Ludwik Lucjan Sadowski

Młodość i I wojna światowa

Urodził się 24 września 1896 we wsi Roczyny, w ówczesnym powiecie wadowickim Królestwa Galicji i Lodomerii, jako syn Jana i Wiktorii z Syrków. Uczęszczał do szkoły powszechnej w Myślenicach, następnie do c. k. Gimnazjum w Wadowicach (od 1906) i III Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego w Krakowie (1909–1914), gdzie zdał egzamin dojrzałości. W latach 1916–1921 studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Po wybuchu I wojny światowej wstąpił w sierpniu 1914 do Legionów Polskich. Służył w 1 kompanii 2 pułku piechoty w składzie II Brygady, biorąc udział w walkach w Galicji Wschodniej i na Bukowinie. W sierpniu 1915 został ciężko ranny w walkach pod Rarańczą, po czym przez dziewięć miesięcy leczył się w szpitalach wojskowych w Czerniowcach, Debreczynie, Budapeszcie i Krakowie. Za męstwo na polu walki został odznaczony austriackim Srebrnym Medalem Waleczności 2 klasy. Po rekonwalescencji pełnił służbę w 2 batalionie uzupełnień w Kozienicach, sądzie wojskowym oraz Powiatowym Urzędzie Zaciągu w Pińczowie. W 1917 ukończył VI kurs wyszkolenia przy 6 pułku piechoty w Zambrowie, po czym powrócił do służby w 2 pułku piechoty. W lutym 1918, w trakcie kryzysu brzeskiego i przejścia II Brygady przez front pod Rarańczą, został wysłany z frontu do Krakowa z zadaniem ocalenia archiwum pułkowego, co zrealizował, unikając aresztowania przez austriacką żandarmerię w Płaszowie. Po zwolnieniu z formacji pomocniczych działał w strukturach Polskiej Organizacji Wojskowej w Złoczowie. Został internowany przez władze zachodnioukraińskie, skąd zbiegł, a następnie wstąpił do odradzającego się Wojska Polskiego.

Wojna polsko-bolszewicka i okres międzywojenny

Początkowo służył w Dowództwie „Wschód”, a na początku 1919 objął dowództwo plutonu w I batalionie grupy ppłk. Izydora Modelskiego. Po awansie na stopień podporucznika odbył kampanię galicyjską w szeregach 9 Dywizji Piechoty, m.in. w Lotnej Kompanii Karabinów Maszynowych. W październiku 1919 został przeniesiony do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego w Warszawie, gdzie pełnił funkcję referenta repatriacyjnego i zastępcy szefa Sekcji Jeńców w Oddziale IV. 1 kwietnia 1920 awansował na porucznika. W czasie wojny polsko-bolszewickiej latem 1920 pełnił obowiązki szefa Sekcji Jeńców w Dowództwie Etapów 6 Armii, po czym powrócił do służby sztabowej w Warszawie (na dzień 1 czerwca 1921 w stopniu porucznika 2 pułku piechoty Legionów pozostawał przydzielony do Sekcji Jeńców Ministerstwa Spraw Zagranicznych). W styczniu 1922 został członkiem Komisji Mieszanej Delegacji RP ds. Repatriacji z Rosji w ramach realizacji postanowień traktatu ryskiego. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu porucznika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 689. lokatą w korpusie oficerów piechoty, a jego oddziałem macierzystym był 2 pułk piechoty Legionów.

W latach 1922–1924 był słuchaczem III Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, pozostając oficerem nadetatowym 2 pułku piechoty Legionów. W trakcie studiów awansował na stopień kapitana ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 309. lokatą w korpusie oficerów piechoty (w 1928 i w kwietniu 1931 zajmował 299., a w 1932 – 226. lokatę). Z dniem 1 października 1924, po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego (od 1928 – oficera dyplomowanego), został przydzielony do Oddziału II Sztabu Generalnego w Warszawie, pozostając początkowo oficerem nadetatowym 2 pułku piechoty Legionów, a następnie w kadrze oficerów piechoty. W latach 1924–1928 pracował w Oddziale II SG jako referent w Wydziale Ewidencji (Studium „Niemcy”). W listopadzie 1928 objął jako pełniący obowiązki kierownictwo Ekspozytury Nr 4 w Krakowie (przeniesionej w marcu 1930 do Katowic), prowadzącej wywiad płytki i kontrwywiad na kierunku niemieckim. W październiku 1930 został zatwierdzony na stanowisku kierownika ekspozytury, którą kierował do października 1931, przekazując ją mjr. dypl. Karolowi Piaseckiemu.

W latach 1931–1933 odbył staż liniowy w 74 Górnośląskim pułku piechoty w Lublińcu, pełniąc funkcję dowódcy kompanii ciężkich karabinów maszynowych oraz p.o. dowódcy I batalionu. W latach 1933–1937 był kierownikiem Samodzielnego Referatu Bezpieczeństwa Wojennego w sztabie Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VIII w Toruniu, realizując zadania kontrwywiadowcze. Na stopień majora dyplomowanego awansował ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1935. W latach 1937–1939 pełnił funkcję kierownika Wydziału Bezpieczeństwa w Departamencie Dowodzenia Ogólnego Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie. W marcu 1939 powrócił do służby liniowej, obejmując stanowisko dowódcy III batalionu 48 pułku piechoty Strzelców Kresowych w Stanisławowie.

Kampania wrześniowa 1939

25 sierpnia 1939 został wyznaczony na szefa Oddziału II sztabu formowanego na Pomorzu Korpusu Interwencyjnego. Po rozwiązaniu sztabu korpusu w pierwszych dniach wojny znalazł się w składzie Południowego Zgrupowania Armii „Prusy”. W czasie bitwy pod Iłżą (8–9 września 1939), po odcięciu zgrupowania od przepraw wiślanych, współorganizował improwizowane pododdziały osłonowe; dowodząc sekcją w natarciu na wzgórze 246 na południe od Iłży, został ranny w udo.

Po rozbiciu zgrupowania zdołał przeprawić się przez Wisłę i 12 września dołączył do sztabu Armii „Lublin”, otrzymując przydział do Oddziału II sztabu armii. Brał udział w walkach na Lubelszczyźnie aż do bitwy pod Tomaszowem Lubelskim. Po kapitulacji dostał się do niewoli niemieckiej, z której wkrótce zbiegł do Zamościa. Stamtąd przez Węgry i Rumunię przedostał się na przełomie października i listopada 1939 do Francji.

Służba w Polskich Siłach Zbrojnych

10 listopada 1939 został przyjęty do odtwarzanego Wojska Polskiego we Francji i przydzielony do Biura Rejestracyjnego Ministerstwa Spraw Wojskowych w Paryżu, gdzie kierował Referatem Informacyjnym. Prowadził zbieranie relacji oficerów Oddziału II i przygotowywał syntetyczną analizę działalności polskiego wywiadu przed 1939. W maju 1940 został awansowany na stopień podpułkownika.

Po upadku Francji w czerwcu 1940 został ewakuowany drogą morską z Angers do Wielkiej Brytanii, docierając 23 czerwca do Liverpoolu. Przebywał w obozach Wojska Polskiego w Szkocji (m.in. w Obozie Oficerskim nr 1 w Kirkcaldy, wchodzącym w skład 7 Brygady Kadrowej Strzelców). W lipcu 1941 ukończył w Londynie obszerny memoriał analityczny pt. Oddział II Sztabu Głównego (Rezultaty pracy pokojowej i udział w przygotowaniu do wojny).

W sierpniu 1941 został wyznaczony na szefa Samodzielnej Placówki Wywiadowczej (Ekspozytury) Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza w Stanach Zjednoczonych o kryptonimie „Estezet”. Placówka funkcjonowała przy Konsulacie Generalnym RP w Nowym Jorku, a Sadowski występował pod przykrywką radcy konsularnego. Koordynował współpracę informacyjną z wywiadem amerykańskim, obejmując zasięgiem operacyjnym kraje Ameryki Północnej i Południowej.

Po reorganizacji placówki w sierpniu 1943 został odwołany do Londynu i przydzielony do Wydziału Studiów Oddziału II Sztabu NW. W marcu 1944 objął stanowisko szefa Ekspozytury „T” Oddziału II Sztabu NW z siedzibą w Jerozolimie, kierującej siecią placówek na Bliskim i Środkowym Wschodzie (w Teheranie, Bagdadzie i Kairze). Pod koniec 1944, po połączeniu z Ekspozyturą „Bałk”, jednostkę przeniesiono do Kairu pod nazwą Ekspozytura „Eswu”. W marcu 1945 powrócił do Londynu i pozostawał w dyspozycji szefa Sztabu Głównego. W 1947 został zdemobilizowany po służbie w Polskim Korpusie Przysposobienia i Rozmieszczenia.

Życie na emigracji

Po zwolnieniu ze służby wojskowej pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii i zamieszkał w Londynie (w dzielnicy Ealing). Pracował w firmie konsultingowej E.G. Brisch and Partners Ltd., założonej przez polskiego inżyniera Edwarda Brischa, zajmującej się systemami klasyfikacji przemysłowej.

Zmarł 14 czerwca 1964 w Londynie. Został pochowany na cmentarzu South Ealing w Londynie (sektor BB, grób C-33). Był żonaty z Janiną Zofią z Samborskich (1903–1983).