Konrad Tom

Konrad Tom
Ilustracja
Konrad Tom (ok. 1925)
Imię i nazwisko

Konrad Adam Tom

Data i miejsce urodzenia

9 kwietnia 1887
Warszawa

Data i miejsce śmierci

9 sierpnia 1957
Los Angeles

Zawód

aktor, piosenkarz, reżyser, scenarzysta dyrektor teatru

Współmałżonek

Zula Pogorzelska
(1922–1936; jej śmierć)

Lata aktywności

1903–1946

Konrad Adam Tom, pseudonim Konrad Runowiecki, „Tim-Tom” (ur. 9 kwietnia 1887 w Warszawie, zm. 9 sierpnia 1957 w Los Angeles) – polski scenarzysta, piosenkarz, reżyser filmowy, aktor kina polskiego oraz żydowskiego (w Polsce i na emigracji), autor tekstów kabaretowych (w tym m.in. szmoncesu „Sęk”) i słów wielu piosenek. Jego żoną była aktorka Zula Pogorzelska.

Życiorys

Był synem właściciela składu towarów galanteryjnych Abrama (Abrahama Bera, Adama) Toma i Szury (Salomei) z Goldbergów. Ukończył Szkołę Handlową Zgromadzenia Kupców m. Warszawy. Żeby nie drażnić zniesmaczonej rodziny, zmienił nazwisko na Runowiecki, gdy w 1909 wstąpił do Szkoły Aplikacyjnej w Warszawie. W latach 1909–1914 w Łodzi współpracował jako dziennikarz z „Nowym Kurierem Łódzkim”, redagował tygodnik „Śmiech”. Działał, pisząc teksty i występując jako aktor w teatrach i kabaretach, łódzkim: Bi-Ba-Bo (1914–1915) i warszawskich: Momus (1909–1911), Teatrze Komedia (1914/1915), Teatrze Nowoczesnym, Kabarecie „Chochoł”, w ogrodzie Bagatela (1915/1916), Teatrze „Czarny Kot” (1917/1918), Teatrze „Miraż” (1915/1916 i 1918/1919), teatrzyku Qui Pro Quo (1919–1923 i 1928–1931); kierownik Teatrzyku „Stańczyk” (1923/1924), kabaretu „Perskie Oko” (1925–1927), Teatru Nowości (1927/1928), Teatru Banda (1931–1933). W latach 1933–1939 w teatrach Rex, Cyganeria, Stara Banda, Hollywood, Cyrulik Warszawski, 13 rzędów, Wielka Rewia, Operetka przy Karowej. 4 maja 1938 w sali Filharmonii Warszawskiej obchodził trzydziestopięciolecie pracy artystycznej.

Był autorem librett operetkowych i wodewilowych. Od 1916 reżyserował, występował w filmach i pisał scenariusze. Występował także w radiowych słuchowiskach.

Po wybuchu II wojny światowej uniknął Holokaustu, znalazł się w okupowanym przez Sowietów Lwowie, gdzie od grudnia 1939 był kierownikiem, reżyserem i aktorem polskiego Lwowskiego Państwowego Teatru Miniatur. Od zimy 1941 występował w zespole przy Armii Polskiej w ZSRR, z którą w 1942 wyruszył na Bliski Wschód (do Iranu, Iraku, Syrii, Palestyny, Egiptu) i Włoch, występując dla jednostek frontowych. We Włoszech w 1946 napisał scenariusz do filmu Wielka droga. Po wojnie zamieszkał w Stanach Zjednoczonych. W 1956 odniósł ciężkie obrażenia w wypadku samochodowym. Rok później zmarł na raka w Los Angeles. Został pochowany na żydowskim cmentarzu Hillside Memorial Park w Culver City, w Kalifornii.

„Był jedną z najbardziej znanych postaci polskiego kabaretu w okresie międzywojennym, przede wszystkim ze względu na swoją wszechstronną działalność w tej dziedzinie. Przystojny, elegancki, nawet wytworny, był dobrym piosenkarzem, aktorem (przede wszystkim wykonawcą skeczów, w których odtwarzał role elegantów i typy żydowskie), także dowcipnym, inteligentnym konferansjerem”.

Życie prywatne

Od 1922 był żonaty z aktorką Zulą Pogorzelską, aż do jej przedwczesnej śmierci w 1936. Ufundował jej piękny nagrobek na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Filmografia

Scenarzysta

Aktor

Reżyser

Spektakle teatralne

Scenarzysta

Aktor

Piosenki

Przypisy

  1. 1 2 3 R. Włodek, Konrad Adam Tom, „Polski Słownik Biograficzny”, z. 221 (t. 54, z. 2), 2022.
  2. 1 2 Jacek Szczerba, Konrad, który rozsławił Kubę. I kochały go „najpiękniejsze nogi Warszawy” [online], wyborcza.pl, 9 kwietnia 2022 [dostęp 2022-04-16].
  3. ↑ Irmina Gadowska i inni red., Słownik kultury literackiej Łodzi do 1939 r, Wydanie I, Kultura Literacka Łodzi, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2022, s. 48–49, ISBN 978-83-8220-896-2.
  4. ↑ Konrad Tom (1887-1957) - Find a Grave Memorial [online], www.findagrave.com [dostęp 2023-06-13] (ang.).
  5. ↑ Słownik biograficzny teatru polskiego 1765–1965. Warszawa: PWN, 1973, s. 905.
  6. ↑ Olga Figaszewska, Wyrzekła się jej rodzina, choroba przerwała jej karierę. Jak wyglądało życie Zuli Pogorzelskiej? [online], viva.pl, 3 marca 2023 [dostęp 2025-06-29] [zarchiwizowane z adresu 2025-06-29].
  7. ↑ Tomasz Mościcki, Konrad Tom, [w:] Twórcy [online], Culture.pl, 2010 [dostęp 2025-06-28].

Bibliografia

Linki zewnętrzne