Mozyrz

Mozyrz
Мазыр
Herb	flaga Mozyrza↗
Państwo	Białoruś
Obwód	homelski
Powierzchnia	36,74 km²
Populacja (2014)
• liczba ludności	112 000
Nr kierunkowy	+375 2351
Kod pocztowy	247760, 247770 – 247777, 247779, 247780, 247782 – 247787
Tablice rejestracyjne	3
	Położenie na mapie obwodu homelskiego Mozyrz
	Położenie na mapie Białorusi Mozyrz
	52°03′N 29°16′E/52,050000 29,266667
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Informacje w Wikipodróżach
	Strona internetowa

Mozyrz (biał. Мазыр, Mazyr) – miasto na Białorusi w obwodzie homelskim, siedziba rejonu mozyrskiego. Historycznie na Polesiu. W mieście znajduje port rzeczny nad Prypecią, rafineria ropy naftowej, zakładu przemysłu drzewnego i elektrotechnicznego. W 2014 liczyło 112 tys. mieszkańców.

W mieście jest stacja kolejowa Mozyrz.

Historia

Przed 1142 w miejscowości istniały dwa klasztory prawosławne: żeński św. Paraskiewy i męski św. św. Piotra i Pawła. Prawa miejskie nadał Mozyrzowi w 1609 król Zygmunt III Waza. Miasto królewskie w 1782 roku.

Miejsce obrad sejmików ziemskich powiatu mozyrskiego od XVI wieku do pierwszej połowy XVIII wieku.

W latach 1907–1909 w Mozyrzu działało koło prowincjonalne Polskiego Towarzystwa „Oświata” w Mińsku, które zajmowało się wspieraniem polskiej edukacji. W 1909 roku naczelnik policji powiatu mozyrskiego wydał raport, w którym donosił, że koło to prowadziło nielegalnie 5 polskich szkółek. Doprowadziło to do likwidacji całej organizacji. W 1909 roku, w czasie wyborów samorządowych, do rady miejskiej zostało wybranych 13 Rosjan, 1 Polak i 1 Żyd.

W okresie wielkiego terroru Sobór św. Michała Archanioła służył jako więzienie NKWD obwodu poleskiego. W kryptach świątyni zamordowano około 300 osób. Masowe groby z tego okresu znajdują się również w pobliżu miejscowości Rudnia, 27 km na południe od Mozyrza.

Podczas okupacji hitlerowskiej, jesienią 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 2000 osób. 7 stycznia 1942 roku Niemcy zlikwidowali getto, a Żydów zamordowali w okolicy wsi Bóbr. Sprawcami zbrodni była niemiecka żandarmeria, żołnierze z czechosłowackiego batalionu oraz białoruska policja.

Zabytki

Kościół i klasztor bernardynów – barokowy z lat 1645–54, fundacji pułkownika Stefana Łoszki (Łozki), przebudowane w 1760–65 przez Kazimierza Oskierkę, marszałka mozyrskiego. Kościół zamieniono w 1865 r. na sobór prawosławny – czynny obecnie jako cerkiew katedralna św. Archanioła Michała. Korpus klasztorny po kasacie klasztoru w 1832 r. przebudowano na szpital, obecnie we władaniu duchowieństwa prawosławnego.
Kimbarówka – wieś nad brzegiem Prypeci, która znalazła się obecnie w granicach miasta Mozyrz. Zabytki na terenie Kimbarówki:
- Vallis Umbrosa (Ciemna Dolina) – kościół i klasztor cystersów – barokowy, wybudowany w 1711 r. przez okolicznych mieszkańców pod przewodnictwem Zygmunta Szukszty, podczaszego kijowskiego. Kościół był bogato uposażony przez króla Augusta II i Augusta III. Po kasacie zakonu budynki i teren wykupiło miasto Mozyrz. Kościół stał się cerkwią prawosławną, a w budynku klasztoru powstała fabryka zapałek. Po przewrocie bolszewickim kompleks oddany na fabrykę mebli, która była tu do 2010 roku i zbankrutowała. Kościół i klasztor sprzedano na aukcji lokalnemu przedsiębiorcy, który zajął się odnowieniem budynków.
- Vallis Angelica (Anielska Dolina) – kościół i klasztor cysterek – późnobarokowy z 1743–45 r., fundacji Benedykta Różańskiego. Po kasacie zakonu budynki przekazano prawosławnym, kościół przebudowano na cerkiew w 1893 r. W latach 30. XX w. nieczynna. W 1990 r. kościół zwrócono katolikom. Obecnie w zabudowaniach klasztornych jest browar^{[potrzebny przypis]}, a w skrzydle klasztoru – szkoła muzyczna.

Ludzie związani z miastem

Jan Niemirowicz Szczytt – namiestnik mozyrski (1516)
Aleksander Łowieniecki – cześnik i podstarości Mozyrski w 1648 roku.
Witold Iwicki – polski ksiądz katolicki, działacz oświatowy, rektor Wyższego Seminarium Duchownego w Pińsku, wikariusz generalny diecezji pińskiej, męczennik za wiarę
Zbigniew Morsztyn – polski szlachcic (herbu Leliwa) i poeta epoki baroku, żołnierz, działacz braci polskich, miecznik mozyrski. Kuzyn i współpracownik Jana Andrzeja Morsztyna
Józef Niemirowicz Szczytt – marszałek powiatu mozyrskiego (1802–1805)
Edward Piekarski – polski badacz Syberii, lingwista, sybirak
Jan Wiernikowski – polski językoznawca, nauczyciel
Stanisław Bułak-Bałachowicz – polsko-białoruski generał
Ludwik Klukowski - 1784 - regent ziemski i grodzki mozyrski (Metr.Kor.Lubel, Ks.Gr. Czerskie,Don.Vars.Boniecki)

Zobacz też

Przypisy

↑
↑ Mironowicz A.: Biskupstwo turowsko-pińskie w XI-XVI wieku. Trans Humana, 2011, s. 260. ISBN 978-83-61209-55-3.
↑ Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 15.
↑ Wojciech Kriegseisen, Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku, Warszawa 1991, s. 33.
↑ na czas okupacji rosyjskiej sejmiki przeniesiono w 1659 roku do Kobrynia
Życie społeczno-kulturalne. Oświata. W: Między nadzieją….
1. ↑ S. 34–37.
2. ↑ S. 39–40.
↑ W walce o prymat w kraju. Samorząd lokalny. W: Między nadzieją…. s. 168–169.
↑ "За захоўванне дробнаразменнай манеты" [online], Стартовая страница Беларуси. 21.by [dostęp 2020-10-15] (ros.).
↑ НКУС расстрэльваў людзей проста ў храме. Цяпер тут памінаюць ахвяраў рэпрэсій [online], Навіны Беларусі | euroradio.fm [dostęp 2020-10-15] (biał.).
↑ АннаА. Камінскі АннаА., Месцы паМяці ахвяраў камунізму ў Беларусі [online], 2011 (biał.).
↑ Geoffrey P.G.P. Megargee Geoffrey P.G.P. (red.), Encyclopedia of camps and ghettos, 1933-1945, t. II, part B, s. 1548 .
↑ Kimbarówka, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 98 .
↑ K.K. Shastouski K.K., Kościół Św. Michała Archanioła i klasztor cystersek | miasto Mozyrz obwód homelski [online], www.radzima.org [dostęp 2021-03-02] .

Bibliografia

Dariusz Tarasiuk: Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905–1918. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 211. ISBN 978-83-227-2629-7.

Linki zewnętrzne

Mozyrz, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce – Netreba, Warszawa 1885, s. 754 .
Mozyrz na Radzima.org

[1] ↑

[2] Mironowicz A.: Biskupstwo turowsko-pińskie w XI-XVI wieku. Trans Humana, 2011, s. 260. ISBN 978-83-61209-55-3.

[3] Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 15.

[4] Wojciech Kriegseisen, Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku, Warszawa 1991, s. 33.

[5] zas okupacji rosyjskiej sejmiki przeniesiono w 1659 roku do Kobrynia

[MiędzyNadzieją-6] Życie społeczno-kulturalne. Oświata. W: Między nadzieją….
↑ S. 34–37.

↑ S. 39–40.

[7] S. 34–37.

[8] S. 39–40.

[9] W walce o prymat w kraju. Samorząd lokalny. W: Między nadzieją…. s. 168–169.

[10] "За захоўванне дробнаразменнай манеты" [online], Стартовая страница Беларуси. 21.by [dostęp 2020-10-15] (ros.).

[11] НКУС расстрэльваў людзей проста ў храме. Цяпер тут памінаюць ахвяраў рэпрэсій [online], Навіны Беларусі | euroradio.fm [dostęp 2020-10-15] (biał.).

[12] АннаА. Камінскі АннаА., Месцы паМяці ахвяраў камунізму ў Беларусі [online], 2011 (biał.).

[13] Geoffrey P.G.P. Megargee Geoffrey P.G.P. (red.), Encyclopedia of camps and ghettos, 1933-1945, t. II, part B, s. 1548 .

[14] Kimbarówka, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 98 .

[15] K.K. Shastouski K.K., Kościół Św. Michała Archanioła i klasztor cystersek | miasto Mozyrz obwód homelski [online], www.radzima.org [dostęp 2021-03-02] .

[7] S. 34–37.

[8] S. 39–40.

Przynależność wojewódzka	gubernia mińska (do 1917) okręg brzeski pod ZCZW (1919–20) i TZTPiE (1920) Białoruska SRR (1920–24)
Miasta	Dawidgródek (1919–20 →) Kopatkiewicze (1919–20) Łachwa (1919–20 →) Mozyrz Petryków (1919–20) Skryhałów (1919–20) Turów (1919–20)
Miasteczka	Dawidgródek (do 1919) Kopatkiewicze (do 1919 i od 1921) Lenin Łachwa (do 1919) Petryków (do 1919 i od 1921) Skryhałów (do 1919 i od 1921) Turów (do 1919 i od 1921)
Gminy wiejskie (1861–1924)	Berezów (do 1920 →) Bujnowicze (do 1924) Chorsk (do 1920 →) Chutor ad Mozyrz (1919–1920) Czuczewicze (do 1920 →) Dawidgródek (1919–20 →) Dernowicze (← 1924) Domanowicze (← 1924) Dziakowicze (do 1924) Grabów (do 1924) Karolin (1913–1921 i 1922–1924) Kolenkowicze (← 1924) Komarowicze (do 1924) Kopatkiewicze (do 1924) Laskowicze (do 1924) Lelczyce (do 1924) Lenin (do 1921 →) Łachwa (do 1920 →) Łuczyce (do 1924) Michałki (do 1924) Mieleszkiewicze (do 1924) Narowla (← 1924) Nikołajewka (1921–1922) Petryków (do 1924) Sawicze (← 1924) Skryhałów (1919–1924) Skorodno (do 1924) Słoboda Skryhałowska (do 1924) Tonież (do 1924) Turów (do 1924) Żytkowicze (do 1924)