Morpheis pyracmon

	Morpheis pyracmon
	(Cramer, 1780)
	; Imago w spoczynku
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	motyle
Podrząd	Glossata
Infrarząd	motyle różnoskrzydłe
Nadrodzina	Cossoidea
Rodzina	trociniarkowate
Podrodzina	Zeuzerinae
Rodzaj	Morpheis
Gatunek	Morpheis pyracmon
Synonimy
	Phalaena (Sphinx) pyracmon Cramer, 1780; Xyleutes pyracmon (Cramer, 1780); Xyleutes (Neocossus) pyracmon (Cramer, 1780); Cossus palmarum Herrich-Schäffer, 1853; Zeuzera fracta Walker, 1856; Duomitus pyracmonides Schaus, 1901; Zeuzera lelex Dognin, 1891; Morpheis lelex (Dognin, 1891);
	Phalaena (Sphinx) pyracmon Cramer, 1780; Xyleutes pyracmon (Cramer, 1780); Xyleutes (Neocossus) pyracmon (Cramer, 1780); Cossus palmarum Herrich-Schäffer, 1853; Zeuzera fracta Walker, 1856; Duomitus pyracmonides Schaus, 1901; Zeuzera lelex Dognin, 1891; Morpheis lelex (Dognin, 1891);
	Multimedia w Wikimedia Commons

Morpheis pyracmon – gatunek motyla z rodziny trociniarkowatych i podrodziny Zeuzerinae.

Taksonomia i ewolucja

Kladogram rodzaju wg Najdenowa i innych (2026)

M. comisteus

	M. xylotribus

	M. votani

M. mathani

	M. impeditus

	M. pyracmon

M. putridus

	M. cognatus

	M. clenchi

M. humboldti

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1780 roku przez Pietera Cramera pod nazwą Phalaena (Sphinx) pyracmon. Miejsce typowe leży w Surinamie. W 1820 roku przeniesiony został przez Jacoba Hübnera do nowego rodzaju Morpheis. W 1957 roku Walter Roepke wyznaczył go gatunkiem typowym rodzaju Morpheis i jednocześnie zsynonimizował tenże rodzaj z Xyleutes. Przywrócenia rodzaju dokonał w 1980 roku Julian P. Donahue.

W 1940 roku Harrison G. Dyar zsynonimizował z omawianym gatunkiem taksony: Cossus palmarum, Zeuzera fracta i Duomitus pyracmonides. Zeuzera lelex zsynonimizowana została z nim natomiast w 2026 roku przez Artema Najdenowa i współpracowników.

Według wyników molekularnej analizy filogenetycznej z 2026 roku autorstwa Najdenowa i współpracowników omawiany gatunek zajmuje pozycję siostrzaną dla M. impeditus, tworząc z nim klad siostrzany dla kladu formowanego przez M. mathani, M. votani i M. xylotribus.

Morfologia

Wierzch tułowia jest pośrodku w całości jasno ubarwiony lub opatrzony cienką, ciemną linią podłużną. Obie pary skrzydeł są bardziej wydłużone i mocniej na szczytach zaostrzone niż u M. humboldti. Tło obu par skrzydeł jest w całości jasne. W przeciwieństwie do M. xylotribus pole między brzegiem kostalnym przedniego skrzydła a jego żyłką kubitalną przednią ma barwę reszty tła. Wzór na przednim skrzydle jest ciemnobrązowy, wyraźnie kontrastujący z tłem, falisty, złożony z cieńszych niż u M. melanoleucus linii. Podłużny pas z zagęszczenia wzoru styka się w części nasadowej z przednią krawędzią skrzydła. Falisty wzór na skrzydle tylnym jest dobrze wykształcony. Samcze genitalia mają wyrostki boczne juksty o formie prętowatej, niezmodyfikowanej, pozbawionej bocznych rozszerzeń. Wyrostek (harpe) na spodniej stronie walwy jest prosty, brodawkowaty, słabiej rozwinięty niż u M. cognatus, M. clenchi i M. mathani.

Ekologia i występowanie

Ksylofagiczne gąsienice pędzą skryty tryb życia, przechodząc rozwój w drewnie drzew i krzewów liściastych. Do ich rozpoznanych roślin żywicielskich należą: arekowiec Romanzowa, Inga, mimozy M. caesalpiniifolia i M. scabrella, wierzba S. babylonica, a także Senegalia polyphylla i strączyniec oskrzydlony.

Owad neotropikalny, szeroko rozmieszczony. Podawany jest z południowego Meksyku, Belize, Salwadoru, Nikaragui, Kostaryki, Panamy, Kolumbii, Trynidadu i Tobago, Wenezueli, Gujany, Surinamu, Gujany Francuskiej, Ekwadoru, Peru, Boliwii i Brazylii.

Przypisy

1 2 P. Cramer: De Uitlandsche Kapellen Voorkomende in Drie Waereld-Deelen Asia, Africa en America. Vol. 3. Amsterdam: Chez Barthelmy Wild, 1780, s. 169–170.
1 2 3 4 5 6 Artem E. Naydenov , Roman V. Yakovlev, Galina N. Shapoval, Fernando C. Penco, Anna E. Romanovich, Nazar A. Shapoval. Taxonomic Revision and Molecular Phylogeny of the Genus Morpheis Hübner, [1820] (Lepidoptera: Cossidae). „Insects”. 17 (5), 2026. DOI: 10.3390/insects17050458.
↑ J. Hübner: Verzeichniss bekannter Schmetterlinge. Augsburg: J. Hübner Verlag, 1825 [1820], s. 196.
↑ W. Roepke. The Cossids of the Malay Region (Lepidoptera: Heterocera). „Verhandelingen der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Afdeeling Natuurkunde. Tweede Reeks”. 52, s. 1–60, 1957.
↑ J.P. Donahue. Resurrection of the genus Morpheis (Cossidae), with description of a new species in the cognatus group from southern Arizona. „Journal of the Lepidopterists' Society”. 34, s. 173–181, 1980.
↑ H.G.H.G. Dyar H.G.H.G., Cossidae, [w:] A.A. Seitz (red.), Die Gross-Schmetterlinge der Erde. Vol. 6. Die Amerikanischen Spinner und Schwärmer, Stuttgart: Alfred Kernen Verlag, 1940, s. 1265–1285 .

[Cramer-1] 1 2 P. Cramer: De Uitlandsche Kapellen Voorkomende in Drie Waereld-Deelen Asia, Africa en America. Vol. 3. Amsterdam: Chez Barthelmy Wild, 1780, s. 169–170.

[Naydenovetal-2] 1 2 3 4 5 6 Artem E. Naydenov , Roman V. Yakovlev, Galina N. Shapoval, Fernando C. Penco, Anna E. Romanovich, Nazar A. Shapoval. Taxonomic Revision and Molecular Phylogeny of the Genus Morpheis Hübner, [1820] (Lepidoptera: Cossidae). „Insects”. 17 (5), 2026. DOI: 10.3390/insects17050458.

[Hübner-3] J. Hübner: Verzeichniss bekannter Schmetterlinge. Augsburg: J. Hübner Verlag, 1825 [1820], s. 196.

[Roepke-4] W. Roepke. The Cossids of the Malay Region (Lepidoptera: Heterocera). „Verhandelingen der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Afdeeling Natuurkunde. Tweede Reeks”. 52, s. 1–60, 1957.

[Donahue-5] J.P. Donahue. Resurrection of the genus Morpheis (Cossidae), with description of a new species in the cognatus group from southern Arizona. „Journal of the Lepidopterists' Society”. 34, s. 173–181, 1980.

[Dyar-6] H.G.H.G. Dyar H.G.H.G., Cossidae, [w:] A.A. Seitz (red.), Die Gross-Schmetterlinge der Erde. Vol. 6. Die Amerikanischen Spinner und Schwärmer, Stuttgart: Alfred Kernen Verlag, 1940, s. 1265–1285 .