Nazwa
Obecna część miasta Poznań o nazwie Naramowice była w średniowieczu osobną wsią leżącą 4 kilometry na północ od Starego Rynku w Poznaniu i w wyniku procesów urbanizacyjnych, podobnie jak inne miejscowości w okolicy, została wchłonięta przez Poznań. Istnieje co najmniej od połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z 1336 z łacińskiego dokumentu gdzie odnotowano ją pod staropolską nazwą „Naramovicze” odnotowując rycerza wielkopolskiego „Narama de Naramovicze”. W 1388 wieś odnotowano jako „Naramovicze”, a w 1402 „Naramouice”. W 1404 wspomniano w źródłach Erasmusa Naramowskiego noszącego odmiejscowe nazwisko od nazwy wsi. W 1420 miejscowość odnotowano jako „Naramowic”, 1485 „de Naramowice”, 1510 „Naramovicze”, w latach 1622-1624 „Naramowice”. W W XVIII-XIX wieku odnotowano nazwy „Naramowickie Olędry”, a także „Stare i Nowe Olędry Naramowickie”. Około 1760 wymieniono polską nazwę „Naramowickie Olędry” .
Nazwa miejscowa „Naramowice” pochodzi od nazwy osobowej „Naram” z dodanym Sufiksem -owice. Naram było w średniowiecznej Polsce popularnym imieniem rycerskim, które według polskiego slawisty Aleksandra Brücknera wywodziło się od staropolskiego określenia „naremny” – „gwałtowny, olbrzymi” pochodzącego z kolei od prasłowiańskiego „ramen” – „nadzwyczajny, silny, wielki, olbrzymi”
Po rozbiorach Polski w okresie zaborów w XIX i pierwszej połowie XX wieku pruska administracja zaboru pruskiego używała także zgermanizowanych nazw niemieckich. W latach 1802-1803 odnotowano nazwę w języku polskim „Naramowice” oraz zgermanizowaną „Naramowitz”. W 1885 odnotowano polskie oraz niemieckie nazwy dwóch wsi: po polsku „Naramowice” i „Naramowickie Olędry”, „Stare Olędry Naramowickie”, „Nowe Olędry Naramowickie”, a po niemiecku „Alt-Naramowitz Hauland” i „Neu-Naramowitz Hauland”. Po traktacie wersalskim, kiedy Polska odzyskała niepodległość w 1921 wieś i osiedle nosiło polską nazwę „Naramowice”.
Po wybuchu II wojny światowej w czasie niemieckiej okupacji ziem polskich w 1940 nazistowska administracja III Rzeszy wprowadziła urzędową niemiecką nazwę „Guntershausen”, którą wieś nosiła do 1944.
Historia
Pierwotnie miejscowość była związana z Wielkopolską i należała do opola chojnickiego z siedzibą w Chojnicy. Było ono reliktem opola - przedpaństwowej wspólnoty rodowo-terytorialnej, które w późniejszym okresie stało się administracyjnym podokręgiem kasztelanii. W 1388 Naramowice zostały odnotowane w granicach tego opola.
Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Poświadczają to zapisy o przynależności opolnej oraz odkrycia archeologiczne. Na terenie Naramowic znajduje się kilka stanowisk archeologicznych, w których znaleziono ślady osad i fragmenty naczyń z okresu średniowiecza.
Wraz z rozwojem miasta Poznań Naramowice stały się własnością mieszczan poznańskich z dwóch rodzin Rosmanów i Zetów, którzy od nazwy posiadłości przyjęli odmiejscowe nazwisko Naramowskich. Przez posiadanie dóbr ziemskich we wsi Naramowice mieszczanie ci awansowali do stanu szlacheckiego i stali się przedstawicielami lokalnej polskiej szlachty. W sumariuszu dominikanek (katarzynek) poznańskich znajdują się także wzmianki o Naramowicach, z których wynika, że zakonnice żyjące w XV i XVI wieku przypuszczały, iż niegdyś miejscowość należała do ich zakonu jednak nie znaleziono na to żadnych dowodów.
Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z 1366 i odnotowuje jako świadka Narama z Naramowic. W 1397 odnotowana została Kamerarowa, która była prawdopodobnie matką Erazma Rosmana Naramowskiego. W latach 1403-1444 właścicielem w miejscowości był asesor sądu poznańskiego Erazm Naramowski zwany też Rosmanem lub Rozmanem Naramowskim z Naramowic. W latach 1403-1405 toczył on spór sądowy z Dziersławem z Chyciny o 10 grzywien. W latach 1404-1405 Erazm Naramowski pozwał Piotra Zeberlicha z Piotrowa koło Czempinia w parafii Głuchowo o 100 grzywien. Sąd przysądził Erazmowi 50 grzywien od Macieja Ptaszkowskiego i 50 grzywien od Piotra Zeberlicha zgodnie z posiadanym przez niego dokumentem przysądnym uzyskanym wcześniej przez jego zmarłego ojca. W latach 1408-1411 Erazm reprezentował mieszkańców w różnych sprawach przed sądem miejskim w Poznaniu. Zachował się zapis mówiący o tym, że wójtowa z Buku winna mu była za usługi prawne 18 grzywien groszy praskich. W 1417 Erazm toczył spór z Hektorem kanonikiem z katedry poznańskiej o trzech kmieci oraz o siekierę w sprawie dotyczącej szkód dokonanych na granicy posiadłości. W latach 1417-1418 Erazm Naramowski był w sporze z siostrą Agnieszką, żoną mieszczanina poznańskiego Henryka. W 1417 sąd wyznaczył im termin zawarcia ugody do 25 grudnia tego roku. W 1418 Erazm dowodził przed sądem, że kupił Naramowice za pieniądze po ojcu, a nie za pieniądze po matce, o które go pozwała Agnieszka.
W latach 1467-1497 właścicielem we wsi był syn Jana Naramowskiego oraz wnuk Erazma Naramowskiego dworzanin królewski Jan Naramowski. W latach 1462-1467 sprzedał on Naramowice z zastrzeżeniem prawa odkupu Zetom, którzy od nazwy majątku przyjęli odmiejscowe nazwisko Naramowskich i nazywali się tak jak dotychczasowi posiadacze Naramowic – Naramowscy Rosmanowie. Po sprzedaniu wsi Mikołaj Naramowski syn Jana a wnuk Erazma był dworzaninem króla polskiego Władysława Jagiełły, później króla Czech, a w 1480 nabył młyny podmiejskie koło Kalisza. Swoim dworzaninem nazywał go również król polski Jan Olbracht. Po jego śmierci jego brat Jan Naramowski dworzanin króla Jana Olbrachta robił starania o powrót do Naramowic.
W 1508 nastąpił podział majątku pomiędzy braćmi Naramowskimi - Janem oraz Jerzym Naramowskim w wyniku czego zachował się opis okolicy z początku XVI wieku. Podziału tego dokonał Marcin Pigłowski wyznaczony z urzędu przez starostę generalnego Wielkopolski. Młodszy brat Jerzy otrzymał fortalicjum wraz z fosą w Naramowicach oraz połowę wsi wraz z 3 kmieciami, 4 zagrodnikami, dwoma łanami opuszczonymi, jedną zagrodą opustoszałą, połową miejscowego folwarku i połową opuszczonej wsi Szydłowo wraz z połową sadu (łac. „pomerium”), połową lasu, połową stawów i młynów, połową opuszczonego Lubicza oraz 1/4 Morawska (obecnie Morasko). Starszy brat Jan otrzymał natomiast 10 grzywien w zamian za fortalicjum, dom ojcowski w Naramowicach poza fortalicjum, połowę Naramowic z 4 kmieciami, 2 łany opuszczone, 4 zagrodników, połowę folwarku i opustoszałą wieś Szydłowo z połową sadu, połową lasu, połową stawów i młynów, połowę opuszczonego Lubicza. Wspólnie bracia mieli natomiast posiadać karczmę z karczmarzem oraz stajnie i nową owczarnię, które Jan własnym kosztem wybudował. Jan Naramowski skwitował odbiór 10 grzywien od brata Jerzego za fortalicjum.
Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych. W 1508 miał miejsce pobór od 8 łanów oraz od karczmy. W 1509 pobrano podatki od 8 półłanków oraz od karczmy. W 1563 miał miejsce pobór od 7 łanów, od młyna korzecznego stojącego przy rzece oraz od karczmy dorocznej. W 1577 pobór zapłacił Adam Naramowski. W 1580 Naramowscy zapłacili pobór od 7 łanów, 7 zagrodników, 6 komorników, młyna oraz należącej do niego roli młynarskiej.
Wieś szlachecka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W XVIII w. była to już duża wieś z dworem i dwoma młynami. W 1779 wspominano tutaj też browar, karczmę i kuźnię.
Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W drugiej połowie XIX wieku na Naramowice składały się: właściwa wieś, a także osady Wilczy Młyn, Różany Młyn i Naramowice Olędry (nieistniejąca dziś wieś olęderska, założona w 1760). Do Poznania włączono najpierw właściwe Naramowice i Wilczy Młyn (1925), a resztę osad w 1940.
Po II wojnie światowej Naramowice rozwijały się przede wszystkim w zakresie rolno-przemysłowym. Funkcjonowało tu duże gospodarstwo ogrodnicze. W jednej z hal tego przedsiębiorstwa otwarto pierwszy w Poznaniu market po roku 1989 – funkcjonował on pod marką Pozperito.
W październiku 1950 r. wyłączono z gminy Piątkowo gromadę Naramowice i włączono ją do Poznania.
Obszar Naramowic w latach 1954–1990 należał do dzielnicy Stare Miasto. W latach 80. XX wieku planowano budowę nowej zajezdni autobusowej u zbiegu ulic Bolka i Rubież.
W 1993 r. utworzono dwie jednostki pomocnicze miasta: Osiedle Poznań-Wilczy Młyn i Osiedle Poznań-Naramowice. W 2010 r. w Poznaniu przeprowadzono reformę funkcjonalną jednostek pomocniczych i 1 stycznia 2011 roku połączono osiedla administracyjne: Naramowice i Wilczy Młyn w jedno Osiedle Naramowice oraz przyłączono do niego tereny nieprzydzielone do żadnych jednostek.
Północne przedpola Cytadeli, przypuszczalnie Naramowice w czasie walk podczas II wojny światowej w 1945. Zdjęcie Z. Szumowskiego
Tereny obecnego Piątkowa, Moraska, Umultowa i Naramowic sfotografowane przez satelitę wywiadowczego KH-4A 1023, w dniu 23 sierpnia 1965 roku
Zdjęcie Fortu V Twierdzy Poznań zrobione przez satelitę wywiadowczego KH-4A 1023, w tym samym dniu
Architektura
Dzielnica znajduje się w stadium rozwoju budownictwa mieszkaniowego, jest stale rozbudowywana o nowe jednostki (np. Osiedle Przy Rezerwacie, Osiedle Zielona Podkowa, Osiedle Żurawiniec), zwłaszcza w północnej części. Funkcja rolno-przemysłowa praktycznie zanikła. Istnieje część starszej zabudowy jednorodzinnej i porolniczej.
Osią Naramowic jest ulica Naramowicka, mająca swój początek na skrzyżowaniu z ul. Słowiańską. Niegdyś ulica Naramowicka zaczynała się tuż przy Cytadeli. Dziś początkowy odcinek dawnej ulicy Naramowickiej nosi nazwę ul. Przełajowa.
Naramowice są dzielnicą typowo mieszkalną, ale znajdują się tu też firmy, markety i restauracje, a także Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej z 1981. Za kościołem powstało w 2009 neomodernistyczne osiedle mieszkaniowe Małe Naramowice wzorowane na rozwiązaniach holenderskich.
Pamiątką Wielkiego Kryzysu z lat 30. XX wieku jest dawne Osiedle Opieki Społecznej, zbudowane w 1933.
Na posesji u zbiegu ulic Naramowickiej i Bolka stoi międzywojenna słupowa kapliczka z dużym krucyfiksem na szczycie i naczółkiem wykonanym z cegieł. Wewnątrz umieszczona jest niewielka Pietà (wcześniej stała tu figurka Matki Boskiej). Według tradycji parafialnej kapliczka ta była miejscem zbiorowych modlitw o dobrą pogodę dla rolników i obfite plony. Przy Zespole Szkół im. Jadwigi i Władysława Zamoyskich (ul. Rubież 20) stoi słupowa kapliczka maryjna (Matka Boska z Dzieciątkiem na wysokiej kolumnie). Na cokole umieszczona jest tablica z napisem: Królowej Polski za powtórne wskrzeszenie Ojczyzny 1918 i 1945.
Krańcówka tramwajowa Błażeja
Osiedle Przy Rezerwacie (2009)
Osiedle w rejonie ul. Jasna Rola (2009)
Osiedle Żurawiniec II (2011)
Osiedle Małe Naramowice (2010)
Osiedle za Fortem (2010)
Dom przy ulicy Burgundzkiej wchodzący w skład zabudowy
osiedla Opieki Społecznej (2016)
Kościół Matki Boskiej Częstochowskiej (2010)
Kapliczka na rogu ulic Naramowickiej i Bolka (2011)
.jpg)
.JPG)
