Limobius borealis

	Limobius borealis
	(Paykull, 1792)
	; Imago, widok od góry
	; Imago, widok od spodu
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	chrząszcze
Nadrodzina	ryjkowce
Rodzina	ryjkowcowate
Podrodzina	Hyperinae
Plemię	Hyperini
Rodzaj	Limobius
Gatunek	Limobius borealis
Synonimy
	Curculio borealis Paykull, 1792; Curculio dissimilis Herbst, 1795; Curculio sus Herbst, 1795; Phytonomus hampei Capiomont, 1868; Phytonomus irregularis Boheman, 1842; Hypera fulvipes Stephens, 1831; Hypera fumipes Curtis, 1840; Hypera globicollis Reiche et Saulcy, 1858;
	Curculio borealis Paykull, 1792; Curculio dissimilis Herbst, 1795; Curculio sus Herbst, 1795; Phytonomus hampei Capiomont, 1868; Phytonomus irregularis Boheman, 1842; Hypera fulvipes Stephens, 1831; Hypera fumipes Curtis, 1840; Hypera globicollis Reiche et Saulcy, 1858;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Limobius borealis – gatunek chrząszcza z rodziny ryjkowcowatych i podrodziny Hyperinae. Zamieszkuje Europę, Afrykę Północną i zachodnią część Azji. Żeruje na bodziszkach i iglicach.

Taksonomia

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1792 roku przez Gustafa von Paykulla pod nazwą Curculio borealis. Wyróżnia się w jego obrębie dwa podgatunki:

Limobius borealis borealis (Paykull, 1792)
Limobius borealis arvernus Tempère, 1972.

Drugi z wymienionych opisany został po raz pierwszy w 1972 roku przez Gastona Tempère’a.

Morfologia

Owad dorosły

Chrząszcz o krępym ciele długości od 2,4 do 3 mm. Wierzch ciała porastają łuski o wierzchołkach wciętych co najmniej do połowy długości, ale nigdy prawie do podstawy.

Ryjek jest zakrzywiony, w przybliżeniu tak długi jak przedplecze, ku wierzchołkowi wyraźnie rozszerzony, a u nasady wygraniczony od czoła siodełkowatym wciskiem. Powierzchnię ma czarną, skąpo owłosioną. Szerokość pokrytego łuskami czoła niemal dorównuje szerokości podstawy ryjka. Czułki cechują się sześcioczłonowymi biczykami, których człon pierwszy jest pociągły, a ostatni mocno skrócony, o kształcie szerokiego krążka. Barwa czułków jest brunatnoczerwona z ciemniejszymi buławkami. Na głowie i ryjku występują dość krótkie, sterczące szczecinki.

Przedplecze jest znacznie szersze niż dłuższe, silnie po bokach zaokrąglone, najszersze w połowie długości, silnie sklepione w kierunku poprzecznym i stosunkowo słabo sklepione w kierunku podłużnym. W jego ubarwieniu występują trzy jasne przepaski podłużne, z których środkowa jest wąska i niekiedy zanika; łuski w przepaskach bocznych są białe. Długość pokryw jest od 1,4 do 1,5 razy większa niż ich wspólna szerokość. Są one znacznie szersze od przedplecza i prawie prostokątne w zarysie, poprzecznie mocno wypukłe. Występują na nich łuski białe, szare, brązowe, czasem także metaliczne, pozostawiające gdzieniegdzie ciemne plamy, często poredukowane; zwykle obecna jest ciemna plama w przedniej części międzyrzędów od pierwszego do trzeciego oraz ciemne plamki na międzyrzędach nieparzystych w pozostałej części pokryw; w przeciwieństwie do L. mixtus zawsze brak poprzecznego czarnego pasa w połowie długości. Sterczące, jasne i ciemne szczecinki na pokrywach są dłuższe niż na głowie i przedpleczu, u podgatunku nominatywnego liczne, a u L. b. arvernus nieliczne. Odnóża są brunatnoczerwone z ciemniejszymi udami. Przednie mają golenie o prostych wewnętrznych krawędziach wierzchołkowej części.

Genitalia samca mają edeagus o płacie środkowym zaokrąglonym i na szczycie ściętym.

Larwa

Ciało larwy jest żółtawobiałe z czarnymi pinakulami.

Ekologia i występowanie

Owad ten zasiedla nasłonecznione zbocza, łąki, murawy, pola, wąwozy, zarośla, ogrody i przydroża. Zarówno larwy, jak i postacie doskonałe są oligofagicznymi fitofagami bodziszkowatych. Do ich roślin żywicielskich należą: bodziszek czerwony, bodziszek drobny, bodziszek kosmaty, bodziszek leśny, bodziszek łąkowy, bodziszek pirenejski, bodziszek żałobny, iglica malwowata, iglica pospolita, Erodium chium i Erodium ciconium. Larwy żerują w pędach kwiatowych, szypułkach i pąkach kwiatowych, co może prowadzić do powstawania nabrzmiałości. Przepoczwarczenie odbywa się w kulistym, gładkim, żółtym oprzędzie przyczepionym do rośliny pokarmowej.

Gatunek palearktyczny. Podgatunek nominatywny w Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Albanii, Grecji oraz europejskiej części Turcji. Na północy kontynentu dochodzi do koła podbiegunowego. W Afryce podawany jest z Maroka, Algierii, Tunezji, Libii i Egiptu. W Azji notowany jest z Cypru, anatolijskiej części Turcji, Syrii, Izraela, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, syberyjskiej części Rosji i Kazachstanu. L. b. arvernus jest natomiast endemitem południowej Francji.

Przypisy

1 2 3 4 5 6 J.J. Skuhrovec J.J., subfamily Hyperinae, [w:] I.I. Lobl, A.A. Smetana (red.), Catalogue of Palaearctic Coleoptera. Volume 8. Curculionoidea II, Stenstrup: Apollo Books, 2013, s. 435, ISBN 978-90-04-25916-4 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Jiří Skuhrovec, Miguel A. Alonso-Zarazaga. Revision of the genus Limobius, with the description of a new species (Coleoptera, Curculionidae, Hyperini). „ZooKeys”. 709, s. 71-85, 2017. DOI: 10.3897/zookeys.709.14877.
1 2 3 4 5 6 7 Arved Lompe (n. G.A. Lohse): Gattung Limobius Schönh.. [w:] Käfer Europas [on-line]. [dostęp 2026-04-25].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Stanisław Smreczyński: Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 98c. Ryjkowce - Curculionidae. Podrodziny Tanymecinae, Cleoninae, Tanyrhynchinae, Hylobiinae. Warszawa: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, PWN, 1968, s. 92.
↑ Maksims Balalaikins. To the knowledge of Latvian Hyperini Marseul, 1863 (Coleoptera: Curculionidae). „Zoology and Ecology”. 22 (1), s. 23-36, 2012. Taylor & Francis.
1 2 3 4 5 W.N. Ellis: Limobius borealis (Paykull, 1792). [w:] Plant Parasites of Europe [on-line]. 2001–2026. [dostęp 2026-04-21].
1 2 3 B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska: Katalog Fauny Polski. Tom XXIII, zeszyt 20. Chrząszcze – Coleoptera. Ryjkowce – Curculionidae, część 2. Warszawa: 1995.

[cpc-1] 1 2 3 4 5 6 J.J. Skuhrovec J.J., subfamily Hyperinae, [w:] I.I. Lobl, A.A. Smetana (red.), Catalogue of Palaearctic Coleoptera. Volume 8. Curculionoidea II, Stenstrup: Apollo Books, 2013, s. 435, ISBN 978-90-04-25916-4 .

[saz-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Jiří Skuhrovec, Miguel A. Alonso-Zarazaga. Revision of the genus Limobius, with the description of a new species (Coleoptera, Curculionidae, Hyperini). „ZooKeys”. 709, s. 71-85, 2017. DOI: 10.3897/zookeys.709.14877.

[ke-3] 1 2 3 4 5 6 7 Arved Lompe (n. G.A. Lohse): Gattung Limobius Schönh.. [w:] Käfer Europas [on-line]. [dostęp 2026-04-25].

[Smreczyński-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Stanisław Smreczyński: Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 98c. Ryjkowce - Curculionidae. Podrodziny Tanymecinae, Cleoninae, Tanyrhynchinae, Hylobiinae. Warszawa: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, PWN, 1968, s. 92.

[Balalaikins-5] Maksims Balalaikins. To the knowledge of Latvian Hyperini Marseul, 1863 (Coleoptera: Curculionidae). „Zoology and Ecology”. 22 (1), s. 23-36, 2012. Taylor & Francis.

[ppe-6] 1 2 3 4 5 W.N. Ellis: Limobius borealis (Paykull, 1792). [w:] Plant Parasites of Europe [on-line]. 2001–2026. [dostęp 2026-04-21].

[Burakowskietal-7] 1 2 3 B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska: Katalog Fauny Polski. Tom XXIII, zeszyt 20. Chrząszcze – Coleoptera. Ryjkowce – Curculionidae, część 2. Warszawa: 1995.