Keteny

Budowa ogólna ketenów

Keteny – nienasycone ketony ze skumulowanymi podwójnymi wiązaniami >C=C=O. Przeważnie gazowe, bardzo reaktywne i toksyczne związki chemiczne. Chemię ketenów jako pierwszy badał Hermann Staudinger.

Zwyczajowo ketenem nazywa się najprostszego przedstawiciela tej grupy związków, etenon (CH2=C=O).

Keten (etenon) – właściwości

Etenon – najprostszy keten

Etenon jest bezbarwnym gazem o ostrym zapachu, drażniącym oczy i błony śluzowe, po dłuższej ekspozycji może wystąpić obrzęk płuc[potrzebny przypis]. Temp. topn. −150 °C, temp. wrz. −49 °C.

Etenon ma 8 teoretycznie możliwych izomerów (4 tautomery, 2 izomery typu eteru i 2 izomery cykliczne typu oksiranu), z których teoretycznie najtrwalszy i potencjalnie najłatwiejszy do zaobserwowania jest hydroksyacetylen, CH≡C−OH:

Ma on energię o 152 kJ/mol większej od ketenu, ale jest oddzielony od niego barierą energetyczną o wysokości 305 kcal/mol, dzięki czemu ma on charakter związku metastabilnego. Można go wygenerować w spektrometrze mas.

Otrzymywanie

Formation of a ketene from an acyl chloride.
Formation of a ketene from an acyl chloride.

Reaktywność

Keteny są bardzo reaktywnymi związkami acylującymi. Hydrolizują do kwasów karboksylowych, pod wpływem amoniaku tworzą amidy, natomiast w reakcji z alkoholami dają estry. Z bogatymi w elektrony alkinami ulega cykloaddycji [2+2] do cyklobutenonów.

Łatwo dimeryzują do cyklicznych diketenów:

Dimeryzacja ketenu do 4-metylenooksetan-2-onu (pochodnej β-laktonu; >95%) oraz cyklobutano-1,3-dionu (<5%)


Reakcja ta przebiega w ponad 95% w kierunku β-laktonu, czemu towarzyszy powstawanie małych ilości cyklobutano-1,3-dionu. Po ogrzaniu diketenu do 350–600 °C następuje odtworzenie ketenu, co jest wykorzystywane jako wygodne źródło tego związku w skali laboratoryjnej.

Bis-keteny (O=C=CH−R′−CH=C=O) polimeryzują z diolami (HO−R−OH) dając poliestry o wzorze ogólnym (−O−R−O−CO−CH2−R′−CH2−CO−)n.