Lidzbark

Lidzbark
Lidzbark Welski
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Plac Hallera (2006)
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 warmińsko-mazurskie

Powiat

działdowski

Gmina

Lidzbark

Data założenia

1301

Prawa miejskie

1325

Burmistrz

Andrzej Wojciech Piątkowski

Powierzchnia

5,68 km²

Populacja (01.01.2024)
• liczba ludności
• gęstość


7182
1264,4 os./km²

Strefa numeracyjna

23

Kod pocztowy

13-230

Tablice rejestracyjne

NDZ

Położenie na mapie gminy Lidzbark
Mapa konturowa gminy Lidzbark, w centrum znajduje się punkt z opisem „Lidzbark”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się punkt z opisem „Lidzbark”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Lidzbark”
Położenie na mapie powiatu działdowskiego
Mapa konturowa powiatu działdowskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Lidzbark”
Ziemia53°15′41″N 19°49′20″E/53,261389 19,822222
TERC (TERYT)

2803044

SIMC

0930644

Urząd miejski
ul. Sądowa 21
13-230 Lidzbark
Strona internetowa

Lidzbark (nazwa oboczna Lidzbark Welski, niem. Lautenburg) – miasto w Polsce położone w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie działdowskim. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Lidzbark.

Miasto posiada status miasta turystycznego, ma rozwiniętą bazę noclegową i gastronomiczną. Od 1997 r. patronem miasta jest św. Wojciech. Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. Lidzbark liczył 7182 mieszkańców.

Położenie

Miasto leży nad rzeką Wel oraz Jeziorem Lidzbarskim, na pograniczu Garbu Lubawskiego i Równiny Urszulewskiej. W pobliżu znajdują się dwa parki krajobrazowe: Górznieńsko-Lidzbarski i Welski.

Lidzbark leży na obszarze ziemi lubawskiej, a także na dawnej ziemi Sasinów.

Toponimia

Językoznawcy przyjmują, że nazwa miasta pochodzi od XIV-wiecznego komtura chełmińskiego Otto von Lutterberga, któremu Lidzbark zawdzięczać miał otrzymanie praw miejskich. Wyewoluowała z niej ostateczna forma niemiecka Lautenburg, zaś już w XVII w. notowane jest równolegle spolszczenie fonetyczne do postaci Lidzbark.

Historia

Lidzbark założono na prawie niemieckim już w 1301 roku. Po nadaniu ziemi chełmińsko-michałowskiej Krzyżakom w 1303 roku zbudowano zamek i ufortyfikowane miasto. Krzyżacy po zajęciu Lidzbarka rozpoczęli na nowo i po swojemu budować miasto. Zakonowi zależało na szybkiej jego budowie ze względu na sąsiedztwo z Mazowszem. Budując go, nadano mu charakter obronny. W tym okresie wybudowano m.in. kościół pw. św. Wojciecha, zamek, młyn i ratusz. Prawa miejskie Lidzbark uzyskał na początku XIV wieku (ok. 1325), w latach 1405–1407 miasto otoczono murami obronnymi z dwiema bramami. W 1415 miało miejsce odnowienie praw miejskich. Mieszkańcy przystąpili do Związku Pruskiego w 1454 r. Po zawarciu II pokoju toruńskiego z Zakonem w 1466 roku miasto znalazło się w granicach Polski. Rozpoczął się wtedy szybki rozwój „grodu nad Welem”, który uzyskał liczne przywileje królewskie. W wyniku I rozbioru Polski w 1772 miasto znajdowało się w granicach Prus, z wyjątkiem lat 1807–1815, kiedy to stanowiło część Księstwa Warszawskiego. W 1887 r. przez miasto przeprowadzono trasę kolejową z Działdowa do Brodnicy.

Od 5 listopada 1906 r. do 10 czerwca 1907 r. w miejscowej szkole elementarnej odbył się strajk dzieci przeciwko nauczaniu religii w języku niemieckim. Z uczestników strajku znane są nazwiska następujących dzieci: A. Bartkowska, M. Czajkowska, S. Dąbrowski, J. Dembiński, J. Garzyńska, F. Gutkowska, J. Gumiński, Z. Herman, A. Karczewski, A. J. M. Kamińscy, F. Karpiński, L. H. Kirstein, K. Krukowski, F. Kradziecki, W. Nadolski, M. Perowicz, W. Rogowski, S. Rogozińska, F. Rostek, W. Szostakowska, K. Tuszyńska, W. Weitz. Strajk był elementem znacznie większej akcji biernego oporu wobec pruskich władz szkolnych, która na przełomie 1906 i 1907 r. objęła część szkół w prowincji Prusy Zachodnie, czyli przedrozbiorowe Pomorze Gdańskie, Powiśle, ziemię chełmińską i ziemię lubawską oraz część Krajny. Inspiracją dla strajków pomorskich były wcześniejsze działania dzieci w prowincji wielkopolskiej, ze słynnym strajkiem we Wrześni (1901) na czele.

Do Polski miasto powróciło dopiero 18 stycznia 1920 roku, a 14 sierpnia 1920 na krótko zostało zajęte przez Rosjan. W 1932 roku miasto wyłączono z powiatu brodnickiego i włączono do działdowskiego, a w 1939 wraz z tym drugim przeniesiono z województwa pomorskiego do województwa warszawskiego. Po wojnie Lidzbark obudowano ze zniszceń wojennych, powstały wówczas tartak, garbarnia, cegielnia, mleczarnia oraz Zakład Prefabrykatów Elementów Budowlanych.

W latach 1954–1972 miasto nie należało a było siedzibą władz gromady Lidzbark. Lidzbark w latach 1975–1998 leżał na terenie ówczesnego województwa ciechanowskiego i podlegał pod Urząd Rejonowy w Działdowie.

Jeśli chodzi o prawa miejskie, to Lidzbark mógł je otrzymać nie wcześniej niż w XIV wieku. Świadczyć mogłyby o tym pierwsze przywileje miejskie pochodzące z 1410 i 1414 roku. Wiele współczesnych nazw ulic wskazuje na to, że pochodzą one z dość odległych czasów. Takie ulice jak: Zamkowa, Podzamcze, Kościelna, Piaski, Stare Miasto, Sądowa czy też Słomiany Rynek mają pochodzenie historyczne.

Herb miasta

Z braku wiarygodnych dokumentów trudno jest ustalić, czy herb miasta pochodzi z okresu rządów krzyżackich, czy też został ustanowiony dopiero po pokoju toruńskim, czyli po 1466 roku. Najstarszy dokument, który przetrwał z herbem Lidzbarka pochodzi dopiero z 1571 roku. Była nim wtedy głowa jednorożca, czyli głowa konia z rogiem na czole. Taki herb znajduje się na pieczęci miejskiej. Należy podkreślić, że pierwszym historykiem niemieckim, który stwierdzał, że herbem miasta Lidzbark jest głowa jednorożca, był F.A. Wossberg. W XVII wieku sporządzono nową pieczęć miasta również z głową jednorożca w tarczy z napisem „Sigillum Civitatis Lautenburgensis”. Pieczęć ta przetrwała blisko 200 lat, aż do czasów rozbiorowych.

W okresie rządów pruskich miasto miało herb przedstawiający orła pruskiego. W 1886 roku mieszkańcy postanowili przywrócić miastu dawny herb i zwrócili się w tej sprawie do Archiwum w Berlinie, z prośbą o potwierdzenie jego autentyczności. Na podstawie orzeczenia archiwum wydało orzeczenie, że herbem Lidzbarka jest głowa jednorożca z rogiem na czole. Władze Lidzbarka kazały jednak sprawić miastu pieczęć z całą figurą jednorożca. Stało się to dlatego, że Beckherrn w swojej monografii o herbach miast pruskich mylnie twierdził, że Lidzbark ma herb przedstawiający całego jednorożca. Wykorzystując opinie Beckherrna, władze miasta nie zezwoliły na używanie dawnego herbu.

W okresie międzywojennym, jak również zaraz po II wojnie światowej, używano herbu przedstawiającego całą figurę jednorożca. Mieszkańcy po powrocie do macierzy w 1920 roku, na skutek dawnej propagandy pruskiej, byli skłonni wierzyć w słuszność takiego herbu.

Od czego natomiast pochodzi herb miasta, nie daje się w ogóle ustalić, po prostu z braku jakichkolwiek przesłanek. Jeśli chodzi o pierwotny kolor tarczy i głowy jednorożca to przypuszcza się, że tarcza była błękitnego, zaś głowa żółtego. Taki właśnie herb dla Lidzbarka zatwierdziło Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Rzeczypospolitej Polskiej.

Samorząd

Mieszkańcy miasta i gminy Lidzbark wybierają w powszechnych wyborach samorządowych burmistrza oraz 15 radnych, spośród których wybierany jest 1 przewodniczący i 2 wiceprzewodniczących.

Kadencja 2024-2029
Burmistrz
PIĄTKOWSKI Andrzej Wojciech
Okręg Nazwisko i imię radnego/radnej
1 NAWROCKA Małgorzata Maria
2 ŁUKASZEWSKI Janusz Adam
3 WACŁAWSKA Dorota Maria
4 BRAUN Karol
5 DZIMIRA Michał Paweł
6 WIŚNICKI Jarosław
7 PLUTA Adam Grzegorz
8 NOWIŃSKI Dariusz Jarosław
9 WERĘGOWSKI Karol
10 CYBULSKI Wojciech
11 KORDALSKI Bartłomiej
12 KWIATKOWSKI Michał Łukasz
13 GRASZEK Agnieszka
14 SAWULSKI Łukasz
15 PAWELSKI Bartosz
Kadencja 2018-2024
Burmistrz
SITAREK Maciej Krzysztof
Okręg Nazwisko i imię radnego/radnej
1 MARSZAK Tomasz
2 KALISZ Agnieszka
3 WACŁAWSKA Dorota Maria
4 OSTROWSKI Marek Witold
5 DZIMIRA Michał Paweł
6 WIŚNICKI Jarosław
7 IWANKOWSKI Waldemar Adam
8 NOWIŃSKI Dariusz Jarosław
9 CIESIELSKI Paweł
10 KREZYMON Hanna Maria
11 CHMIELEWSKI Leon
12 KWIATKOWSKI Michał Łukasz
13 SKUZA Waldemar Antoni
14 TRZCIŃSKI Mirosław
15 GUTOWSKI Zbigniew Piotr
Kadencja 2014-2018
Burmistrz
SITAREK Maciej Krzysztof
Okręg Nazwisko i imię radnego/radnej
1 DUDANIEC Tomasz Maciej
2 ZAKRZEWSKA Grażyna Barbara
3 GOSZKA Andrzej
4 MROCZKOWSKI Piotr
5 DZIMIRA Michał Paweł
6 FRYZA Radosław Wojciech
7 IWANKOWSKI Waldemar Adam
8 NOWIŃSKI Dariusz Jarosław
9 CIESIELSKI Paweł
10 KOSMAN Tadeusz
11 CHMIELEWSKI Leon
12 KWIATKOWSKI Michał Łukasz
13 SKUZA Waldemar Antoni
14 TRZCIŃSKI Mirosław
15 GUTOWSKI Zbigniew Piotr
Kadencja 2010-2014
Burmistrz
ROGOWSKI Jan
Okręg Nazwisko i imię radnego/radnej
1 DUDANIEC Tomasz Maciej
ZAKRZEWSKA Grażyna Barbara
2 KOZŁOWSKI Grzegorz Wojciech
GOSZKA Andrzej
3 DZIMIRA Michał Paweł
MODZELEWSKI Tadeusz
4 RZESZUTKO Ewa Maria
5 NOWIŃSKI Dariusz Jarosław
6 CIESIELSKI Paweł
7 KOSMAN Tadeusz
8 KORDALSKI Ryszard
9 GUTOWSKI Zbigniew Piotr
10 TRZCIŃSKI Mirosław
11 MOSTOWICZ Paweł
12 OGRODOWSKI Henryk
Kadencja 2006-2010
Burmistrz
ROGOWSKI Jan
Okręg Nazwisko i imię radnego/radnej
1 WIŚNIEWSKI Andrzej Janusz
DUDANIEC Tomasz Maciej
2 KOZŁOWSKI Grzegorz Wojciech
GOSZKA Andrzej
3 DZIMIRA Michał Paweł
MODZELEWSKI Tadeusz
4 RZESZUTKO Ewa Maria
5 ROMULEWICZ Irena
6 WITKOWSKI Taduesz
7 MACHUJSKI Tadeusz
8 KORDALSKI Ryszard
9 WRZOSEK Stefan Kazimierz
10 TRZCIŃSKI Mirosław
11 KACPRZAK Tadeusz Edward
12 JÓZWOWSKI Tadeusz

Demografia

Według danych GUS na dzień 1 stycznia 2023 r. Lidzbark liczył 7300 mieszkańców.

Piramida wieku mieszkańców Lidzbarka w 2014 roku.

Architektura

Zabytki

  • Kościół św. Wojciecha
  • Resztki gotyckiej baszty zamkowej z XIV wieku
  • Kościół ewangelicko-augsburski z 1829 r. razem z domem kancelaryjnym
  • Założenie urbanistyczne Starego Miasta z lat 1320–1331
  • Budynki: Szkoły Podstawowej, Urzędu Miasta, byłej garbarni, rzeźni, gazowni, dworca kolejowego i kamieniczki secesyjne z przełomu XIX i XX w.
  • Figurka św. Jana Nepomucena nad rzeką Wel z 1802 r.
  • Spichlerz Zbożowy z końca XIX w.
  • Dwie wieże wodociągowe z 1909 r.

Gospodarka

Przemysł

Główne zakłady przemysłowe: producent karniszy i rolet KARWEL, fabryka mebli Classic Soffa, fabryka mebli „Wolność”, fabryka betonu komórkowego „H+H Polska”, fabryka tkanin „SE-DA”, przetwórstwo skór „Skórpol” i drewna „Poldrew”, „Dąb-Wel”.

Transport

Drogi

Lidzbark położony jest przy drogach:

Drogi wojewódzkie na terenie miasta:

  • Główny Dworzec
  • Działdowska
  • Nowy Rynek
  • Zieluńska
  • Chopina

Kolej

Przez Lidzbark przebiega linia kolejowa nr 208 Działdowo – Chojnice. Na terenie miasta są dwie stacje (Lidzbark i Lidzbark Miasto). 1 lutego 2007 roku ruch pociągów osobowych został wstrzymany z powodu braku dofinansowania ze strony Urzędu Marszałkowskiego w Olsztynie. Ostateczne zawieszenie ruchu osobowego nastąpiło 1 września 2009 roku w związku z zawieszeniem kursowania pociągu pospiesznego „Warmia” relacji Grudziądz-Kraków Płaszów, który był wtedy ostatnim kursującym przez Lidzbark pociągiem pasażerskim. Obecnie przez Lidzbark jeżdżą tylko pociągi towarowe.

Turystyka

Znak turystyczny przed wjazdem do miasta

Położenie miasta, bliskość jezior i dużego kompleksu leśnego i zabytkowy układ urbanistyczny, estetyka i kameralność, stwarzają dobre warunki do rekreacji i wypoczynku. Okolice miasta, jak i Gmina Lidzbark charakteryzują się wysokimi walorami przyrodniczymi. Stanowią wymarzone miejsce wypoczynku i rekreacji dla miłośników wędkarstwa, kajakarstwa, grzybobrania, wycieczek pieszych, rowerowych, a także konnych.

Gmina spełnia warunki dla rozwoju turystyki i agroturystyki. Posiada ciekawe tereny, które przyciągają widokami, bazę noclegową i gastronomiczną, a także bazę agroturystyczną. Na terenie gminy zlokalizowane są ośrodki wczasowe na około 2000 miejsc. Charakterystyczną cechą regionu jest różnorodność cech środowiska przyrodniczego, co uwidacznia się w bogactwie flory i fauny, a także w zróżnicowaniu krajobrazu. Ważnym elementem przyrodniczym regionu są jeziora. Są to jeziora polodowcowe, głównie typu rynnowego. Najczęściej są długie, wąskie o stromych brzegach, znacznych głębokościach i nie wyrównanym dnie. Układają się w ciągi połączone ciekami. Większość jezior leży w ciągu rzeki Wel. Jeziora w zdecydowanej większości należą do zbiorników eutroficznych, czyli bogatych w substancje odżywcze. Największy ruch turystyczny obserwuje się nad jeziorami: Lidzbarskim, Piaseczno i Kiełpińskim, wokół których zlokalizowano ośrodki wczasowe.

Na obszarze parków krajobrazowych, w poszczególnych nadleśnictwach wyznaczone zostały również dydaktyczne ścieżki przyrodnicze.

Miasto zdobyło w roku 2012 w plebiscycie organizowanym przez „Gazetę Olsztyńską” tytuł „Letniej stolicy Warmii i Mazur”.

Media

Edukacja

Kultura

Muzea

Organizacje

  • Towarzystwo Miłośników Lidzbarka Welskiego
  • Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym
  • Stowarzyszenie Niesienia Pomocy Dzieciom „Mario”
  • Stowarzyszenie Edukacji Ekologicznej „Ekoświt”
  • Polski Związek Wędkarski
  • Polski Związek Niewidomych
  • Kurkowe Bractwo Strzeleckie
  • Związek Harcerstwa Polskiego
  • Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe
  • Stowarzyszenie „Wrota Mazur”
  • Ochotnicza Straż Pożarna
  • Młodzieżowa Orkiestra Dęta OSP Lidzbark
  • Klub Honorowych Dawców Krwi
  • Towarzystwo Przyjaciół Pojazdów Zabytkowych „Jednorożec”
  • Chrześcijańskie Stowarzyszenie Charytatywne „Samarytanin”
  • Klub Abstynenta

Kościoły i wspólnoty wyznaniowe

Kościół ewangelicko-augsburski
 Osobny artykuł: Dekanat Lidzbark Welski.

W Lidzbarku znajdują się dwie parafie Kościoła Rzymskokatolickiego; parafia św. Wojciecha i parafia Wniebowzięcia NMP oraz dwa zbory protestanckie; jeden z nich należy do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, a drugi jest częścią Kościoła Chrystusowego. Działają też Świadkowie Jehowy: zbór Lidzbark.

Sport

W mieście działa klub sportowy Wel Lidzbark prowadzący sekcje piłkarską i piłki siatkowej. Funkcjonuje także klub sportowy Wel-Bis, który prowadzi sekcję kajakarską. W Lidzbarku prężnie rozwija się sekcja lekkoatletyczna i tenisa stołowego.

Miasta partnerskie

Ludzie związani z Lidzbarkiem

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Lidzbarkiem.