Poleńcowate
 Peumus boldus | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Podkrólestwo | |
| Nadgromada | |
| Gromada | |
| Podgromada | |
| Nadklasa | |
| Klasa | |
| Nadrząd | |
| Rząd | |
| Rodzina |
poleńcowate |
| Nazwa systematyczna | |
| Monimiaceae Juss. Ann. Mus. Natl. Hist. Nat. 14: 133. 1809 | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Monimia Thouars (1804) | |
| Zasięg | |
 | |
,_macho_-_Flickr_-_Pato_Novoa.jpg)
Poleńcowate (Monimiaceae) – rodzina niewielkich drzew, krzewów, rzadko lian z rzędu wawrzynowców (Laurales). Należy do niej w zależności od ujęcia systematycznego 22 do 26 rodzajów z ok. 275 gatunkami. Występują na wszystkich kontynentach w strefie tropikalnej i subtropikalnej, do strefy umiarkowanej sięgając na półkuli południowej (w Chile, Australii i w Nowej Zelandii).
Liście Peumus boldus z Ameryki Południowej służą do wyrobu przyprawy i naparów, owoce tego gatunku są spożywane, a z kory sporządzany jest barwnik. Z drewna wytwarza się węgiel drzewny. Drewno kilku gatunków jest użytkowane lokalnie. Cenionego drewna dostarcza Xymalos monospora i Hedycarya angustifolia. Poza tym w kosmetyce i medycynie wykorzystywane bywają olejki eteryczne z tych roślin.
Morfologia
- Pokrój
- Niewielkie, aromatyczne drzewa, krzewy i liany.
- Liście
- Naprzeciwległe, rzadko w okółkach, pojedyncze, zwykle całobrzegie, rzadko słabo piłkowane lub ząbkowane, bez przylistków. Za młodu liście są często owłosione, z wiekiem zwykle łysieją.
- Kwiaty
- Zwykle zebrane w wierzchotkowate kwiatostany, rzadziej pojedyncze. Kwiaty są jednopłciowe (obupłciowe u rodzaju Hortonia), promieniste, drobne. Dno kwiatowe kubeczkowate, dzwonkowate do kulistawego. Liczba listków okwiatu jest różna u poszczególnych przedstawicieli, wynosi od 3 do wielu, często w dwóch lub większej liczbie okółków. W kwiatach męskich liczba pręcików sięga do 1800 (rodzaj Tambourissa), czasem zrastają się one w rurkę (rodzaj Tetrasynandra). Nitki i łączniki są rozszerzone, często przerastają pylniki, tworząc szczytową, sterylną i ogruczoloną część pręcika, czasem upodabniając się do listków okwiatu. Pylniki otwierają się pękając szczelinowo lub klapami. Ziarna pyłku są pojedyncze (złączone w tetrady tylko u Hedycarya). Słupkowie tworzą wolne i liczne słupki (tylko w rodzaju Xymalos i Hennecartia pojedyncze; u Decaryodendron jest ich do tysiąca, a u Tambourissa do dwóch tysięcy), zawierające po jednym zalążku. Słupki są nagie lub pokryte jednokomórkowymi włoskami, często drewniejącymi lub gwiazdkowatymi.
- Owoce
- Orzechy i pozorne pestkowce – z właściwym owocem otoczonym przez zmięśniałe dno kwiatowe. Nasiona zawierają dużo bielma i drobny zarodek.
Systematyka
W dawniejszych systemach włączano tu rodzaje z rodzin oboczkowate Atherospermataceae i Siparunaceae obejmujące podobne morfologicznie rośliny, ale w efekcie rodzina była taksonem polifiletycznym. Niejasne pozostają relacje między poleńcowatymi a hernandiowatymi Hernandiaceae i wawrzynowatymi Lauraceae – analizy wskazują na siostrzany charakter poleńcowatych względem obu tych rodzin, ewentualnie tylko hernandiowatych (z wawrzynowatymi zajmującymi pozycję bazalną w grupie).
- Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG V z 2026)
| wawrzynowce |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Podział rodziny i wykaz rodzajów
Podrodzina Monimioideae Rafinesque
Podrodzina Hortonioideae Thorne & Reveal (syn.: Hortoniaceae A.C. Smith)
- Hortonia Wight
Podrodzina Mollinedioideae Thorne
- Austromatthaea L.B.Sm.
- Decarydendron Danguy
- Ephippiandra Decne.
- Grazielanthus Peixoto & Per.-Moura
- Hedycarya J.R.Forst. & G.Forst.
- Hemmantia Whiffin
- Hennecartia J.Poiss.
- Kairoa Philipson
- Kibara Endl.
- Kibaropsis Vieill. ex Jérémie
- Lauterbachia Perkins
- Levieria Becc.
- Macropeplus Perkins
- Macrotorus Perkins
- Matthaea Blume
- Mollinedia Ruiz & Pav.
- Parakibara Philipson
- Pendressia Whiffin
- Steganthera Perkins
- Tambourissa Sonn.
- Wilkiea F.Muell.
- Xymalos Baill.
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
- 1 2 3 4 5 Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
- 1 2 James L. Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium. University of Maryland, 2010. [dostęp 2010-12-29]. (ang.).
- 1 2 Monimiaceae Juss., [w:] Plants of the World Online [online], Kew, Royal Botanic Gardens [dostęp 2026-10-04].
- 1 2 3 4 5 6 7 Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 111. ISBN 978-1842466346.
- 1 2 3 4 Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 216-217. ISBN 1-55407-206-9.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 41-43, seria: Wielka Encyklopedia Przyrody. ISBN 83-7079-779-2.
- 1 2 3 Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer, 2009, s. 47-48. ISBN 978-1-4020-9608-2.