Langur

Langur
	Presbytis
	von Eschscholtz, 1821
	; Langur posiwiały (P. thomasi)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	naczelne
Podrząd	wyższe naczelne
Infrarząd	małpokształtne
Parworząd	małpy wąskonose
Nadrodzina	koczkodanowce
Rodzina	koczkodanowate
Podrodzina	gerezy
Plemię	Presbytini
Rodzaj	langur
	Typ nomenklatoryczny
	Presbytis mitrata von Eschscholtz, 1821
Synonimy
	Lophopithecus Trouessart, 1879; Corypithecus Trouessart, 1879;
	Lophopithecus Trouessart, 1879; Corypithecus Trouessart, 1879;
Gatunki
	21 gatunków (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście
	21 gatunków (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Langur (Presbytis) – rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny gerez (Colobinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w południowo-wschodniej Azji.

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 25,7–61 cm, długość ogona 56–89 cm; masa ciała 4,3–9 kg.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1821 roku niemiecki lekarz, botanik i zoolog Johann Friedrich von Eschscholtz w rozdziale zatytułowanym Opis nowego rodzaju małp Presbytis mitrata, opublikowanym w publikacji pod redakcją rosyjskiego podróżnika i odkrywcy Otto von Kotzebue’a o tytule Rejs odkrywczy na Morze Południowe i do Cieśniny Beringa w celu zbadania północno-wschodniego przejścia podjęty w latach 1815, 1816, 1817 i 1818 na koszt Jego Wysokości Cesarskiego Kanclerza hrabiego Rumanzoffa na statku Rurick pod dowództwem porucznika cesarskiej rosyjskiej marynarki Otto von Kotzebue. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) langur czepcowy (P. mitrata).

Etymologia

Presbytis: gr. πρεσβυτις presbutis ‘staruszka’, od πρεσβυτης presbutēs ‘starzec’; być może również od greckiego słowa πρεσβυτερος presbuteros ‘senior, ksiądz’.
Lophopithecus: gr. λοφος lophos ‘grzebień’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’. Gatunek typowy: Trouessart wymienił kilkanaście gatunków – Semnopithecus chrysomelas S. Müller, 1838, Semnopithecus femoralis W.C.L. Martin, 1838, Semnopithecus neglectus Schlegel, 1876 (= Semnopithecus femoralis W.C.L. Martin, 1838), Semnopithecus frontatus S. Müller, 1838, Simia melalophos Raffles, 1821, Semnopithecus ferrugineus Schlegel, 1876 (= Simia melalophos Raffles, 1821), Presbytis nobilis J.E. Gray, 1842 (= Simia melalophos Raffles, 1821), Presbytis mitrata von Eschscholtz, 1821, Semnopithecus rubicundus S. Müller, 1838, Semnopithecus Obscurus Reid, 1837, Semnopithecus pileatus E. Blyth, 1843, Cercopithecus albo-cinereus A.G. Desmarest, 1822 (= Semnopithecus hypoleucos E. Blyth, 1841) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Simia melalophos Raffles, 1821.
Corypithecus: gr. κορυς korus, κορυθος koruthos ‘kask, hełm’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Semnopithecus frontatus S. Müller, 1838.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
Presbytis thomasi	(R. Collett, 1893)	langur posiwiały	gatunek monotypowy	endemit Indonezji: północna Sumatra (prowincja Aceh), głównie na północ od rzek Wampu i Alas; zakres wysokości: 1500–3400 m n.p.m.	DC: około 55 cm DO: 69–76 cm MC: 7–8 kg	VU
Presbytis frontata	(S. Müller, 1838)	langur białoczelny	gatunek monotypowy	środkowe i wschodnie Borneo: nierównomiernie od środkowego Sarawaku (Malezja) do większości wschodnich i kilku obszarów w zachodnim Kalimantanie (Indonezja); zakres wysokości: do 1000 m n.p.m.	DC: 47–54 cm DO: 63–74 cm MC: około 5,7 kg	VU
Presbytis chrysomelas	(S. Müller, 1838)	langur sarawaski	2 podgatunki	północne i zachodnie Borneo: Sabah (Melatap) i Sarawak (Malezja) na południe do rzeki Kapuas w zachodnim Kalimantanie (Indonezja)	DC: 43–61 cm DO: 61–84 cm MC: 5,9–8,2 kg	CR
Presbytis hosei	(O. Thomas, 1889)	langur szary	gatunek monotypowy	północno-zachodnie Borneo: północno-wschodnie Brunei, Malezja (zachodni Sabah, na południe od góry Kinabalu, i północny Sarawak) oraz Indonezja (północny Kalimantan)	DC: 48–56 cm DO: 65–84 cm MC: 5,5–7 kg	VU
Presbytis canicrus	(G.S. Miller, 1934)	langur kalimantański	gatunek monotypowy	endemit Indonezji: Borneo (Borneo Wschodnie, na południe od rzek Kayan i Sembakung, na południe od rzeki Mahakam, zachodnia granica zasięgu niejasna	DC: 48–56 cm DO: 65–84 cm MC: 5,5–7 kg	EN
Presbytis sabana	(O. Thomas, 1893)	langur siwoczuby	gatunek monotypowy	endemit Malezji: północne Borneo w większości Sabah, aż na południowy zachód do Kalabakanu; niepotwierdzony w Borneo Północnym (Indonezja)	DC: 48–56 cm DO: 65–84 cm MC: 5,5–7 kg	EN
Presbytis robinsoni	O. Thomas, 1910	langur tajski	gatunek monotypowy	południowa Mjanma, południowa Tajlandia (od 13°50′ szerokości geograficznej północnej w prowincji Phetchaburi), północna część półwyspowej Malezji (na południe do Bukit Larut w Perak)	DC: 43–61 cm DO: 61–84 cm MC: 5,9–8,2 kg	NT
Presbytis femoralis	(W.C.L. Martin, 1838)	langur przepasany	gatunek monotypowy	południowa część półwyspowej Malezji (skrajnie południowy Pahang i Johor) oraz Singapur	DC: 43–61 cm DO: 61–84 cm MC: 5,9–8,2 kg	CR
Presbytis percura	Lyon, 1908	langur reliktowy	gatunek monotypowy	endemit Indonezji: środkowo-wschodnia Sumatra, w małym obszarze pomi.ędzy rzekami Rokan i Siak	DC: 43–61 cm DO: 61–84 cm MC: 61–84 kg	CR
Presbytis natunae	(O. Thomas & Hartert, 1894)	langur natuański	gatunek monotypowy	endemit Indonezji: Wyspy Natuna (Bufuran) na północny zachód od wybrzeży Borneo	DC: 43–61 cm DO: 61–84 cm MC: 5,9–8,2 kg	VU
Presbytis potenziani	(Bonaparte, 1856)	langur mentawajski	gatunek monotypowy	endemit Indonezji: Wyspy Mentawai (Sipora, Północna Pagai i Pagai oraz wysepka Sinakak)	DC: około 50 cm DO: około 58 cm MC: 6,4–6,5 kg	CR
Presbytis siberu	(Chasen & Kloss, 1928)	langur ciemnobrzuchy	gatunek monotypowy	endemit Indonezji: Wyspy Mentawai (Siberut)	DC: 48–50 cm DO: 58–64 cm MC: 6,4–6,5 kg	EN
Presbytis comata	(A.G. Desmarest, 1822)	langur szpakowaty	2 podgatunki	endemit Indonezji: zachodnia Jawa od Ujung Kulon do góry Lawu; wschodnie granice zasięgu nieznane; zakres wysokości: do 2500 m n.p.m.	DC: 43–60 cm DO: 56–72 cm MC: 6,4–8 kg	VU
Presbytis fredericae	(Sody, 1930)		gatunek monotypowy	endemit Indonezji: środkowa Jawa, wokół zboczy i wulkanów Gunung Slamet, Gunung Cupu i Diyeng; zachodnia granice zasięgu nieznane	DC: 43–60 cm DO: 56–72 cm MC: 6,4–8 kg	VU
Presbytis mitrata	von Eschscholtz, 1821	langur czepcowy	gatunek monotypowy	endemit Indonezji: południowo-wschodnia Sumatra na wschód od gór Barisan, od rzeki Hari na południowy zachód do górnego biegu rzeki Musi, na południe do prowincji Lampung	DC: 42–57 cm DO: 62–82 cm MC: 5,8–5,9 kg	VU
Presbytis melalophos	(Raffles, 1821)	langur czarnoczuby	gatunek monotypowy	endemit Indonezji: zachodnia Sumatra, od górnego biegu rzeki Rokan (Tanangtalu) na południe do górnego biegu rzeki Hari i dalej wzdłuż gór Barisan	DC: 26–40 cm DO: 67–86 cm MC: 5,2–9 kg	EN
Presbytis siamensis	(S. Müller & Schlegel, 1841)	langur białoudy	4 podgatunki	skrajnie południowa Tajlandia, większość półwyspowej części Malezji, Indonezja (środkowo-wschodnia Sumatra, Archipelag Riau (Kundur, Bintan, być może Batam i Galang)	DC: 34–39 cm DO: 67–89 cm MC: 4,3–8,2 kg	NT
Presbytis sumatrana	(S. Müller & Schlegel, 1841)	langur sumatrzański	gatunek monotypowy	endemit Indonezji: zachodnia i północno-środkowa Sumatra, Wyspy Batu (Pini)	DC: 33–39 cm DO: 64–84 cm MC: 4,9–8,5 kg	EN
Presbytis bicolor	Aimi & Bakar, 1992	langur dwubarwny	gatunek monotypowy	endemit Indonezji: wschodnio-środkowa Sumatra (od rzeki Inderagiri na południe do rzeki Hari, głównie na wyżynach	DC: 33–38 cm DO: 64–84 cm MC: 4,9–8,5 kg	DD
Presbytis rubicunda	(S. Müller, 1838)	langur kasztanowy	5 podgatunków	północno-wschodnie Borneo: Sabah i Sarawak (Malezja), Kalimantan i Wyspy Karimata u zachodniego brzegu Borneo (Indonezja); być może Brunei; zakres wysokości: do 2000 m n.p.m.	DC: 44–58 cm DO: 63–80 cm MC: 5,5–7 kg	VU

Kategorie IUCN: NT – gatunek bliski zagrożenia, VU – gatunek narażony, EN – gatunek zagrożony, CR – gatunek krytycznie zagrożony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia.

Opisano również wymarły gatunek z miocenu dzisiejszych Indii:

Presbytis sivalensis (Lydekker, 1878)

Uwagi

↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 J.F. von Eschscholtz: Beschreibung einer neuen Affengattung Presbytis mitrata. W: O. von Kotzebue: Entdeckungs-Reise in die Süd-See und nach der Berings-Strasse zur Erforschung einer nordöstlichen Durchfahrt unternommen in den Jahren 1815, 1816, 1817, und 1818, auf Kosten Sr. Erlaucht des Herrn Reichs-Kanzlers Grafen Rumanzoff auf dem Schiffe Rurick unter dem Befehle des Lieutenants der Russisch-Kaiserlichen Marine Otto von Kotzebue. Weimar: Verlegt von den Gebrüdern Hoffmann, 1821, s. 196. (niem.).
↑ É.L. Trouessart. Catalogue des mammifères vivants et fossiles. „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”. 3^e série. 6, s. 118, 1879. (fr.).
1 2 É.L. Trouessart. Revision synoptique du Genre Semnopitheque (Semnopithecus) et description de quelques espèces rares ou peu connues. „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”. 3^e Série. 7, s. 53, 1879. (fr.).
1 2 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 50–51. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 248–252. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 3 4 5 D. Zinner, G.H. Fickenscher, Ch. Roos, M.V. Anandam, E.L. Bennett, T.R.B. Davenport, N.J. Davies, K.M. Detwiler, A. Engelhardt, A.A. Eudey, E.L. Gadsby, C.P. Groves, A. Healy, K.P. Karanth, S. Molur, T. Nadler, M.C. Richardson, E.P. Riley, A.B. Rylands, L.K. Sheeran, N. Ting, J. Wallis, S.S. Waters & D.J. Whittaker: Family Cercopithecidae (Old World Monkeys). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 715–723. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Presbytis. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-08].
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 162–165. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ Palmer 1904 ↓, s. 562.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 383.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 201.
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.4) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-01-23]. (ang.).
↑ Taxonomy Presbytis - Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-08-08]. (ang.).
↑ R. Lydekker. Notices of Siwalik Mammals. „Records of the Geological Survey of India”. 11, s. 70, 1878. (ang.).

Bibliografia

T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).

[13] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Eschscholtz-1] 1 2 J.F. von Eschscholtz: Beschreibung einer neuen Affengattung Presbytis mitrata. W: O. von Kotzebue: Entdeckungs-Reise in die Süd-See und nach der Berings-Strasse zur Erforschung einer nordöstlichen Durchfahrt unternommen in den Jahren 1815, 1816, 1817, und 1818, auf Kosten Sr. Erlaucht des Herrn Reichs-Kanzlers Grafen Rumanzoff auf dem Schiffe Rurick unter dem Befehle des Lieutenants der Russisch-Kaiserlichen Marine Otto von Kotzebue. Weimar: Verlegt von den Gebrüdern Hoffmann, 1821, s. 196. (niem.).

[tro79a-2] É.L. Trouessart. Catalogue des mammifères vivants et fossiles. „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”. 3^e série. 6, s. 118, 1879. (fr.).

[tro79b-3] 1 2 É.L. Trouessart. Revision synoptique du Genre Semnopitheque (Semnopithecus) et description de quelques espèces rares ou peu connues. „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”. 3^e Série. 7, s. 53, 1879. (fr.).

[Cichocki&inni-4] 1 2 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 50–51. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-5] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 248–252. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Zinner&inni-6] 1 2 3 4 5 D. Zinner, G.H. Fickenscher, Ch. Roos, M.V. Anandam, E.L. Bennett, T.R.B. Davenport, N.J. Davies, K.M. Detwiler, A. Engelhardt, A.A. Eudey, E.L. Gadsby, C.P. Groves, A. Healy, K.P. Karanth, S. Molur, T. Nadler, M.C. Richardson, E.P. Riley, A.B. Rylands, L.K. Sheeran, N. Ting, J. Wallis, S.S. Waters & D.J. Whittaker: Family Cercopithecidae (Old World Monkeys). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 715–723. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.).

[Wilson&Reeder-7] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Presbytis. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-08].

[amw-8] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 162–165. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655718_562]-9] Palmer 1904 ↓, s. 562.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655539_383]-10] Palmer 1904 ↓, s. 383.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655357_201]-11] Palmer 1904 ↓, s. 201.

[mdd-12] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.4) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-01-23]. (ang.).

[14] Taxonomy Presbytis - Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-08-08]. (ang.).

[lyd-15] R. Lydekker. Notices of Siwalik Mammals. „Records of the Geological Survey of India”. 11, s. 70, 1878. (ang.).