Kisielice

Kisielice

miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Kościół Matki Bożej Królowej Świata
Herb Flaga
Państwo	Polska
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	iławski
Gmina	Kisielice
Data założenia	1331
Prawa miejskie	1331-1946, 1986
Burmistrz	Beata Lejmanowicz
Powierzchnia	3,37 km²
Wysokość	97 m n.p.m.
Populacja (01.01.2024) • liczba ludności • gęstość	2005 595 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 55
Kod pocztowy	14-220
Tablice rejestracyjne	NIL
Położenie na mapie gminy Kisielice Kisielice
Położenie na mapie Polski Kisielice
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego Kisielice
Położenie na mapie powiatu iławskiego Kisielice
53°36′31″N 19°15′49″E/53,608611 19,263611
TERC (TERYT)	2807044
SIMC	0932749
Urząd miejski ul. Daszyńskiego 25 14-220 Kisielice
Multimedia w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Hasło w Wikisłowniku
Strona internetowa

Kisielice (niem. Freystadt in Westpreußen) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim, położone nad Gardęgą, na Pojezierzu Iławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kisielice. Przez miasto przechodzi droga krajowa nr 16.

Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto miało 2005 mieszkańców.

Położenie

Pod względem historycznym miasto leży w Prusach Górnych, na obszarze dawnej Pomezanii, a także na Powiślu.

Toponimia

Polskie nazwy miasta (Kisielice, Kisielic) wywodzą się zapewne z nazwy staropruskiej. Na mapie rękopiśmiennej z XV wieku Sędziwoja z Czechła widnieje nazwa Kysselecz alias Dreystath civitas. Niemiecka nazwa Kisielic brzmi Freystadt, często pisana jako Vrienstadt.

Historia

• XIII w. – Dokumenty zakonne odnotowują pruskie siedliska: Kiszelycz (Kisielice), Lynse (Limża), Gohryn (Goryń), bona Scharnot (Łodygowo), Plautes (Pławty Wielkie).
• 1255 – Osada targowa Kiszelycz (Vrienstad) staje się własnością biskupią.
• 1293 – Dytryk Stańko (von Stangen) otrzymuje pozwolenie na założenie miasta przy osadzie Vrienstadt.
• ok. 1315 – Rodzina Stańków (von Stangen) wystawia dokument lokacyjny dla gminy miejskiej we Vrienstadt.
• 1331 – Ludwik i Jan Stańkowie, synowie Dytryka, budują nowe miasto, w tym kościół. Potwierdzono dokument lokacyjny dla Vrienstadt, jednakże w powszechnym użyciu jest polska nazwa miasta – Polacy stanowią znaczącą część mieszkańców Kisielic i okolic.
• ok. 1350 – istnieje trójkątny rynek z murowanym ratuszem, miasto otoczone jest murami i posiada trzy bramy.
• 1397 – Katarzyna, wdowa po Dytryku, m.in. przy pomocy Jana i Mikołaja Szczuplińskich, sprzedaje miasto biskupowi pomezańskiemu.
• 1466 – Po pokoju toruńskim ziemia kisielicka zostaje częścią Korony Polskiej jako lenno pod władzą zakonu krzyżackiego.
• 1525 – Po hołdzie pruskim Kisielice w granicach Prus Książęcych, pozostających lennem Korony Polskiej.
• 1527 – Utworzone zostaje dominium biskupie w granicach Prus Książęcych, które objęło ziemię kisielicką.
• 1532 – Georg von Polentz przekształca dominium w prywatną własność ziemską.
• 1576 – Gmina protestancka przejmuje kościół.
• W XVII wieku w mieście wciąż dominuje ludność polska, Polacy pełnią w Kisielicach m.in. posługę pastorów (np. Paweł Suchodolski i Jan Malina – wydawca polskich śpiewników w Królewcu) czy funkcje burmistrzów (np. Balcer Kamieński) i sędziów miejskich (np. Jan Rypiński).
• 1653 – Pożar dzwonnicy kościoła po uderzeniu pioruna.
• 1659–1660 – Odbudowa kościoła.
• 1775 – Wielki pożar niszczy miasto.
• 1802 – Na mapie Prus wydanej w Królewcu miasto oznaczono jako Freystadt.
• 1860 – Zburzenie ratusza.
• 1871 – Miasto w granicach Niemiec.
• 1899 – Budowa linii kolejowej z Prabut do Jabłonowa przez Kisielice.
• 1900 – Połączenie kolejowe z Kwidzynem.
• 1912 – Zbudowana zostaje nowoczesna szkoła powszechna.
• W czasie I wojny światowej istniała Powiatowa Rada Ludowa, której członkiem był ksiądz Jan Mazella, lokalny działacz ruchu polskiego, którego po 1920 Niemcy zmusili do opuszczenia miasta. Po agresji Niemiec na Polskę został zamordowany przez Niemców w 1939 w obozie w Radzimiu.
• 1945 – 23 stycznia siły niemieckie zostają wyparte z miasta przez oddziały 2 armii uderzeniowej i 8 samodzielnego korpusu zmechanizowanego 2 Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej. Miasto wraca do Polski. Walki w mieście powodują olbrzymie straty. Podobnie jak z innych miast „Ziem Odzyskanych” cegłę wywieziono na odbudowę Warszawy. Jedynym zabytkiem pozostał kościół parafialny z XIV wieku.
• 1946 – 1 sierpnia 1946 – utrata praw miejskich.
• 1986 – Kisielice odzyskują prawa miejskie.

• W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Kisielice.
• W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa elbląskiego.

Warunki naturalne

Kisielice i jego okolice leżą na terenach morenowych i sandrowych, wyróżniających się urozmaiconymi formami rzeźby. W obrębie miasta występuje jezioro o niewielkiej powierzchni. Niedaleko miasta położone jest jezioro Rakowe, które jest kąpieliskiem mieszkańców niewielkiej miejscowości. W okolicach miasta, na terenach sandrowych, znajdują się jeziora, głównie rynnowe, otoczone znacznymi kompleksami leśnymi m.in. jezioro Goryńskie i Trupel.

Architektura i zabytki

Zabudowa miasta to w większości budynki nowoczesne, ponieważ większość cegły z zabudowy niemieckiej zostało wywiezionych po wojnie na odbudowę stolicy.

Rewitalizacja układu urbanistycznego starego miasta jest planowana w przyszłości.

Podczas II wojny światowej została zniszczona większa część zabudowy starego miasta ówczesnych Kisielic. Zachowanymi rejestrowanymi zabytkami miasta są:

• kościół parafialny pw. Matki Bożej Królowej Świata
• gmach szkoły podstawowej
• domy z pocz. XX w.

Inne obiekty w mieście to m.in.:

• dworzec Kisielice
• most kolejowy nieopodal Kisielic
• budynek poczty
• budynek po młynie miejskim

Demografia

Według danych powierzchnia miasta wynosi 3,37 km, lokuje miasto na czterdziestej czwartej pozycji w woj. warmińsko-mazurskim oraz czterdziestym piątym co do liczby mieszkańców.

Dane z 30 czerwca 2012:

Gospodarka

W Kisielicach występuje tylko jeden rodzaj gospodarki – spożywczy. Obecnie nie rozwija się inny podział gospodarki obok wymienionego^{[potrzebny przypis]}. Gmina Kisielice jako pierwsza w Polsce osiągnęła samowystarczalność energetyczną, co zapewniły jej 54 turbiny wiatrowe o łącznej mocy prawie 100 MW (stan z IV 2015).

Transport

Znaczący węzeł drogowy województwa warmińsko-mazurskiego. W mieście krzyżują się następujące drogi krajowe i wojewódzkie:

• droga krajowa nr 16 Dolna Grupa – Grudziądz – Kisielice – Iława – Olsztyn – Augustów
• droga wojewódzka nr 522 Górki – okolice Kisielic

Dworzec w Kisielicach obsługuje PKS Iława.

Oświata

Szkoły podstawowe

• Szkoła Podstawowa im. Henryka Sienkiewicza w Kisielicach

Turystyka i sport

Obiekty sportowe w mieście to stadion miejski, hala sportowa (w zespole szkół), boisko do siatkówki plażowej i kompleks boisk „Moje boisko – Orlik 2012 (boisko do siatkówki, kort tenisowy, boisko do piłki nożnej) otwarte w czerwcu 2011.

W mieście działa Międzyzakładowy Ludowy Klub Sportowy „Olimpia” z sekcjami piłki nożnej i siatkówki. W sezonie zimowym odbywa się Halowa Liga Piłki Nożnej.

Walory turystyczne: polodowcowe jeziora rynnowe w okolicach Gorynia i Trupla, lasy, pofałdowany teren. W pobliżu – Kwidzyn z zamkiem i katedrą; Prabuty z ruinami zamku Biskupów Pomezańskich i gotycką katedrą; Szymbark z ruinami zamku; Kamieniec z ruinami pałacu, gdzie w czasie kampanii 1806–1807 mieszkał Napoleon Bonaparte z Marią Walewską oraz Ogrodzieniec (niem. Neudeck) z ruinami pałacu pruskiego rodu Hindenburg, mieszkańcem pałacu był także Prezydent Republiki Weimarskiej Paul von Hindenburg. W okolicach miasta występuje kąpielisko miejskie na jeziorze Rakowym.

W mieście wybudowano promenadę widokową wokół jeziora miejskiego. Otwarcie miało miejsce w czerwcu 2011 roku.

Szlaki turystyczne

Szlaki turystyczne przechodzące przez miasto:

Szlaki rowerowe

Nazwa	Długość	Trasa
Czerwony	59,8 km	Jezierzyce – Tynwałd – Rudzienice – Mątyki – Dąbrowa – Gromoty – Ławice – Dziarny – Iława – Wikielec – Radomek – Karaś – Szeplerzyzna – Wonna – Wólka Wielka – Skarszewo – Gulb – Trupel – Kisielice
Żółty	130,1 km	Aniołowo – Marianka – Pasłęk – Gołąbki – Rogajny – Surowe – Kwitajny – Zielno – Kronin – Wójtowizna – Zielonka Pasłęcka – Sambród – Leśnica – Małdyty – Zajezierze – Jarnołtowo – Bądki – Zalewo – Półwieś – Witoszewo – Bądze – Kamieniec – Olbrachtowo – Olbrachtówko – Michałowo – Susz – Bałoszyce – Łęgowo – Kisielice – Goryń
Niebieski	26,1 km	Kisielice – Krzywka – Wałdowo – Goryń – Trupel

Wspólnoty religijne

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

• Kościół Rzymskokatolicki (Kisielice należą do diecezji elbląskiej, która wchodzi w skład metropolii warmińskiej. Na terenie miasta istnieje Dekanat Susz).
  • Kościół pw. MB Królowej Świata rok budowy: 1313 r., spalony, potem odbudowany w 1956 r.
• Świadkowie Jehowy
  • Sala Królestwa Świadków Jehowy

Administracja

Kisielice mają status miasta. Mieszkańcy Kisielic wybierają do swojej Rady Gminy 15 radnych. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta jest Urząd Miasta i Gminy mieszczący się przy ulicy Ignacego Daszyńskiego.

Honorowi Obywatele Miasta

• Paul von Hindenburg (20 – 21 czerwca 1931 roku – z okazji 600-lecia miasta) – prezydent Niemiec (1925–1934) mieszkający w pobliskiej wsi Ogrodzieniec
• Tadeusz Polaczuk (22 czerwca 2018 roku – z okazji 30-lecia przywrócenia praw miejskich) – były włodarz wsi, a następnie miasta, który doprowadził do przywrócenia Kisielicom praw miejskich.

Miasta partnerskie

Miasto	Kraj	Data podpisania umowy
Priekulė	Litwa	25 sierpnia 2005

Zobacz też

Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Kisielice

• Kisielice (stacja kolejowa)
• Radiowo-Telewizyjny Ośrodek Nadawczy (RTON) Kisielice
• Parafia Matki Bożej Królowej Świata w Kisielicach
• Cmentarz żydowski w Kisielicach
• Stanisław Sierakowski (poseł)

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Kisielice al. Kisielec, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 108 .