Jerzy Sachs

Jerzy Sachs
Pastor
Data i miejsce urodzenia

24 marca 1911
Stawiszyn

Data śmierci

4 stycznia 1977

Proboszcz parafii ewangelickiej w Szczytnie
Okres sprawowania

1945–1951

Proboszcz parafii ewangelickiej w Kaliszu oraz administrator parafii ewangelickich w Turku i Stawiszynie
Okres sprawowania

1951–1977

Wyznanie

ewangelickie

Ordynacja

27 lutego 1938

Grób ks. Jerzego Sachsa na cmentarzu ewangelickim w Turku

Jerzy Sachs (ur. 24 marca 1911 w Stawiszynie, zm. 4 stycznia 1977) – polski duchowny luterański, konsenior diecezji pomorsko-wielkopolskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w PRL.

Życiorys

Był synem pastora Leona Sachsa i Zofii z domu Bursche, siostry bp Juliusza Bursche. Jego dziadkiem był pastor Adolf Sachs, a pradziadkiem pastor Samuel Bogumił Sachs.

Uczęszczał do gimnazjum w Turku. Studia ukończył na Wydziale Teologii Ewangelickiej Uniwersytetu Warszawskiego. Ordynację otrzymał w dniu 27 lutego 1938 w Warszawie i równocześnie został mianowany wikariuszem parafii ewangelickiej w Łodzi. Na początku 1939 wyjechał na kurs językowy do Marburga, po którym planował podjęcie studiów teologicznych. Sytuacja polityczna w III Rzeszy skłoniła go jednak do powrotu do Polski. Wybuch II wojny światowej zastał go w Łodzi, gdzie kontynuował pracę jako wikariusz do momentu aresztowania przez gestapo w dniu 11 grudnia 1939 i osadzenia w więzieniu śledczym przy ul. Sterlinga w Łodzi. Z aresztu został zwolniony w 1940 po podpisaniu oświadczenia, że nie będzie występował przeciwko III Rzeszy. Po zwolnieniu nie otrzymał zgody na pracę w charakterze duchownego i wyjechał do Warszawy, gdzie nawiązał pierwsze kontakty w konspiracją. W Warszawie pracował w Gimnazjum im. Anny Wazówny oraz wyręczał w części czynności duszpasterskich ks. Augusta Lotha. Pod koniec 1941 wyjechał do Puław, gdzie podjął pracę w spółdzielni rolniczo-handlowej. Od 1943 działał w konspiracji akowskiej pod pseudonimem „Kapucyn”. Od 1944 do końca wojny pracował jako tłumacz do posterunku żandarmerii w Tczowie.

Po zakończeniu działań wojennych powrócił do Łodzi, gdzie kontynuował pracę duszpasterską jako wikariusz tamtejszej parafii Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, jednocześnie obsługując parafie w Turku i Kaliszu. Brał udział w odbudowywaniu i restytuowaniu zniszczonych parafii ewangelickich, w tym między innymi w Radogoszczy, Zgierzu, Ozorkowie i Łęczycy.

Pod koniec 1945 za namową działacza mazurskiego ks. Jana Szczecha wyjechał do Szczytna, gdzie objął opieką duszpasterską miejscową parafię oraz znaczną część powiatu szczycieńskiego jako administrator parafii w powiecie szczycieńskim z siedzibą w Szczytnie. W 1949 podlegało mu 10 parafii i jeden filiał. Był administratorem parafii w Gawrzyjałkach, Lipowcu, Małych Jerutach, Nowej Wsi, Rańsku, Rozogach (razem jej z filiałami w miejscowościach Klon, Pupy i Wielbark), Szymany Duże, Targowo i Trelkowo. Prowadził tam opiekę duszpasterską nad wiernymi, zarząd nad parafią i jej majątkiem oraz wspierał tamtejsze rady parafialne. Objął również administrację nad parafią w Opaleńcu.

23 października 1948 polubił Irenę Różę z domu Madejską, primo voto Motykiewicz.

21 października 1950 został aresztowany przez funkcjonariuszy urzędu bezpieczeństwa i poddany długotrwałemu śledztwu. W ramach tej samej sprawy zostali aresztowani także Emil Leyk i Walter Późny. Z aresztu został zwolniony 31 maja 1951.

21 czerwca 1951 złożył rezygnację z pracy w Szczytnie i przeniósł się do Kalisza, gdzie został wybrany na miejscowego proboszcza. Będąc proboszczem w Kaliszu, był jednocześnie jest administratorem parafii w Turku i Stawiszynie. Jako konsenior diecezji pomorsko-wielkopolskiej był również w latach 1960–1962 administratorem parafii ewangelicko-augsburskiej w Poznaniu.

Zmarł 4 stycznia 1977.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Duchowni głoszący Słowo Boże na terenie Parafii E-A w Szczytnie. szczytno.luteranie.pl. [dostęp 2026-09-06]. (pol.).
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Grzegorz Jasiński, „Grupa autochtonów o profaszystowskim nastawieniu, zostanie pozbawiona kierowniczego czynnika...”: okoliczności aresztowania księdza Jerzego Sachsa, Emila Leyka i Waltera Późnego w 1950 roku, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, nr 4, (2010).
  3. ↑ Sachsowie - Polacy z wyboru. zacisze1903.pl. [dostęp 2026-09-07]. (pol.).
  4. ↑ Ewangelicy na Mazurach i Warmii po 1945 roku [online], szczytno.luteranie.pl [dostęp 2025-07-29].
  5. ↑ Duchowni. poznan.luteranie.pl. [dostęp 2026-09-06]. (pol.).