Wrzeciążeczka

Wrzeciążeczka
	Oenopia
	Mulsant, 1850
	; Imago wrzeciążeczki barwnej
	; Larwa wrzeciążeczki barwnej
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	chrząszcze
Nadrodzina	biedronki
Rodzina	biedronkowate
Podrodzina	Coccinellinae
Plemię	Coccinellini
Rodzaj	wrzeciążeczka
	Typ nomenklatoryczny
	Oenopia cinctella Mulsant, 1850
Synonimy
	Aza Mulsant, 1850; Synharmonia Ganglbauer, 1899; Protocaria Timberlake, 1943; Gyrocaria Timberlake, 1943; Pseudoharmonia Savoyskaya, 1963; Paramulsantina Hoang, 1982; Pseudoenopia Iablokoff-Khnzorian, 1986;
	Aza Mulsant, 1850; Synharmonia Ganglbauer, 1899; Protocaria Timberlake, 1943; Gyrocaria Timberlake, 1943; Pseudoharmonia Savoyskaya, 1963; Paramulsantina Hoang, 1982; Pseudoenopia Iablokoff-Khnzorian, 1986;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Wrzeciążeczka (Oenopia) – rodzaj chrząszczy z rodziny biedronkowatych.

Morfologia

Chrząszcze o ciele w zarysie owalnym do szeroko-owalnego, długości od 2,5 do 6 mm, od 1,25 do 1,5 raza większej od szerokości. Wierzch ciała jak na biedronkowate sklepiony jest przeciętnie, nagi.

Głowa ma przedni brzeg nadustka między bocznymi wypustkami prosty. Długość czułków równa jest szerokości czoła mierzonej pomiędzy oczami. Buduje czułki jedenaście członów, z których trzy ostatnie tworzą umiarkowanie zwartą buławkę.

Przedplecze ma równomiernie sklepiony dysk i wąskie obrzeżenia lekko łukowatych krawędzi bocznych. Tarczka jest trójkątna, o szerokości od 8 do 15 razy mniejszej niż największa szerokość ciała. Pokrywy u podstawy są szersze niż przedplecze, a boczne krawędzie mają wąsko obrzeżone. Szerokość podgięć pokryw jest od 6 do 12 razy mniejsza niż szerokość ciała. Hypomery mają dołeczki przy przednich kątach. Żeberka na wyrostku międzybiodrowym przedpiersia nie dochodzą do jego przedniej krawędzi. Śródpiersie ma płytki dołek pośrodku przedniej krawędzi. Episternity i epimeryty zapiersia są czarne. Odnóża cechują się małymi ostrogami wierzchołkowymi goleni. U większości gatunków stopy mają pazurki z wykształconym zębem nasadowym.

Odwłok ma pierwszy z widocznych sternitów z niepełnymi liniami udowymi (zabiodrowymi), tworzącymi ćwierć koła lub rozbitymi na dwie części, z których jedna jest ukośna, a druga równoległa do tylnej krawędzi segmentu. Genitalia samca mają szeroki, często rozwidlony i na szczycie ku górze odgięty płat środkowy fallobazy oraz silnie zwężony odsiebny odcinek prącia.

Ekologia i występowanie

Owady głównie nadrzewne. Zarówno larwy, jak i postacie dorosłe są drapieżnikami żerującymi na drobnych owadach o miękkim ciele, przede wszystkim mszycach, koliszkach i gryzkach.

Rodzaj palearktyczno-orientalny. W Polsce reprezentowany jest przez dwa gatunki, w. barwną i atłasową.

Taksonomia

Rodzaj ten wprowadził w 1850 roku Étienne Mulsant. Oenopia cinctella wyznaczona została jego gatunkiem typowym w 1943 roku przez Philipa H. Timberlake’a.

Do rodzaju tego zalicza się gatunki:

Oenopia adelgivora Poorani, 2002
Oenopia baoshanensis Jing, 1992
Oenopia billieti (Mulsant, 1853)
Oenopia bissexnotata (Mulsant, 1850)
Oenopia chinensis (Weise, 1912)
Oenopia cinctella Mulsant, 1850
Oenopia conglobata (Linnaeus, 1758) – wrzeciążeczka barwna
Oenopia dequenensis Jing, 1992
Oenopia diabolica Canepari, 1997
Oenopia doublieri (Mulsant, 1846) – wrzeciążeczka różóweczka
Oenopia dracoguttata Jing, 1986
Oenopia emmerichi Mader, 1933
Oenopia formosana Miyatake, 1965
Oenopia gratiosa (Hoang, 1982)
Oenopia guttata (Blackburn, 1892)
Oenopia hiekei Iablokoff-Khnzorian, 1977
Oenopia hirayamai (Yuasa, 1963)
Oenopia impustulata (Linnaeus, 1767) – wrzeciążeczka atłasowa
Oenopia kirbyi Mulsant, 1850
Oenopia lyncea (Olivier, 1808) – wrzeciążeczka śródziemnomorska
Oenopia mimica Weise, 1902
Oenopia montana (Savojskaja, 1963)
Oenopia oncina (Olivier, 1808)
Oenopia quadripunctata Kapur, 1963
Oenopia sauzeti Mulsant, 1866
Oenopia scalaris (Timberlake, 1943)
Oenopia sexareata (Mulsant, 1853)
Oenopia sexmaculata Jing, 1986
Oenopia shirkuhensis Khormizi et Nedvěd, 2020
Oenopia signatella (Mulsant, 1866)
Oenopia smetanai Canepari, 1997
Oenopia takasago Sasaji, 1982
Oenopia walteri (Sicard, 1913)
Oenopia yunlongensis Jing, 1992
Oenopia zonata Yu, 2000

Znaczenie gospodarcze

W Azji wrzeciążeczka barwna z powodzeniem wykorzystywana jest do biologicznego zwalczania koliszków w sadach.

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 8 Mehdi Zare Khormizi, Oldřich Nedvěd. Oenopia shirkuhensis sp. nov. (Coleoptera, Coccinellidae) from Iran mimicking Adalia bipunctata. „ZooKeys”. 915, s. 107-116, 2020. DOI: 10.3897/zookeys.915.46390.
1 2 3 4 5 6 Abdel-Hakam A. El-Saeady; Sherif F. Hafez; Mohamed K. Abied And Mohammad M. M. Bedewy. Taxonomical Revision of The Tribe Coccinellini (Coleoptera: Coccinellidae) In Egypt. „Egyptian Academic Journal of Biological Sciences”. 13 (4), s. 23-47, 2020. ISSN 1687-8809.
↑ Belen Lumbierres, Filipe Madeira, Xavier Pons. Prey Acceptability and Preference of Oenopia conglobata (Coleoptera: Coccinellidae), a Candidate for Biological Control in Urban Green Areas. „Insects”. 9 (1), 2018. DOI: 10.3390/insects9010007.
↑ Mehmet Mamay, Hüsna Dusak. Cannibalistic behavior of biological control agent Oenopia conglobata (Linnaeus, 1758) (Coleoptera: Coccinellidae) under laboratory conditions. „Egyptian Journal of Biological Pest Control”. 33 (66), 2023.
1 2 I.I. Kovář I.I., family Coccinellidae, [w:] IvanI. Löbl, AlešA. Smetana (red.), Catalogue of Palaearctic Coleoptera. Volume IV. Elateroidea - Derodontoidea - Bostrichoidea - Lymexyleoidea - Cleroidea - Cucujoidea, Stenstrup, Denmark: Apollo Books, 2007, 568–630 (621-622), ISBN 87-88757-73-0 .
↑ P. Ceryngier: rodzina: Coccinellidae Latreille, 1807 – biedronkowate. [w:] Biodiversity Map [on-line]. [dostęp 2018-10-22].
↑ E. Mulsant. Species des Coléoptères trimères sécuripalpes. „Annales des Sciences Physiques et Naturelles, d’Agriculture et d’Industrie, Lyon”. 2 (2), s. 1–1104 (426), 1850.
↑ P.H. Timberlake. The Coccinellidae or ladybeetles of the Koebele collection–Part I. „Hawaiian Planters' Record”. 47, s. 1–67, 1943.
↑ genus Oenopia Mulsant, 1850. [w:] BioLib.cz [on-line]. [dostęp 2026-01-22].
↑ İnanç Özgen, Mehmet Mamay, Ertan Yanık. Release of the lady beetle (Oenopia conglobata L.) to control the common pistachio psylla. „Biological Control”. 171, 2022. DOI: 10.1016/j.biocontrol.2022.104940.

[zkn-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 Mehdi Zare Khormizi, Oldřich Nedvěd. Oenopia shirkuhensis sp. nov. (Coleoptera, Coccinellidae) from Iran mimicking Adalia bipunctata. „ZooKeys”. 915, s. 107-116, 2020. DOI: 10.3897/zookeys.915.46390.

[hs-2] 1 2 3 4 5 6 Abdel-Hakam A. El-Saeady; Sherif F. Hafez; Mohamed K. Abied And Mohammad M. M. Bedewy. Taxonomical Revision of The Tribe Coccinellini (Coleoptera: Coccinellidae) In Egypt. „Egyptian Academic Journal of Biological Sciences”. 13 (4), s. 23-47, 2020. ISSN 1687-8809.

[lmp-3] Belen Lumbierres, Filipe Madeira, Xavier Pons. Prey Acceptability and Preference of Oenopia conglobata (Coleoptera: Coccinellidae), a Candidate for Biological Control in Urban Green Areas. „Insects”. 9 (1), 2018. DOI: 10.3390/insects9010007.

[md-4] Mehmet Mamay, Hüsna Dusak. Cannibalistic behavior of biological control agent Oenopia conglobata (Linnaeus, 1758) (Coleoptera: Coccinellidae) under laboratory conditions. „Egyptian Journal of Biological Pest Control”. 33 (66), 2023.

[cpc-5] 1 2 I.I. Kovář I.I., family Coccinellidae, [w:] IvanI. Löbl, AlešA. Smetana (red.), Catalogue of Palaearctic Coleoptera. Volume IV. Elateroidea - Derodontoidea - Bostrichoidea - Lymexyleoidea - Cleroidea - Cucujoidea, Stenstrup, Denmark: Apollo Books, 2007, 568–630 (621-622), ISBN 87-88757-73-0 .

[biomap-6] P. Ceryngier: rodzina: Coccinellidae Latreille, 1807 – biedronkowate. [w:] Biodiversity Map [on-line]. [dostęp 2018-10-22].

[Mulsant-7] E. Mulsant. Species des Coléoptères trimères sécuripalpes. „Annales des Sciences Physiques et Naturelles, d’Agriculture et d’Industrie, Lyon”. 2 (2), s. 1–1104 (426), 1850.

[Timberlake-8] P.H. Timberlake. The Coccinellidae or ladybeetles of the Koebele collection–Part I. „Hawaiian Planters' Record”. 47, s. 1–67, 1943.

[biolib-9] us Oenopia Mulsant, 1850. [w:] BioLib.cz [on-line]. [dostęp 2026-01-22].

[omy-10] İnanç Özgen, Mehmet Mamay, Ertan Yanık. Release of the lady beetle (Oenopia conglobata L.) to control the common pistachio psylla. „Biological Control”. 171, 2022. DOI: 10.1016/j.biocontrol.2022.104940.