).
Przedstawiciele rodzaju Homo charakteryzują się względnie dużą pojemnością puszki mózgowej, stałym przystosowaniem do pionowego utrzymywania wyprostowanego ciała oraz dłońmi z całkowicie przeciwstawnymi kciukami, dzięki którym ludzie posiadają zdolność precyzyjnego chwytu, umożliwiającego wytwarzanie i skuteczne używanie narzędzi.
Cechy ludzkie są rozwinięciem cech pozostałych ssaków człowiekowatych i człekokształtnych. U nich manifestują się one zdolnością do używania narzędzi (co zresztą zaobserwowano również wcześniej u innych gatunków, m.in. u słoni, ośmiornic, delfinów, niektórych gatunków ptaków i ryb) czy skłonnością do pionizowania dwunożnej postawy (choć np. goryle podczas ruchu stale podpierają się pięściami, a człekokształtne gibbony większość czasu spędzają na dwóch łapach).
Klasyfikacja biologiczna umieszcza człowieka wśród ssaków naczelnych (Primates).
Nazwa Homo została po raz pierwszy opublikowana przez Karola Linneusza w 1735 roku w pierwszej edycji Systema Naturae. Linneusz zaklasyfikował człowieka wraz z małpami człekokształtnymi w rzędzie Anthropomorpha. W X edycji Systema Naturae (1758), która dała początek współczesnej nomenklaturze binominalnej, Homo opisany został jako rodzaj ssaków naczelnych – Linneusz zastąpił nazwę Anthropomorpha nazwą Primates.
Linneusz zaliczył do tego rodzaju dwa „gatunki”:
Definicja rodzaju Homo zmieniała się z upływem czasu. Obecnie przyjmuje się, że gatunki z tego rodzaju charakteryzują się prowadzeniem naziemnego, zamiast nadrzewnego trybu życia i poruszaniem się w postawie spionizowanej, mają większą od pozostałych człekokształtnych pojemność puszki mózgowej, ich kończyny mają budowę przystosowaną do utrzymywania wyprostowanej postawy ciała i dwunożnego chodu, kciuk jest dobrze ukształtowany i całkowicie przeciwstawny, a dłonie są zdolne zarówno do chwytu siłowego, jak i precyzyjnego.
Proces filogenetyczny prowadzący do powstania człowieka dokonywał się przez miliony lat od rozdzielenia linii ewolucyjnych Homo od pozostałych hominidów. Świadczy o tym szczególnie linia rozwoju australopiteków, które około 4,2 mln lat temu stanowiły, już wtedy długo istniejące, gałęzie odrębne od pozostałych Simiiformes.
Wśród pozostałych cech anatomicznych ludzi, oprócz wyprostowanej i dwunożnej postawy ciała, wymienia się także ograniczone owłosienie ciała, czerwień wargową, czy stałocieplność. Te ostatnie występują także u niektórych innych zwierząt.
Warto wspomnieć, że w języku polskim nazwie Homo przypisywana jest nazwa zwyczajowa człowiek, choć pod tą nazwą potocznie rozumiany jest współczesny Homo sapiens.
Systematyka rodzaju Homo jest dotąd nieustalona, wiadomo jedynie, że w przeszłości występowało kilka gatunków, jednak co do ich liczby i stopnia ich pokrewieństwa nadal trwają spory. Homo sapiens to jedyny występujący dziś gatunek rodzaju Homo.
Przedstawiciele:
| Nazwa | Szacowany okres występowania | Obszar występowania | Uwagi |
|---|---|---|---|
| †Homo habilis | 2,5–1,5 (lub do 1) mln lat temu | jez. Turkana, Kenia, Etiopia | uznano go za twórcę narzędzi kamiennych |
| †Homo rudolfensis | 2,4-1,8 mln lat temu | jez. Turkana, Kenia | klasyfikowany pierwotnie jako Homo habilis lub Australopithecus sp. |
| †Homo gautengensis | ponad 2-0,6 mln lat temu | Afryka Południowa | opisany w maju 2010 |
| †Homo erectus | 2 (lub 1,25)–0,05 mln lat temu | Afryka, Azja, Europa | potrafił niecić ogień; żył w społecznościach |
| †Homo ergaster | 1,9–1,7 (lub do 1,25) mln lat temu | Afryka wschodnia i południowa | klasyfikowany niekiedy jako Homo erectus (populacja afrykańska) |
| †Homo georgicus | 1,8–1,6 mln lat temu | Gruzja | możliwa klasyfikacja jako Homo ergaster |
| †Człowiek z Denisowej Jaskini | 1 mln (szacunkowo) – 38 tys. lat temu | Syberia | wyodrębniony na podstawie analizy DNA szczątków sprzed 41 tys. lat w marcu 2010 |
| †Homo cepranensis | 900-800 tys. lat temu | Włochy | znany z jednego znaleziska datowanego na 900-800 tys. lat |
| †Homo antecessor | 800–350 tys. lat temu | Hiszpania | klasyfikowany niekiedy jako Homo heidelbergensis lub Homo erectus |
| †Homo heidelbergensis | 600–250 tys. lat temu | Europa, Afryka, Chiny | klasyfikowany niekiedy jako Homo erectus (populacja europejska) lub archaiczny Homo sapiens |
| †Homo rhodesiensis | 300–120 tys. lat temu | Zambia | |
| Homo sapiens | od 200 tys. – nadal | cały świat | |
| †Homo neanderthalensis | 230–30 tys. lat temu | Europa, zachodnia Azja | |
| †Homo floresiensis | 100 tys. (lub do 1 mln) – 50 tys. lat temu | Indonezja |