Omalotheca

*Omalotheca*
	; Szarota leśna
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	Omalotheca
	Nazwa systematyczna
	Omalotheca Cassini in F. Cuvier; Dict. Sci. Nat., ed. 2. 56: 218 (1828)
	Typ nomenklatoryczny
	O. supina (Linnaeus) A. P. de Candolle
Synonimy
	Synchaeta Kirp.;
	Synchaeta Kirp.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Omalotheca – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Obejmuje ok. 9 gatunków. W wielu ujęciach, zwłaszcza dawnych, bywa włączany do rodzaju szarota Gnaphalium. Rośliny te występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego w Eurazji, na południu sięgając po Irak, Iran i południowe Chiny. Zasięg trzech gatunków eurazjatyckich obejmuje także północno-wschodnią i północno-zachodnią część Ameryki Północnej. Do polskiej flory należą cztery gatunki z tego rodzaju: szarota drobna O. supina, szarota Hoppego O. hoppeana, szarota leśna O. sylvatica i szarota norweska O. norvegica.

Rodzaj nie ma ustalonej nazwy zwyczajowej w języku polskim i gatunki tu zaliczane noszą miano szaroty. W XIX wieku proponowano nazwę dla rodzaju „spłaska”. Współcześnie w ujęciach wyróżniających ten rodzaj pojawia się nazwa „żytko”, ale jako poboczna wobec bardziej popularnej szaroty.

Morfologia

Pokrój: Wieloletnie rośliny zielne osiągające od kilku cm do ok. 70 cm wysokości. Są to rośliny kłączowe z korzeniami wiązkowymi, bez rozłogów. Łodyga zwykle pojedyncza, prosto wzniesiona, czasem z odgałęzieniami u nasady. Pęd wełnisto owłosiony (włoski odstające lub przylegające).
Liście: Skrętoległe, odziomkowe skupione w rozecie przyziemnej. Blaszki siedzące, lancetowate, całobrzegie, owłosione, przy czym górna strona czasem łysiejąca i zielona.
Kwiaty: Zebrane w drobne i liczne koszyczki, te zaś w luźne, kłosokształtne kwiatostany złożone. Okrywy dzwonkowate do stożkowatych, o średnicy do 6 mm. Listki tworzące okrywy ułożone są w 2–3 rzędach, barwy słomiastej do brązowej. Dno kwiatostanowe płaskie lub wypukłe, gładkie. Na skraju koszyczków występują liczne (kilkadziesiąt) kwiaty żeńskie, a w części środkowej koszyczków obecne są tylko 3–4 kwiaty obupłciowe. Korony mają kolor biały do fioletowego, zwykle z silniej purpurowo zabarwionymi końcami.
Owoce: Niełupki podługowate, walcowate lub wrzecionowate, pokryte szczecinkami lub brodawkami. Puch kielichowy w postaci jednego szeregu 15–25 pierzastych szczecinek, szybko odpadających (pojedynczo lub razem).

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny astrowatych Asteraceae, w której obrębie zaliczany jest do podrodziny Asteroideae, plemienia Gnaphalieae i podplemienia Gnaphaliinae.

Gatunki tu zaliczane włączane były do rodzaju szarota Gnaphalium w jego szerokim ujęciu. Jednak odrębność rodzaju potwierdziły analizy molekularne w drugiej dekadzie XXI wieku, wskazując go jako kolejny klad po oddzieleniu się linii Gnaphalium, siostrzany wobec kladu obejmującego liczne rodzaje podplemienia Gnaphaliinae. Włączenie Omalotheca do Gnaphalium czyni z tego drugiego rodzaju takson parafiletyczny.

Wykaz gatunków

Omalotheca caucasica (Sommier & Levier) Czerep.
Omalotheca diminuta (Braun-Blanq.) Bartolucci & Galasso
Omalotheca hoppeana (W.D.J.Koch) Sch.Bip. & F.W.Schultz – szarota Hoppego
Omalotheca leucopilina (Schott & Kotschy ex Boiss.) Holub
Omalotheca nanchuanensis (Y.Ling & Y.Q.Tseng) Holub
Omalotheca norvegica (Gunnerus) Sch.Bip. & F.W.Schultz – szarota norweska
Omalotheca roeseri (Boiss. & Heldr.) Holub
Omalotheca supina (L.) DC. – szarota drobna
Omalotheca sylvatica (L.) Sch.Bip. & F.W.Schultz – szarota leśna
Omalotheca × traunsteineri (Murr) Dostál

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-08-18] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-08-18] (ang.).
1 2 Omalotheca Cassini. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian, National Museum of Natural History. [dostęp 2022-08-18].
1 2 3 4 5 6 Omalotheca Cass.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-08-18].
1 2 3 4 5 Guy L. Nesom: Omalotheca Cassini. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-08-18].
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 394, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 90, ISBN 978-83-62975-45-7 .
↑ Majewski Erazm: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich. Warszawa: Nakładem autora, 1894, s. 535.
↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, s. 467. ISBN 83-01-14342-8.
↑ Genus Omalotheca Cass.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-08-18].
1 2 Rob D. Smissen, Randall J. Bayer, Nicola G. Bergh, Ilse Breitwieser, Susana E. Freire, Mercè Galbany-Casals, Alexander N. Schmidt-Lebuhn, Josephine M. Ward. A revised subtribal classification of Gnaphalieae (Asteraceae). „Taxon”. 69, 4, s. 778-806, 2020. DOI: 10.1002/tax.12294.
↑ Estrella Urtubey, Alicia López, María A. Chemisquy, Arne A. Anderberg, Carlos M. Baeza, Néstor D. Bayón, Leonardo P. Deble, et al.. New circumscription of the genus Gamochaeta (Asteraceae, Gnaphalieae) inferred from nuclear and plastid DNA sequences. „Oesterreichische Botanische Zeitschrift”. 302, 8, s. 3-22, 2016. DOI: 10.1007/s00606-016-1316-4.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-08-18] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-08-18] (ang.).

[ing-3] 1 2 Omalotheca Cassini. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian, National Museum of Natural History. [dostęp 2022-08-18].

[powo-4] 1 2 3 4 5 6 Omalotheca Cass.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-08-18].

[america-5] 1 2 3 4 5 Guy L. Nesom: Omalotheca Cassini. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-08-18].

[mabb-6] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 394, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[checklist-7] 1 2 3 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 90, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[majewski-8] Majewski Erazm: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich. Warszawa: Nakładem autora, 1894, s. 535.

[9] Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, s. 467. ISBN 83-01-14342-8.

[grin-10] Genus Omalotheca Cass.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-08-18].

[smissen-11] 1 2 Rob D. Smissen, Randall J. Bayer, Nicola G. Bergh, Ilse Breitwieser, Susana E. Freire, Mercè Galbany-Casals, Alexander N. Schmidt-Lebuhn, Josephine M. Ward. A revised subtribal classification of Gnaphalieae (Asteraceae). „Taxon”. 69, 4, s. 778-806, 2020. DOI: 10.1002/tax.12294.

[12] Estrella Urtubey, Alicia López, María A. Chemisquy, Arne A. Anderberg, Carlos M. Baeza, Néstor D. Bayón, Leonardo P. Deble, et al.. New circumscription of the genus Gamochaeta (Asteraceae, Gnaphalieae) inferred from nuclear and plastid DNA sequences. „Oesterreichische Botanische Zeitschrift”. 302, 8, s. 3-22, 2016. DOI: 10.1007/s00606-016-1316-4.