Mszyce

Mszyce
Aphidomorpha
Becker-Migdisova et Aizenberg, 1962
Okres istnienia: anizyk–dziś
246.7/0
246.7/0
Ilustracja
Aphididae sp.
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Gromada

owady

Podgromada

uskrzydlone

Rząd

pluskwiaki

Podrząd

piersiodziobe

Infrarząd

mszyce

Synonimy
  • Aphidina
  • Aphidinea
  • Aphidodea

Mszyce (Aphidomorpha lub Aphidoidea) – infrarząd lub nadrodzina owadów z rzędu pluskwiaków i podrzędu piersiodziobych. Obejmuje między 4,6 a 5 tysięcy opisanych gatunków. Występują masowo, żerują na roślinach. W wydanym w 2016 roku zeszycie z serii Klucze do oznaczania owadów Polski zastosowano nazwy: Aphidomorpha – mszyce, Aphidoidea – mszyce właściwe.

Charakterystyka

Mszyce z gatunku Aphis nerii żerujące na pąkach kwiatowych oleandra

Są to małe owady o miękkim, delikatnym ciele i błoniastych skrzydłach, często zredukowanych. Odwłok baryłkowaty, z zaznaczoną wyraźnie segmentacją. Przechodzą przeobrażenie niezupełne.

Mszyce są roślinożerne: wysysają sok z roślin, trawiąc go częściowo, a pozostałość wydalają w postaci spadzi. Ilość pobieranego soku jest bardzo duża, sięgając ⅓ masy owada/godz. Często są przyczyną znacznych szkód w uprawach. Przeciw mszycom stosuje się opryskiwanie pestycydami. Naturalnymi wrogami mszyc są biedronkowate i złotookowate.

Mszyce, mrówki i pszczoły

Mrówka wśród mszyc

Niektóre gatunki mszyc żyją w symbiozie z mrówkami. Wydaliny mszyc, zawierające znaczne ilości cukrów, aminokwasów i innych związków, są atrakcyjnym pokarmem dla niektórych gatunków mrówek, które z kolei zapewniają mszycom ochronę przed drapieżnikami i dbają o zapewnienie im wydajnych miejsc żerowania. Wydaliny mszyc w połączeniu z sokiem roślinnym wyciekającym z uszkodzonych tkanek tworzą tzw. spadź. Jest ona zbierana przez pszczoły, a wytworzone z niej miody zwane są miodami spadziowymi.

Rozprzestrzenienie

Owady te występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego. Współczesną faunę mszyc (afidofaunę) podzielić można na grupę arktyczno-trzeciorzędową, zasiedlającą półkulę północną oraz grupę antarktyczno-kredową, która ma charakter reliktowy, a jej przedstawiciele występują w strefie umiarkowanej półkuli południowej i w górzystych rejonach tropikalnych. Najlepiej przebadana jest fauna europejska. W jej skład wchodzi około 1000 gatunków, z których w Polsce stwierdzono prawie 700. (zobacz: mszyce Polski)

Systematyka

Do mszyc należy według różnych źródeł ponad 4600 lub blisko 5000 opisanych gatunków. W starszych systemach, w których pluskwiaki równoskrzydłe miały rangę rzędu, mszycom nadawano rangę podrzędu. Później jednak wykazano parafiletyzm pluskwiaków równoskrzydłych, a mszyce włączono w skład rzędu pluskwiaków i podrzędu piersiodziobych. Część systematyków nadaje mszycom rangę infrarzędu (Aphidomorpha), w obrębie którego jedną z nadrodzin są Aphidoidea. Inni rezygnują z podziału piersiodziobych na infrarzędy i operują wyłącznie podziałem na nadrodziny – jedną z nich są mszyce (Aphidoidea). Wińcowate i ochojnikowate mogą być włączone w skład nadrodziny Aphidoidea, wyłączone w osobną nadrodzinę nazwaną Adelgoidea lub Phylloxeroidea albo wyłączone w dwie różne nadrodziny: Adelgoidea i Phylloxeroidea. Liczba podawanych rodzin mszyc może być bardzo różna – wiele tradycyjnie wyróżnianych rodzin część systematyków włącza w skład mszycowatych (Aphididae).

Klasyfikacja według Aphid Species File (2017):

Klasyfikacja współczesnych rodzin polskich według Biodiversity Map:

Filogeneza

Mszyca w bursztynie bałtyckim

Mszyce (Aphidomorpha) wyewoluowały prawdopodobnie w permie, natomiast w zapisie kopalnym znane są od wczesnego anizyku. Jako ich grupę siostrzaną większość analiz wskazuje czerwce, z którymi tworzą klad Aphidiformes. Filogeneza mszyc jest słabo rozpoznana. Niejasne są relacje pomiędzy rodzinami współczesnymi, chociaż większość analiz wskazuje, że ochojnikowate i wińcowate stanowią grupy siostrzane. Ponad 97% współczesnych gatunków należy do rodziny mszycowatych sensu lato, wyróżniającej się obecnością endosymbiotycznej bakterii Buchnera. Relacje filogenetyczne w jej obrębie również są niewystarczająco rozpoznane i monofiletyzm tylko kilku podrodzin potwierdzono w badaniach molekularnych.

Zobacz też