Krompachy

Krompachy

Herb Flaga
Państwo	Słowacja
Kraj	koszycki
Powiat	Spiska Nowa Wieś
Region	Spisz
Burmistrz	Iveta Rušinová
Powierzchnia	22,89 km²
Wysokość	379 m n.p.m.
Populacja (2023)
• liczba ludności	8 584
• gęstość	376,38 os./km²
Nr kierunkowy	053
Kod pocztowy	05342
Tablice rejestracyjne	SN
Położenie na mapie kraju koszyckiego Krompachy
Położenie na mapie Słowacji Krompachy
48°54′50″N 20°52′26″E/48,913889 20,873889
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach
Strona internetowa

Krompachy (niem. Krompach, Krombach, węg. Korompa) – miasto położone w środkowej Słowacji, w powiecie Nowa Wieś Spiska, w kraju koszyckim. 8758 mieszkańców (2011), mniejszości narodowe Romów i Czechów.

Położenie

Leży na historycznym Spiszu, w dolinie rzeki Hornad, przy ujściu do niej Slovinskiego potoku. Samochodem 386 kilometrów od Bratysławy (stolicy kraju), 48 kilometrów od Koszyc (miasta okręgowego). Zabudowę miejską, usytuowaną głównie w dolinie Slovinskiego potoku, otaczają strome stoki Hnileckich vrchów, sięgających tu wysokości 520-750 m n.p.m. Nad samym Hornadem ciągnie się zabudowa kompleksu przemysłowego (Kovohuta Krompachy).

W miejscowości znajduje się stacja kolejowa Krompachy na linii nr 180 (tzw. Kolei Koszycko-Bogumińskiej).

Historia

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z dokumentu króla Władysława IV z 1282 r. W tym czasie należała ona do Zamku Spiskiego, a poszukiwano tu złota i srebra. Od początku XIV w. w kolejnych zapiskach pojawiają się informacje o górnictwie i handlu miedzią. W XVI w. wchodziła w skład „państwa” feudalnego z siedzibą na zamku w Richnavie, dzierżonego przez Thurzonów, a od XVII w. należała do Csákych.

Od XVI w. zaczęto wydobywać w okolicy rudy żelaza, a w Krompachach zaczęły pracować piece hutnicze i zakłady kuźnicze, przetwarzające surowe żelazo. Początek przemysłowego rozwoju miasta nastąpił w 1841 r., kiedy Ľudovít Trangus wraz z innymi przedsiębiorcami zaczęli budować miejscową hutę żelaza z wysokim piecem, fryszerkami i walcownią. Rozwój przyspieszył po 1848 r., kiedy to miasto uwolniło się od feudalnych zależności na rzecz dotychczasowego pana, A. V. Csáky'ego, a następnie po 1872 r., kiedy otwarta została przebiegająca przez nie Kolej Koszycko-Bogumińska. W rozwoju huty zasłużył się m.in. Czech Viktor Lorenc, który w latach 1870-1889 był w niej głównym inżynierem. Największy rozmach huta osiągnęła na przełomie XIX i XX w., kiedy była w niej zatrudniona ponad połowa mieszkańców miasta (blisko 3,5 z 6,5 tys.). Jej produkcja osiągała wówczas rocznie 85 tys. ton surowego żelaza i ok. 100 tys. ton wyrobów stalowych, co czyniło ją największą hutą na terenie dzisiejszej Słowacji, a jednocześnie na całych Węgrzech. Upadek hutnictwa nastąpił w wyniku kryzysu ekonomiczno-socjalnego w latach międzywojennych.

W 1889 r. w Krompachach powstała pierwsza na terenie dzisiejszej Słowacji elektrownia wodna o mocy 22 kW. Od 1951 r. ponownie pracuje tu huta miedzi. Ostatnio miasto znane również z rozwijanego tu od 1948 r. przemysłu elektrotechnicznego.

Największym atutem miasta jest turystyka, nieopodal położone są góry (Góry Wołowskie, Góry Lewockie, Branisko). Na terenie miasta, na północnych stokach masywu Krompašskiego vrchu, działa ośrodek narciarski Plejsy z koleją krzesełkową i pięcioma wyciągami narciarskimi.

Urodzeni w Krompachach

• Ludwig von Tetmajer (1850-1905), syn dyrektora huty Władysława Tetmajera, późniejszy profesor zuryskiego Polytechnikum i założyciel słynnego dziś szwajcarskiego Federalnego Instytutu Badań Materiałowych "Empa".
• Július Maurer (1896-1961), komunistyczny działacz polityczny.
• Július Barč-Ivan (1909-1953), dramaturg, prozaik i eseista.

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Strona Ośrodka Plejsy (wersja archiwalna) (słow. • ang. • węg. • ros.)
• Krompach, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 694 .