1883

Wydarzenia w Polsce

• 5 kwietnia – profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego, Zygmunt Wróblewski i Karol Olszewski, jako pierwsi na świecie dokonali skroplenia tlenu.
• 13 kwietnia – profesorowie Zygmunt Wróblewski i Karol Olszewski, jako pierwsi na świecie dokonali skroplenia azotu.
• 6 lipca – w Chropaczowie założono KWK „Śląsk”.
• 15 sierpnia – pomiędzy Olsztynem a Morągiem pojechała pierwsza lokomotywa.
• 11 września – z okazji 200-lecia odsieczy wiedeńskiej w budynku Sukiennic otwarto Muzeum Narodowe.
• 15 września – ukazało się pierwsze wydanie czasopisma „Proletariat”.
• 26 października – w Rydze powstała Korporacja akademicka Welecja.
• 31 października – został poświęcony kościół Wszystkich Świętych w Warszawie.
• 9 listopada – Gdańsk: zainstalowano pierwsze telefony. Aparat z nr 1 otrzymał gdański browar.

Wydarzenia na świecie

• 19 stycznia – w Roselle (New Jersey) uruchomiono pierwsze na świecie elektryczne latarnie uliczne.
• 20 stycznia – Alfred Francis Russell został prezydentem Liberii.
• 12 lutego:
  • Kalākaua został koronowany na króla Hawajów.
  • w Davos rozegrano 1. międzynarodowe zawody saneczkarskie (udział 21 zawodników z 6 państw).
• 21 lutego – Jules Ferry został premierem Francji.
• 7 marca – duński chemik Johan Kjeldahl przedstawił opracowaną przez siebie metodę oznaczania azotu w związkach organicznych, która do dzisiaj stanowi standard.
• 20 marca – w Paryżu została podpisana Międzynarodowa Konwencja o Ochronie Własności Przemysłowej.
• 3 kwietnia – w Tbilisi uruchomiono pierwszą linię tramwaju konnego.
• 14 kwietnia – w Paryżu odbyła się premiera opery Lakmé Léo Delibesa.
• 15 kwietnia – Fryderyk Franciszek III został wielkim księciem Meklemburgii-Schwerinu.
• 23 kwietnia – Jan Heemskerk został premierem Holandii.
• 27 kwietnia – papież Leon XIII utworzył metropolię bukareszteńską.
• 11 maja – francuski astronom Alphonse Borrelly odkrył planetoidę (233) Asterope.
• 24 maja – w Nowym Jorku otwarto dla ruchu Most Brookliński; zaprojektowana przez Johna Augustusa Roeblinga budowla w stylu neogotyckim z charakterystycznymi wysokimi łukami była w momencie ukończenia najdłuższym mostem wiszącym na świecie, po raz pierwszy w historii zastosowano również wtedy w konstrukcji mostu liny skręcane ze stalowych drutów.
• 26 maja – poświęcono sobór Chrystusa Zbawiciela w Moskwie.
• 27 maja – Aleksander III Romanow został koronowany na cara Rosji.
• 29 maja – uruchomiono tramwaje konne w stolicy Trynidadu i Tobago Port-of-Spain.
• 13 czerwca – Carl Johan Thyselius został premierem Szwecji.
• 21 lipca – założono Alliance Française, organizację zajmującą się promocją kultury francuskiej i języka francuskiego.
• 28 lipca – w trzęsieniu ziemi na włoskiej wyspie Ischia zginęło 2300 osób.
• 12 sierpnia – w ogrodzie zoologicznym w Amsterdamie padła ostatnia kwagga właściwa, podgatunek zebry.
• 27 sierpnia – erupcja położonego między Jawą a Sumatrą wulkanu Krakatau wywołała olbrzymie (30 m) fale tsunami, które pochłonęły ponad 36 tys. ofiar; ten najgłośniejszy w historii wybuch wulkanu – słyszany w odległości 4800 km – był również przyczyną zimy wulkanicznej.
• 3 października – w Berlinie odbyła się premiera operetki Noc w Wenecji Johanna Straussa (syna).
• 4 października – odbył się pierwszy kurs pociągu Orient Express.
• 20 października – Peru i Chile podpisały traktat z Ancón kończący wojnę o Pacyfik.
• 22 października – w Nowym Jorku oddano do użytku gmach Metropolitan Opera.
• 5 listopada – powstanie Mahdiego w Sudanie: zwycięstwo powstańców nad wojskami egipskimi w bitwie pod El-Obeid.
• 28 listopada – austriacki astronom Johann Palisa odkrył planetoidę Carolina.
• W Wiedniu powstało pierwsze w Europie pogotowie ratunkowe.
• Wojna domowa w państwie Zulusów: miała miejsce bitwa w Dolinie Msebe.

Urodzili się

• 2 stycznia - Anna Abrikosowa, rosyjska zakonnica (zm. 1936)
• 3 stycznia – Clement Richard Attlee, brytyjski polityk, premier Wielkiej Brytanii w latach 1945–1951 (zm. 1967)
• 4 stycznia – Johanna Westerdijk, holenderska botanik, wykładowczyni akademicka (zm. 1961)
• 8 stycznia:
  • Henry Berry, angielski żołnierz i rugbysta (zm. 1915)
  • Seweryn Hammer, polski filolog klasyczny, pedagog (zm. 1955)
  • Józef Ujejski, polski historyk literatury, pedagog (zm. 1937)
• 15 stycznia:
  • Włodzimierz Boldireff-Strzemiński, inżynier, działacz turystyczny (zm. 1970)
  • Teofil Adamski, działacz komunistyczny (zm. 1959)
• 18 stycznia – Zdzisław Eichler, polski artysta malarz (zm. 1949)
• 19 stycznia – Gonsalwy Viñes Masip, hiszpański duchowny katolicki, męczennik, błogosławiony (zm. 1936)
• 21 stycznia – James H. Duff, amerykański polityk, senator ze stanu Pensylwania (zm. 1969)
• 22 stycznia – Jerzy Bandrowski, polski pisarz (zm. 1940)
• 23 stycznia – Aleksander Ringman, działacz niepodległościowy, inżynier, radca ministerialny, ekonomista (zm. 1938)
• 30 stycznia – Hildegarda Burjan, austriacka działaczka społeczna, błogosławiona katolicka (zm. 1933)
• 31 stycznia – Grzegorz Łakota, biskup pomocniczy greckokatolickiej eparchii przemyskiej, męczennik, błogosławiony (zm. 1950)
• 2 lutego – Marie Wagner, amerykańska tenisistka (zm. 1975)
• 6 lutego – Arthur Kingsley Porter, amerykański historyk sztuki, pisarz i archeolog (zm. 1933)
• 8 lutego – Joseph Schumpeter, austriacki ekonomista, uważany za jednego z najwybitniejszych ekonomistów XX wieku (zm. 1950)
• 10 lutego – Charles-Albert Cingria, szwajcarski francuskojęzyczny pisarz i publicysta (zm. 1954)
• 11 lutego – Barney Solomon, brytyjski rugbysta, medalista olimpijski (zm. 1952)
• 17 lutego – Kazimierz Tomczak, polski duchowny katolicki, biskup pomocniczy łódzki (zm. 1967)
• 25 lutego – Alicja, brytyjska księżniczka (zm. 1981)
• 3 marca – František Drtikol, czeski fotograf i malarz, prekursor czeskiej modernistycznej fotografii (zm. 1961)
• 10 marca – Janina Burhardt, polska działaczka niepodległościowa, dama Orderu Virtuti Militari (zm. 1924)
• 15 marca – Monika Miglancowa, polska działaczka narodowa (zm. ?)
• 16 marca – Wincenty Nowaczyński, polski podpułkownik piechoty (zm. 1940)
• 17 marca – Bruno Winawer, polski komediopisarz, popularyzator fizyki i felietonista (zm. 1944)
• 29 marca – Teodor Illera del Olmo, hiszpański zakonnik, męczennik, błogosławiony katolicki (zm. 1936)
• 4 kwietnia – Władysław Skoczylas, polski malarz, grafik, rzeźbiarz i pedagog (zm. 1934)
• 13 kwietnia – Aleksandr Aleksandrow, rosyjski kompozytor (zm. 1946)
• 14 kwietnia – Waleria Suzin, polska tancerka (zm. 1974)
• 29 kwietnia – Thorleif Holbye, norweski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1959)
• 30 kwietnia – Jaroslav Hašek, czeski powieściopisarz (zm. 1923)
• 2 maja – Gustaw Rakowski, major łączności Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari (zm. ?)
• 4 maja – Grimoaldo, włoski pasjonista, błogosławiony katolicki (zm. 1902)
• 5 maja – Anna Johnson Pell Wheeler, amerykańska matematyk (zm. 1966)
• 9 maja:
  • José Ortega y Gasset, hiszpański filozof, eseista (zm. 1955)
  • Rudolf Wacek, polski nauczyciel, sportowiec, propagator, działacz i dziennikarz sportowy (zm. 1956)
• 12 maja – Auguste Castille, francuski gimnastyk (zm. 1971)
• 15 maja – Franz Johannes Rosumek, niemiecki inżynier, poseł na Sejm RP (zm. 1938)
• 18 maja – Walter Gropius, niemiecki architekt (zm. 1969)
• 20 maja – Jan Kašpar, czeski inżynier i pionier lotnictwa (zm. 1927)
• 29 maja – Mieczysław Wolfke, polski fizyk, wielki mistrz WLNP (zm. 1947)
• 30 maja – Maarten de Wit, holenderski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1965)
• 5 czerwca – John Maynard Keynes, brytyjski ekonomista (zm. 1946)
• 7 czerwca – Max Pfeffer, niemiecki generał artylerii, dowódca IV Korpusu Armijnego (zm. 1955)
• 24 czerwca – Paddy McCue, australijski rugbysta, medalista olimpijski (zm. 1962)
• 28 czerwca:
  • Bolesław Drobner, polski działacz socjalistyczny, członek PKWN, prezydent Wrocławia (zm. 1968)
  • Angela Hitler, przyrodnia siostra Adolfa Hitlera (zm. 1949)
  • Pierre Laval, francuski polityk, premier Francji (zm. 1945)
• 29 czerwca – Elwira od Narodzenia NMP Torrentallé Paraire, hiszpańska karmelitanka miłosierdzia, męczennica, błogosławiona katolicka (zm. 1936)
• 3 lipca – Franz Kafka, austriacki pisarz związany z Pragą (zm. 1924)
• 4 lipca – Maksimilian Sztajnberg, rosyjski kompozytor i pedagog (zm. 1946)
• 8 lipca – Edward Grabski, polski ziemianin, rotmistrz, działacz społeczny, przemysłowiec (zm. 1951)
• 10 lipca – Blandyna Merten, niemiecka urszulanka, błogosławiona katolicka (zm. 1918)
• 16 lipca – Tellef Wagle, norweski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1957)
• 17 lipca – Mauritz Stiller, szwedzki reżyser (zm. 1928)
• 19 lipca – Wincenty Rzymowski, polski polityk, członek PKWN, minister spraw zagranicznych (zm. 1950)
• 20 lipca – Paul Bader, niemiecki generał (zm. 1971)
• 22 lipca – Leonard Piskorski, polski białoskórnik (zm. 1957)
• 23 lipca – Erundina od Matki Boskiej Szkaplerznej Colino Vega, hiszpańska karmelitanka miłosierdzia, męczennica, błogosławiona katolicka (zm. 1936)
• 29 lipca – Benito Mussolini, włoski polityk, premier Włoch, twórca faszyzmu (zm. 1945)
• 1 sierpnia –Julius Friedrich, niemiecki polityk, nadburmistrz Katowic (zm. 1977)
• 2 sierpnia – Mieczysław Treter, polski historyk, krytyk i popularyzator sztuki, muzeolog, organizator polskiego muzealnictwa po 1918 r. (zm. 1943)
• 7 sierpnia – Joachim Ringelnatz, niemiecki poeta, karykaturzysta, rysownik i malarz (zm. 1934)
• 8 sierpnia – Kristoffer Olsen, norweski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1948)
• 11 sierpnia – Tadeusz Paweł Zakrzewski, polski duchowny katolicki, biskup płocki (zm. 1961)
• 19 sierpnia – Coco Chanel, francuska dyktatorka mody (zm. 1971)
• 26 sierpnia:
  • Bengt Heyman, szwedzki żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1942)
  • Kazimierz Pużak, polski polityk, przewodniczący Rady Jedności Narodowej, wicemarszałek Sejmu (zm. 1950)
• 1 września – Adolf Szyszko-Bohusz, polski architekt i konserwator (zm. 1948)
• 2 września – Christian Dick, norweski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1955)
• 8 września – Jens Salvesen, norweski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1976)
• 9 września – Ragnar Gripe, szwedzki żeglarz, olimpijczyk (zm. 1942)
• 13 września:
  • Czesław Nanke, polski historyk (zm. 1950)
  • LeRoy Samse, amerykański lekkoatleta, tyczkarz (zm. 1956)
  • (lub 30 września) August Zaleski, polski polityk, minister spraw zagranicznych, prezydent RP na uchodźstwie (zm. 1972)
• 16 września – Zygmunt Lubertowicz, polski nauczyciel, poeta, publicysta (zm. 1958)
• 17 września – Bertil Tallberg, fiński żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1963)
• 18 września – Ludomir Różycki, polski kompozytor (zm. 1953)
• 21 września – Józef Czempiel, polski duchowny katolicki, męczennik, błogosławiony (zm. 1942)
• 22 września – Ole Sørensen, norweski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1958)
• 25 września – Kazimierz Kozubski, polski oficer (zm. 1946)
• 30 września – Bernhard Rust, niemiecki działacz i polityk nazistowski, minister do spraw nauki i szkolnictwa (zm. 1945)
• 4 października – Franciszek Macherski, polski duchowny rzymskokatolicki (zm. 1940)
• 5 października – Niels Nielsen, norweski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1961)
• 7 października – Karol Radoński, polski duchowny katolicki, biskup włocławski (zm. 1951)
• 16 października – Halfdan Hansen, norweski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1953)
• 20 października – Ada Markowa, polska lekarka położnik, działaczka kobieca (zm. 1963)
• 22 października – Harald Sandberg, szwedzki żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1940)
• 23 października – Emil Hagström, szwedzki żeglarz, olimpijczyk (zm. 1941)
• 31 października:
  • Bolesław Butkiewicz, polski prawnik, dziennikarz, wydawca, redaktor gazety "Dzień Kowieński" (zm. 1934)
  • Marie Laurencin, francuska malarka, graficzka (zm. 1956)
  • Anthony Wilding, nowozelandzki tenisista (zm. 1915)
• 5 listopada – Leon Loria, polski prawnik, taternik, narciarz i podpułkownik lotnictwa (zm. 1932)
• 14 listopada – Paal Kaasen, norweski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1963)
• 20 listopada – Stanisław Klimecki, polski prawnik, działacz społeczny, prezydent Krakowa (zm. 1942)
• 23 listopada – Gerard de Vries Lentsch, holenderski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1973)
• 26 listopada – Ludwik Franciszek Maciejowski, polski oficer, kawaler Virtuti Militari (zamordowany w Charkowie 1940)
• 28 listopada – Leonard Pérez Lários, meksykański męczennik, błogosławiony katolicki (zm. 1927)
• 3 grudnia – Anton Webern, austriacki kompozytor współczesny, współtwórca serializmu i prekursor punktualizmu (zm. 1945)
• 9 grudnia – Nikołaj Łuzin, rosyjski matematyk (zm. 1950)
• 5 grudnia – Saba Reyes Salazar, meksykański duchowny katolicki, męczennik, święty (zm. 1927)
• 14 grudnia:
  • Morihei Ueshiba, twórca Aikido (zm. 1969)
  • Nicholas Tregurtha, brytyjski rugbysta, medalista olimpijski (zm. 1964)
• 17 grudnia – David Powell, szkocki aktor filmowy i teatralny (zm. 1925)
• 19 grudnia – Emil Henriques, szwedzki żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1957)
• 24 grudnia – Stefan Jaracz, polski aktor (zm. 1945)
• data dzienna nieznana:
  • Hermann Rumpelt, niemiecki taternik, alpinista i fizyk (zm. 1911)
  • Zoltán Votisky, węgierski taternik (zm. 1919)
  • Raymond Whittindale, brytyjski rugbysta, medalista olimpijski (zm. 1915)
  • Jan Chrzciciel Wu Mantang, chiński męczennik, święty katolicki (zm. 1900)
  • Maria Zhao, chińska męczennica, święta katolicka (zm. 1900)
  • Jan Chrzciciel Zhu Wurui, chiński męczennik, święty katolicki (zm. 1900)
• 27 grudnia – Edvarts Virza, łotewski poeta, prozaik i tłumacz (zm. 1940)

Zmarli

• 13 lutego – Richard Wagner, kompozytor niemiecki (ur. 1813)
• 24 lutego – Hermann Fulda, luterański teolog oraz pastor (ur. 1800)
• 14 marca – Karl Marx, filozof i ekonomista niemiecki (ur. 1818)
• 18 marca – Marta Le Bouteiller, francuska zakonnica, błogosławiona katolicka (ur. 1816)
• 18 kwietnia – Édouard Roche, francuski astronom i matematyk (ur. 1820)
• 26 kwietnia – Napoleon Orda, polski i białoruski rysownik, malarz, pianista i kompozytor (ur. 1807)
• 30 kwietnia – Édouard Manet, francuski malarz i grafik (ur. 1832)
• 19 maja – Samo Chalupka, słowacki poeta romantyczny (ur. 1812)
• 23 maja – Cyprian Kamil Norwid, polski poeta, dramatopisarz, prozaik, artysta plastyk (ur. 1821)
• 12 czerwca – Mercedes Molina Ayala, ekwadorska zakonnica, błogosławiona katolicka (ur. 1828)
• 26 czerwca – Edward Sabine, angielski astronom, geodeta (ur. 1788)
• 14 lipca – Heinrich von Ferstel, austriacki architekt, jeden ze współtwórców architektury Wiednia z drugiej połowy XIX wieku (zm. 1828)
• 28 lipca – Władysław Ludwik Anczyc, polski poeta, dramatopisarz, wydawca, tłumacz, działacz ludowy (ur. 1823)
• 3 września – Iwan Turgieniew, rosyjski pisarz (ur. 1818)
• 4 września – Carlo Tenca, włoski publicysta, dziennikarz, pisarz i polityk, związany z Mediolanem (ur. 1816)
• 9 września – Victor Puiseux, francuski matematyk i astronom (ur. 1820)
• 29 grudnia – Francesco De Sanctis, włoski krytyk literacki i teoretyk literatury (ur. 1817)

Święta ruchome

• Tłusty czwartek: 1 lutego
• Ostatki: 6 lutego
• Popielec: 7 lutego
• Niedziela Palmowa: 18 marca
• Wielki Czwartek: 22 marca
• Wielki Piątek: 23 marca
• Wielka Sobota: 24 marca
• Wielkanoc: 25 marca
• Poniedziałek Wielkanocny: 26 marca
• Pamiątka śmierci Jezusa Chrystusa: 22 kwietnia
• Wniebowstąpienie Pańskie: 3 maja
• Zesłanie Ducha Świętego: 13 maja
• Boże Ciało: 24 maja

Zobacz też

Zobacz multimedia związane z tematem: 1883

• 1883 w literaturze
• 1883 w muzyce
• 1883 w sztuce

Przypisy