Największe znane złoża bursztynów, szacowane na 90% całych zasobów światowych, zlokalizowane są w obwodzie królewieckim (Rosja).
Nazwy
Polska nazwa bursztyn pochodzi od niemieckiegoBernstein (kamień, który się pali). Znany był od dawna pod różnymi nazwami:
sukcynit – nazwa geologiczna, pochodzi od łacińskiej formy succinum, która powstała od łac.succus – sok, żywica drzewna; nazwa succinum używana jest również w farmacji
Grecy nazywali ten kamień elektron (ηλεκτρον), co oznacza świecący i błyszczący; od nazwy tej pochodzi określenie elektryczności
Rzymianie nazywali bursztyn electrum, co było zapożyczeniem z greki, lub lyncurium, czyli moczrysia, albowiem według legendy złocisty kamień powstał ze skamieniałego moczu tego drapieżnika
Estowie (ludy bałtyjskie), jak podaje Tacyt, nazywali go słowem glaesum, które to słowo było również używane w łacinie i od którego pochodzi słowo szkło (glass, glas) używane w językach germańskich
Skład chemiczny: mieszanina kilkudziesięciu różnych związków, o średniej zawartości ok. 67 do 81% węgla i ok. 1% siarki; resztę stanowią tlen i wodór. Jednym ze składników jest kwas bursztynowy (3–8% w sukcynicie, poniżej 3% w innych odmianach bursztynu)
Tworzy nieregularne bryłki. Największa znaleziona bryła bursztynu bałtyckiego waży 9,75kg. Najczęściej spotykany jest bursztyn żółty, rzadsze są odmiany bezbarwne, czerwone, zielonkawe, a ich przejrzystość zależy od zawartości drobnych pęcherzyków powietrza. Bryłki bursztynu zawierają niekiedy pochodzące z okresu kredy i kenozoiku szczątki zwierząt lub roślin, tzw. inkluzje. Inkluzje stałe są reprezentowane przez różne minerały np. piryt czy kwarc, oraz owady, rzadziej pajęczaki, drobne płazy i gady (również dinozaury, w tym ptaki), rośliny i ich szczątki. Inkluzje stanowią cenny materiał badawczy dla biologów i paleontologów.
retynit – odmiana cechująca się zawartością kwasu bursztynowego poniżej 3%, czym różni się od sukcynitu (wszystkie pozostałe bursztyny są odmianami retynitu);
Za największe na świecie pokłady bursztynu uważa się znajdujące się w okolicy Jantarnego nad Bałtykiem w obwodzie królewieckim, wydobywane przemysłowo w kopalniach odkrywkowych od XIX wieku.
W Polsce udokumentowane geologicznie (2010) są cztery złoża o łącznej zasobności bursztynu (bilans geologiczny) 1118 ton: największe w Górce Lubartowskiej 1088 ton (w osadach eoceńskiej delty), na Przeróbce 17 ton (złoże wtórne w czwartorzędowym osadzie), w Wiślince 2,7 tony (złoże wtórne w czwartorzędowym osadzie) i w Możdżanowie 10 ton (w krze osadów eoceńskich w obrębie plejstocenu); prócz tego rocznie skupuje się 4–6 ton bursztynu pozyskanego według oficjalnych danych z plaż Bałtyku.
Sporadycznie bursztyn był znajdowany również w centralnej Polsce, np. w Warszawie, na południu Polski, w Krakowie, na Górnym i Dolnym Śląsku np. w okolicach Wrocławia, Bytomia, Jaworzna, czy Zabrza.
W 2024 roku znaleziono bursztyn na Antarktydzie w warstwie lignitu sprzed około 90 mln lat.
Najstarsze ziarna bursztynu (o średnicy 0,1–0,5 mm) znaleziono w formacji Hujiersite (Sinciang, Chiny). Pochodzą one sprzed 385 milionów lat (dewon środkowy, piętro żywet), prawdpodobnie z żywicy wydzielanej przez pranagozalążkowe lub drzewiaste widłaki.
Najbardziej ceniony[przez kogo?] w jubilerstwiebursztyn bałtycki, znany od pradziejów, po raz pierwszy włączony do wykazów mineralogicznych przez Breithaupta w XIX wieku, inaczej zwany jest sukcynitem. Z powodu niewielkiej twardości ulega szybko zarysowaniom oraz zmatowieniu powierzchni w przypadku kontaktu z twardszymi materiałami, np. ziarenkami piasku zawartymi w kurzu i powietrzu. Bursztyn jest przedmiotem handlu. Największe międzynarodowe targi bursztynu na świecie Amberif odbywają się w Gdańsku.
W medycynie ludowej dym bursztynowych kadzidełek zabijał zarazki, a noszone na szyi korale zapobiegają bólom gardła i głowy oraz wzmacniają tarczycę. Ogrzane grudki bursztynu stosowało się do wyciągania z oczu ciał obcych (muszek, pyłków). Utłuczony proszek zażywano jak tabakę, co miało oczyścić zatoki i pomóc w pozbyciu się kataru[potrzebnyprzypis].
↑Por. Pliniusz Starszy, Historia naturalna III/30:152. Tom 1. (KOSMOLOGIA I GEOGRAFIA. KSIĘGI 2-6), Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2017.
12Huiyuan Yang, Honghe Xu, Zixiao Yang, Shengyu Wang, Michael S. Engel, Bingcai Liu, Edmund A. Jarzembowski, Brendon E. Boudinot, Xingqian Cui, Haichun Zhang, Bo Wang.The earliest amber from the Middle Devonian of China.„Science Advances”.12(29),2026-07-15. DOI: 10.1126/sciadv.aeh1266.(ang.).
↑Xing Lida, Ryan C. McKellar, Wang Min, Bai Ming, Jingmai K. O’Connor, Michael J. Benton, Zhang Jianping, Wang Yan, Tseng Kuowei, Martin G. Lockley, Li Gang, Zhang Weiwei, Xu Xing.Mummified precocial bird wings in mid-Cretaceous Burmese amber.„Nature Communications”.7: 12089,2016. DOI: 10.1038/ncomms12089.(ang.).
↑Xing Lida, Ryan C. McKellar, Xu Xing, Li Gang, Bai Ming, W. Scott Persons IV, Tetsuto Miyashita, Michael J. Benton, Zhang Jianping, Alexander P. Wolfe, Yi Qiru, Tseng Kuowei, Ran Hao, Philip J. Currie.A feathered dinosaur tail with primitive plumage trapped in mid-Cretaceous amber.„Current Biology”.26(24),s.3352–3360,2016. DOI: 10.1016/j.cub.2016.10.008.(ang.).
.JPG)
