W pobliżu miejscowości zlokalizowane są ważne drogowe trakty komunikacyjne, łączące południe z północą kraju (Odessa – Kijów) oraz także te, łączące wschód z zachodem (Dniepr – Winnica), a samo miasto, prócz stacji kolejowej, posiada integracyjny węzeł pasażerski integrujący komunikację autobusową, kolejową i lotniczą. Jedną z lepiej prosperujących dziedzin przemysłu miasta jest górnictwo – na jego peryferiach znajduje się kopalniauranu.
Miasto w historii było znane jako Jelizawietgrad (1784–1924), Zinowjewsk (1924–1934), Kirowo (1934–1939) i Kirowohrad (1939–2016). Swą obecną nazwę zawdzięcza Markowi Kropywnyckiemu, ukraińskiemu pisarzowi, dramaturgowi realistycznemu i aktorowi, współtwórcy ukraińskiego teatru zawodowego.
Historia
Czasy kozackie
Widok z lotu ptaka na dawną twierdzę
Od XVI do I połowy XVIII wieku ziemie współczesnego Kropywnickiego i przyległe mu tereny były w posiadaniu Siczy Zaporoskiej. Tutaj znajdowały się rozproszone zimowe kwatery Kozaków Zaporoskich: słobody i przysiółki. Kolonizacja miejscowości terenów Zadniepru, jak wówczas nazywano obszar między Dnieprem a Południowym Bugiem, rozpoczęła się na przełomie XVII i XVIII wieku za sprawą Kozaków pułków myrodzkiego i połtawskiego.
Miasto powstało w 1784 pod nazwą Jelizawietgrad (ros.Елисаветград, Jelisawietgrad; ukr.Єлисаветград, Jełysawethrad), w pobliżu Twierdzy św. Elżbiety, zbudowanej przez ukraińskich Kozaków na zamówienie Rosjan w 1754 roku na południe od terytorium określanym ówcześnie jako Nowa Serbia. Pierwotna nazwa założonego miasta nawiązuje właśnie do twierdzy i osoby jej patronki. Sama twierdza istniała od roku 1752 i została założona przez cesarzową Rosji Elżbietę Romanową, córkę Piotra Wielkiego, w ramach jej planów budowania umocnień na ziemiach hetmanatu zaporoskiego przyłączonych do Imperium Rosyjskiego. Pośrednio więc poprzez patronkę, nazwa miasta upamiętniała cesarzową Elżbietę, podobnie jak nazwa Sankt Petersburg upamiętniała jej ojca.
W 1769 roku twierdza była oblężona przez wojska turecko-tatarskie. Po zniszczeniu Siczy Zaporoskiej przez Rosję i aneksji Chanatu Krymskiego w 1775 roku znaczenie twierdzy straciło na znaczeniu, dlatego jej uzbrojenie przeniesiono do Chersonia.
XX wiek
Plan miasta z 1914 r.
Ogólnie w czasie wojny radziecko-ukraińskiej (1917-1921) miasto znajdowało się pod kontrolą różnych formacji wojskowych, jednak w 1920 roku ostatecznie zostało zdobyte przez Armię Czerwoną.
W maju 1919 doszło do krwawego pogromużydowskiej ludności miasta. W przeciągu trzech dni oddziały atamana Hryhorjewa zamordowały od 1300 do 3000 osób, plądrując wraz z tłumem domy i sklepy. Prawie wszyscy spośród 50 tysięcy ówczesnych żydowskich mieszkańców Jelizawetgradu zostali zepchnięci w stan nędzy.
Po przewrocie bolszewickim zaczęto odgórnie usuwać nazwy miejscowe nawiązujące do caratu i religii prawosławnej. I tak w styczniu 1924 dokonano zmiany nazwy dawnego stołecznego miasta Piotrogród na Leningrad, a kilka miesięcy później na VII partyjnej konferencji podniesiono kwestię zmiany nazwy Jelizawetgradu. Wśród proponowanych nowych nazw były Iljicz (otczestwo Lenina), Trocki i Lewgrad (na cześć Lwa Trockiego) i inne. W końcu w sierpniu 1924 roku miasto przemianowano na Zinowjewsk (ukr.Зінов'євськ, Zinowjewśk; ros.Зиновьевск) na cześć Grigorija Zinowjewa, ówczesnego członka Biura Politycznego WKP(b), który urodził się w 1883 roku w Jelizawetgradzie.
Z dniem 1 grudnia 1934 roku, po zabójstwie Siergieja Kirowa, pierwszego sekretarza Komitetu Miejskiego WKP(b) w Leningradzie, w Związku Sowieckim rozpoczął się okres tzw. wielkiej czystki. Józef Stalin wykorzystał to wydarzenie do rozprawienia się z zagrażającymi jego władzy członkami władz partii. Pierwszą ważną ofiarą czystki stalinowskiej był Grigorij Zinowjew, który został aresztowany już w grudniu 1934 roku i oskarżony o spisek na życie Kirowa (został osądzony w procesie pokazowym i stracony w 1936 roku).
27 grudnia 1934 roku władze partyjne podjęły decyzję o przemianowaniu Zinowjewska na Kirowo (ukr.Кірово, ros.Кирово), choć sam Kirow nigdy nie był w mieście i nie miał z nim nic wspólnego. Natomiast 10 kwietnia 1939 roku zmieniono nazwę miasta na Kirowohrad (ukr.Кіровоград; ros.Кировоград, Kirowograd), aby odróżnić od innych miast na terenie ZSRR noszących nazwę Kirowo.
W czasie II wojny światowej od 5 sierpnia1941 roku do 8 stycznia1944 miasto było okupowane przez hitlerowców W październiku 1941 przeniesiono tu z Rzeszowaniemiecki obóz jenieckiStalag 305. Fatalne warunki obozu w połączeniu z niewielkimi racjami żywnościowymi doprowadziły nawet do aktów kanibalizmu, a Żydzi i komuniści byli rozstrzeliwani.
W okresie przemian politycznych i rodzenia się państwowościniepodległejUkrainy ponownie podjęto dyskusję o zmianie nazwy miasta. Od 1990 roku trwały debaty na temat odpowiedniego wyboru nazwy, który nie nawiązywałaby do okresu komunizmu i stalinizmu. Próby zmiany nazwy nasiliły się zwłaszcza po ostatecznym uzyskaniu niepodległości Ukrainy. Proponowano między innymi nazwy nawiązujące do położenia geograficznego: Inhulśk, Inhułohrad (od nazwy rzeki Inguł), Stepohrad, Zołote Połe, Złatopil, albo do historycznego dziedzictwa Kozaków zaporoskich: Słowjanopil, Buhohardiwśk, Nowyj Gard i inne. Podnoszono również propozycję przywrócenia pierwotnej nazwy Jelizawetgrad, jednakże w referendum, które odbyło się w 2000 roku, zadecydowano o pozostawieniu starej nazwy.
XXI wiek
W wyniku rewolucji na Majdanie i rozpoczęciu wojny rosyjsko-ukraińskiej w 2014 roku, powrócił na tapet temat ponownej zmiany nazwy miejscowości. W lutym 2014 roku usunięto pomnik Kirowa z centralnego placu miasta, a w kraju rozpoczęto wprowadzanie polityki dekomunizacyjnej. W wyniku tego, z dniem 14 lipca2016 roku, zgodnie z ustawą o dekomunizacji, miasto zostało przemianowane na Kropywnycki (ukr.Кропивницький), na cześć Marka Kropywnyckiego, współtwórcy ukraińskiego teatru zawodowego, który urodził się nieopodal miasta i uczył się w miejskiej szkole.
Demografia
Skład narodowościowo-etniczny na podstawie spisów powszechnych:
W mieście znajduje się także kościół rzymskokatolicki, który w minionych czasach służył polskim wiernym. W Kropywnyckim istnieje niewielka społeczność żydowska, która dysponuje własną synagogą.
↑Поселення задніпрських місць до утворення Нової Сербії в документах середини XVIII століття / А.В.Пивовар. – К.: Академперіодика, 2003. – 336 с.
↑на доповіді Сената «Генваря 4 дня 1752 года подписано Ея императорского Величества рукою тако: быть по сему, а данную генерал майору Глебову инструкцию велено оной крепости учинить наперед план и для рассмотрения прислать в военную коллегию». Центральний державний військово-історичний архів Росії Ф.349, інв.№9, спр.1445, стор.2-4.
↑Матівос Ю.М.Місто на сивому Інгулі. – Історико-публіцистичний нарис. – Кіровоград. ТОВ «Діаграма», 2004р. – c. 26.
↑Сергій Шевченко, Єлисаветградськими волами за українським паровозом, Вечірня газета, 7 травня 1993р.
12Geoffrey P.Megargee,RüdigerOvermans,WolfgangVogt:The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos 1933–1945.T.IV.Indiana University Press, United States Holocaust Memorial Museum,2022,s.288–289. ISBN978-0-253-06089-1.(ang.).
123Sewastopol i Republika Autonomiczna Krymu zostały jednostronnie inkorporowane do Rosji w 2014 roku; na arenie międzynarodowej są uznawane za część Ukrainy.
48°30′N 32°16′E/48,500000 32,266667
.jpg)
