Konrad Tom (ok. 1925) | |
| Imię i nazwisko |
Konrad Adam Tom |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
9 kwietnia 1887 |
| Data i miejsce śmierci |
9 sierpnia 1957 |
| Zawód |
aktor, piosenkarz, reżyser, scenarzysta dyrektor teatru |
| Współmałżonek |
Zula Pogorzelska |
| Lata aktywności |
1903–1946 |
Konrad Adam Tom, pseudonim Konrad Runowiecki, „Tim-Tom” (ur. 9 kwietnia 1887 w Warszawie, zm. 9 sierpnia 1957 w Los Angeles) – polski scenarzysta, piosenkarz, reżyser filmowy, aktor kina polskiego oraz żydowskiego (w Polsce i na emigracji), autor tekstów kabaretowych (w tym m.in. szmoncesu „Sęk”) i słów wielu piosenek. Jego żoną była aktorka Zula Pogorzelska.
Był synem właściciela składu towarów galanteryjnych Abrama (Abrahama Bera, Adama) Toma i Szury (Salomei) z Goldbergów. Ukończył Szkołę Handlową Zgromadzenia Kupców m. Warszawy. Żeby nie drażnić zniesmaczonej rodziny, zmienił nazwisko na Runowiecki, gdy w 1909 wstąpił do Szkoły Aplikacyjnej w Warszawie. W latach 1909–1914 w Łodzi współpracował jako dziennikarz z „Nowym Kurierem Łódzkim”, redagował tygodnik „Śmiech”. Działał, pisząc teksty i występując jako aktor w teatrach i kabaretach, łódzkim: Bi-Ba-Bo (1914–1915) i warszawskich: Momus (1909–1911), Teatrze Komedia (1914/1915), Teatrze Nowoczesnym, Kabarecie „Chochoł”, w ogrodzie Bagatela (1915/1916), Teatrze „Czarny Kot” (1917/1918), Teatrze „Miraż” (1915/1916 i 1918/1919), teatrzyku Qui Pro Quo (1919–1923 i 1928–1931); kierownik Teatrzyku „Stańczyk” (1923/1924), kabaretu „Perskie Oko” (1925–1927), Teatru Nowości (1927/1928), Teatru Banda (1931–1933). W latach 1933–1939 w teatrach Rex, Cyganeria, Stara Banda, Hollywood, Cyrulik Warszawski, 13 rzędów, Wielka Rewia, Operetka przy Karowej. 4 maja 1938 w sali Filharmonii Warszawskiej obchodził trzydziestopięciolecie pracy artystycznej.
Był autorem librett operetkowych i wodewilowych. Od 1916 reżyserował, występował w filmach i pisał scenariusze. Występował także w radiowych słuchowiskach.
Po wybuchu II wojny światowej uniknął Holokaustu, znalazł się w okupowanym przez Sowietów Lwowie, gdzie od grudnia 1939 był kierownikiem, reżyserem i aktorem polskiego Lwowskiego Państwowego Teatru Miniatur. Od zimy 1941 występował w zespole przy Armii Polskiej w ZSRR, z którą w 1942 wyruszył na Bliski Wschód (do Iranu, Iraku, Syrii, Palestyny, Egiptu) i Włoch, występując dla jednostek frontowych. We Włoszech w 1946 napisał scenariusz do filmu Wielka droga. Po wojnie zamieszkał w Stanach Zjednoczonych. W 1956 odniósł ciężkie obrażenia w wypadku samochodowym. Rok później zmarł na raka w Los Angeles. Został pochowany na żydowskim cmentarzu Hillside Memorial Park w Culver City, w Kalifornii.
„Był jedną z najbardziej znanych postaci polskiego kabaretu w okresie międzywojennym, przede wszystkim ze względu na swoją wszechstronną działalność w tej dziedzinie. Przystojny, elegancki, nawet wytworny, był dobrym piosenkarzem, aktorem (przede wszystkim wykonawcą skeczów, w których odtwarzał role elegantów i typy żydowskie), także dowcipnym, inteligentnym konferansjerem”.
Od 1922 był żonaty z aktorką Zulą Pogorzelską, aż do jej przedwczesnej śmierci w 1936. Ufundował jej piękny nagrobek na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.