Jerzy VI

Narodziny, dzieciństwo i młodość

Urodził się 14 grudnia 1895, w 34. rocznicę śmierci swojego pradziadka, księcia Alberta. Niepewny reakcji królowej Wiktorii na narodziny prawnuka, książę Walii wysłał swojemu synowi, księciu Yorku, list z informacją o tym, że królowa jest „lekko zdenerwowana”. Dwa dni później napisał: Myślę, że spodobałoby jej się, jakbyś zaproponował jej, aby nadać dziecku imię Albert. Wiktoria w tym czasie napisała do księżnej Yorku list o treści: Niecierpliwie oczekuję na chwilę, kiedy zobaczę to dziecko urodzone akurat tego dnia, bardzo drogie memu sercu, zwłaszcza że został nazwany imieniem, z którym wiąże się tyle wielkości i dobroci. Albert jako drugi syn swoich rodziców był w momencie urodzenia czwarty w kolejce do tronu, po dziadku (księciu Walii), ojcu (księciu Yorku) i starszym bracie (księciu Edwardzie). Został ochrzczony trzy miesiące po narodzinach w kościele św. Marii Magdaleny niedaleko Sandringham.

Jako prawnuk królowej Wiktorii był od urodzenia tytułowany Jego Wysokością Księciem Albertem z Yorku, a w 1898 uzyskał tytuł Jego Królewskiej Wysokości Księcia Alberta z Yorku. Po śmierci Wiktorii i wstąpieniu na tron Edwarda VII otrzymał tytuł księcia Kornwalii i był tytułowany Jego Królewską Wysokością Księciem Albertem z Kornwalii i Yorku, a w 1901 otrzymał od ojca tytuł Jego Królewskiej Wysokości Księcia Alberta z Walii. Po śmierci Edwarda VII w maju 1910 i wstąpieniu na tron Jerzego V znalazł się na drugim miejscu w kolejce do tronu i uzyskał tytuły: Jego Królewskiej Wysokości Księcia Alberta, księcia Yorku, hrabiego Iverness(inne języki) i barona Killarney(inne języki).

Był surowo wychowywany przez ojca, który stosował wobec syna kary cielesne w przypadku buntu lub braku dyscypliny. Odczuwał także brak ciepła, miłości i troskliwości, zwłaszcza ze strony matki. Był zakompleksionym i nieśmiałym dzieckiem, które miało skłonności do płaczu. Cierpiał na poważne problemy z układem pokarmowym, częściowo przez niedbałe karmienie przez jedną z opiekunek. Miał koślawe kolana, przez co nosił aparat korekcyjny. Od piątego roku życia jąkał się, co było skutkiem przymuszania go do pisania prawą ręką, mimo że był leworęczny.

Kariera w wojsku i edukacja

W 1909 rozpoczął naukę w Kolegium Królewskiej Marynarki (ang. Royal Naval College) w Osborne House na wyspie Wight. W 1911 ze świetnym wynikiem został przyjęty na Kolegium Królewskiej Marynarki w Dartmouth. 15 września 1913 został przydzielony do czynnej służby. Po wybuchu I wojny światowej brał udział w bitwie jutlandzkiej (od 31 maja do 1 czerwca 1916) i służył na okręcie HMS „Collingwood”. Częste ataki nieżytu żołądka zmusiły go w 1917 do rezygnacji ze służby w marynarce. Następnie rozpoczął służbę w nowo utworzonych Królewskich Siłach Powietrznych. Uzyskał licencję pilota, ale nie brał udziału w działaniach wojennych. Po wojnie, w październiku 1919 zaczął studiować historię, ekonomię i politologię w Kolegium Trójcy Świętej w Cambridge.

Małżeństwo

Otrzymał wolną rękę w wyborze przyszłej małżonki, co nie było powszechne w czasach, kiedy od członków rodzin królewskich wymagano poślubienia członków innych rodów panujących. Randkował z aktorką i tancerką Phylis Monkman, z którą w późniejszym okresie pozostał w serdecznych relacjach. W 1920 podczas potańcówki poznał lady Elżbietę Bowes-Lyon (1900–2002), córkę Claude’a Bowes-Lyona, 14. hrabiego Strathmore i Kinghorne(inne języki), i Cecili Cavendish-Bentinck. Bowes-Lyon dwukrotnie odrzuciła oświadczyny Alberta, zanim przyjęła je w styczniu 1923 pod groźbą wykluczenia jej z królewskich kręgów towarzyskich. Pobrali się 26 kwietnia 1923 w Opactwie Westminsterskim. Mieli dwie córki: Elżbietę (1926–2022) i Małgorzatę (1930–2002). Zamieszkali w Royal Lodge niedaleko parku Windsor.

W maju 1925 przemówił na Wystawie Imperialnej w Wembley, ale nie dokończył wystąpienia przez poważne problemy z jąkaniem się. Premier Kanady Richard Bedford Bennett w 1931 zaproponował nadanie Albertowi godności gubernatora generalnego Kanady, ale król Jerzy V, po konsultacji z ministrami, odrzucił tę propozycję. Albert pod wpływem ambitnej żony podjął terapię u ortofonisty Lionela Logue’a, dzięki któremu podczas rocznej terapii – obejmującej 82 seanse terapeutyczne – udało się zmniejszyć jąkanie.

Objęcie tronu

3 czerwca 1920 został mianowany księciem Yorku, hrabią Inverness i baronem Killarney. Wraz z tytułami spadły na niego królewskie obowiązki, takie jak reprezentowanie ojca podczas różnych uroczystości i oficjalne podróże do krajów imperium brytyjskiego.

Po śmierci króla Jerzego V w styczniu 1936 i wstąpieniu na tron Edwarda VIII stał się bezpośrednim następcą tronu. 11 grudnia 1936 po adbykacji Edwarda VIII przejął koronę, co było dla niego nieoczekiwanym wydarzeniem. Był nieprzygotowany do roli króla, a przed objęciem tronu nigdy wcześniej nie widział żadnego państwowego dokumentu. Dzień przed abdykacją brata odwiedził matkę, co później opisał w dzienniku słowami: Kiedy powiedziałem jej, co się wydarzyło, to załamałem się i rozszlochałem jak dziecko. Odczuwał lęk przed wystąpieniami publicznymi i miał trudności z wymową.

Król Wielkiej Brytanii

Przyjął imię Jerzego VI, czym nawiązał do polityki swojego popularnego ojca i czym chciał odbudować prestiż monarchii w społeczeństwie, nadwątlony postępowaniem Edwarda VIII, któremu po jego abdykacji nadał tytuł Jego Królewskiej Wysokości Księcia Windsoru. Musiał odkupić od brata zamek Balmoral i Sandringham House, gdyż Edward VIII odziedziczył je po swoim ojcu, a Jerzy VI nie mógł ich ot tak otrzymać po abdykacji brata. 12 maja 1937 został koronowany i został cesarzem Indii. Wybrał się w podróże dyplomatyczne do Francji i USA. W pierwszych latach panowania dużym wyzwaniem było dla niego występowanie publiczne, zwłaszcza ze względu na poważną wadę wymowy, którą stopniowo przezwyciężał, dzięki czemu budował autorytet monarchy. Był nieśmiały, ponury i wybuchowy, ale też wrażliwy i inteligentny, miał poczucie obowiązku wobec kraju.

W obliczu wojny popierał politykę appeasementu prowadzoną przez premiera Neville’a Chamberlaina w związku z ekspansywną polityką kanclerza III Rzeszy Adolfa Hitlera. W 1938 zaprosił brytyjskiego premiera, by razem z nim i resztą rodziny królewskiej pojawił się na balkonie pałacu Buckingham.

W 1939 poleciał z Elżbietą do Kanady, gdzie podróżowali w towarzystwie kanadyjskiego premiera, a nie brytyjskiego ministra, co znaczyło, że byli uznawani za króla i królową Kanady. Ówczesny kanadyjski premier, William Lyon Mackenzie King, miał nadzieję, że królewska wizyta w Kanadzie pomoże mu we wprowadzeniu w kraju Statutu Westminsterskiego z 1931, który nadawał samorządność każdemu dominium posiadającemu samodzielną koronę. Jerzy VI w Rideau Hall, swojej kanadyjskiej rezydencji, osobiście przyjął jako władca Kanady listy polecające od amerykańskiego ambasadora w Ottawie, Daniela Ropera. Oficjalny historyk tej podróży, Gustave Lanctot, zapisał: Kiedy Ich Królewskie Moście weszły do ich kanadyjskiej rezydencji, to Statut Westminsterski zaczął obowiązywać: „Król Kanady powrócił do domu”. Głównym celem wizyty było osłabienie izolacjonistycznych tendencji w Ameryce Północnej wobec narastającego napięcia w Europie. Chociaż cel wizyty był głównie polityczny, król i królowa spotkali się z entuzjastycznym przyjęciem Kanadyjczyków. Jerzy VI otrzymał również przyjazne powitanie w Stanach Zjednoczonych, a podczas wizyty w kraju odwiedził New York World’s Fair oraz gościł u prezydenta Franklina Roosevelta w Białym Domu i w jego prywatnej posiadłości Springwood w Hyde Park.

Dwa dni po rozpoczęciu przez Niemcy II wojny światowej Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę Niemcom. Jerzy VI 4 września przemówił do obywateli słowami: Bądźcie spokojni, niezłomni i zjednoczeni. Mimo że sugerowano mu wyjazd do Kanady, to podczas niemieckich nalotów pozostał z żoną i córkami w pałacu Buckingham w Londynie, czym odegrał istotną rolę symboliczną, wzmacniając morale społeczeństwa. Podczas wojny często pojawiał się publicznie z żoną, z którą odwiedzał szpitale, jednostki wojskowe i fabryki. Chciał zyskać wizerunek dobrego żołnierza, np. uczestnicząc w operacji lądowania aliantów w Normandii w 1944, ale nie uzyskał na to zgody od premiera Winstona Churchilla. W 1943 odwiedził marszałka Montgomery’ego po jego zwycięstwie pod El Alamein. Odwiedził również Maltę i nadał wyspie krzyż Jerzego. W 1944 dokonał inspekcji oddziałów w Normandii. 8 maja 1945 zaprosił Churchilla na balkon pałacu Buckingham podczas obchodów Dnia Zwycięstwa.

Rozpad imperium brytyjskiego

Panował w okresie postępującego rozpadu imperium brytyjskiego, które rozpoczęło się w 1926, kiedy deklaracja ministra spraw zagranicznych Arthura Balfoura złożona na Imperialnej Konferencji powołała Wspólnotę Brytyjską i nadała status niepodległych państw dominiom uzyskującym samodzielną koronę. Zostało to uznane w Statucie Westminsterskim w 1931. W 1932 skończył się mandat Ligi Narodów nad Irakiem. W 1946 niepodległość uzyskała Jordania, w 1948 – Birma, oraz podzielona na państwa żydowskie i arabskie Palestyna, a w 1949 – Irlandia. Po uzyskaniu niepodległości w 1947 przez Indie Brytyjskie i rozpadzie kraju na dwa państwa – Indie i Pakistan – Jerzy VI zrzekł się tytułu cesarza Indii, pozostając królem Indii i królem Pakistanu. W 1950 Indie zostały republiką i Jerzy VI stracił tam tytuł królewski.

Problemy zdrowotne i śmierć

Wojna wywarła negatywny wpływ na zdrowie Jerzego VI, który pogłębił nałóg tytoniowy. W 1948 zdiagnozowano u niego chorobę Bürgera, czyli odcinkowe i wieloogniskowe zapalenie naczyń krwionośnych, dlatego w marcu 1949 przeszedł operację nogi – sympatektomię lędźwiową. 23 września 1951, tydzień po zdiagnozowaniu u niego guza nowotworowego płuc i gardła, poddał się operacji usunięcia lewego płuca i lewej gałęzi nerwu krtaniowego wstecznego, przez co znacznie zmienił mu się głos. Mimo zaleceń lekarzy, do końca życia nie porzucił palenia papierosów. Zmarł we śnie 6 lutego 1952 w swojej rezydencji w Sandringham, jego zgon potwierdził dr James Ansell. Został pochowany 15 lutego w kaplicy św. Jerzego na zamku w Windsorze.