Szarota

Szarota
	; Szarota błotna
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	szarota
	Nazwa systematyczna
	Gnaphalium L.; Sp. Pl. 850. 1753
	Typ nomenklatoryczny
	Gnaphalium uliginosum L.
Synonimy
	Amphidoxa DC.; Dasyanthus Bubani; Demidium DC.; Filaginella Opiz;
	Amphidoxa DC.; Dasyanthus Bubani; Demidium DC.; Filaginella Opiz;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Szarota (Gnaphalium L.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Obejmuje w zależności od ujęcia od ok. 40 do ok. 80–100 gatunków. Niezależnie od szerszego lub węższego ujęcia występują one niemal kosmopolitycznie na wszystkich kontynentach w strefach klimatu umiarkowanego i podzwrotnikowego. Do polskiej flory należy w szerokim ujęciu rodzaju 6 gatunków, a w wąskim ujęciu tylko jeden – szarota błotna G. uliginosum (pozostałe włączane są do rodzajów Omalotheca i Pseudognaphalium).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj (także w wąskim ujęciu) jest szeroko rozprzestrzeniony na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Brak jego przedstawicieli tylko na obszarach okołobiegunowych i w części strefy międzyzwrotnikowej.

Gatunki flory Polski

Pierwsza nazwa naukowa według listy krajowej, druga – obowiązująca według bazy taksonomicznej Plants of the World online (jeśli jest inna)

szarota błotna Gnaphalium uliginosum L.
szarota leśna Gnaphalium sylvaticum L. ≡ Omalotheca sylvatica (L.) Sch.Bip. & F.W.Schultz
szarota Hoppego Gnaphalium hoppeanum W.D.J. Koch ≡ Omalotheca hoppeana (W.D.J.Koch) Sch.Bip. & F.W.Schultz
szarota norweska Gnaphalium norvegicum Gunnerus ≡ Omalotheca norvegica (Gunnerus) Sch.Bip. & F.W.Schultz
szarota drobna Gnaphalium supinum L. ≡ Omalotheca supina (L.) DC.
szarota żółtobiała Gnaphalium luteo-album L. ≡ Pseudognaphalium luteoalbum (L.) Hilliard & B.L.Burtt

Morfologia

Pokrój: Niewielkie (od kilku do 30 cm wysokości) rośliny zielne, zwykle roczne, rzadko dwuletnie i wieloletnie. Korzeń zwykle palowy, rzadziej wiązkowy. Łodyga zwykle pojedyncza i wzniesiona, od nasady zwykle z odgałęzieniami szeroko rozpostartymi, ścielącymi się i podnoszącymi. Pęd zwykle wełnisto owłosiony, ale nie gruczołowato.
Liście: Skrętoległe, siedzące. Blaszki lancetowate, łopatkowate do równowąskich, całobrzegie, z obu stron owłosione.
Kwiaty: Zebrane w drobne i liczne koszyczki, te zaś w luźne, kulistawe, rzadziej nieco wydłużone główki. Okrywy wąsko lub szeroko dzwonkowate, o szerokości 2,5–4 mm. Listki tworzące okrywy ułożone są w 3–5 rzędach, barwy białawej do brązowej. Dno kwiatostanowe płaskie i gładkie. Na skraju koszyczków występuje od 40 do 80 kwiatów żeńskich, a w części środkowej koszyczków 4–7 kwiatów obupłciowych. Korony mają kolor biały do różowawego.
Owoce: Niełupki podługowate, nagie i gładkie, rzadziej drobno brodawkowate. Puch kielichowy w postaci jednego szeregu 8–12 pierzastych szczecinek, szybko odpadających.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny astrowatych Asteraceae, w której obrębie zaliczany jest do podrodziny Asteroideae, plemienia Gnaphalieae i podplemienia Gnaphaliinae. Rodzaj jest typowym dla podplemienia i plemienia.

W szerokim ujęciu zaliczanych tu było kilka rodzajów, których odrębność potwierdziły analizy molekularne w drugiej dekadzie XXI wieku. W efekcie przez jakiś czas tu włączane rodzaje znów traktowane są jako odrębne. Dotyczy to: Euchiton, Gamochaeta, Omalotheca i Pseudognaphalium.

Wykaz gatunków

Gnaphalium alpigenum F.Muell. ex Hook.f.
Gnaphalium austroafricanum Hilliard
Gnaphalium capense Hilliard
Gnaphalium chiliastrum (Mattf.) P.Royen
Gnaphalium chimborazense Hieron.
Gnaphalium clemensiae Mattf.
Gnaphalium confine Harv.
Gnaphalium declinatum L.f.
Gnaphalium demidium (O.Hoffm.) Hilliard & B.L.Burtt
Gnaphalium diamantinense Paul G.Wilson
Gnaphalium diminutivum Phil.
Gnaphalium ecuadorense Hieron.
Gnaphalium englerianum (O.Hoffm.) Hilliard & B.L.Burtt
Gnaphalium exilifolium A.Nelson
Gnaphalium filagopsis Hilliard & B.L.Burtt
Gnaphalium flavocephalum G.L.Nesom
Gnaphalium genevoisi Emb.
Gnaphalium gnaphalodes (DC.) Hilliard & B.L.Burtt
Gnaphalium griquense Hilliard & B.L.Burtt
Gnaphalium heleios P.Royen
Gnaphalium indutum Hook.f.
Gnaphalium limicola Hilliard
Gnaphalium lycopodium Pers.
Gnaphalium maclovianum Gand.
Gnaphalium magellanicum Sch.Bip.
Gnaphalium nelsonii Burtt Davy
Gnaphalium palustre Nutt.
Gnaphalium pauciflorum DC.
Gnaphalium peguense R.Kr.Singh
Gnaphalium phaeolepis Phil.
Gnaphalium pilulare Wahlenb.
Gnaphalium polium Wedd.
Gnaphalium polycaulon Pers.
Gnaphalium pseudohelichrysum Reiche
Gnaphalium puberulum DC.
Gnaphalium rossicum Kirp.
Gnaphalium rosulatum S.Moore
Gnaphalium sepositum Benoist
Gnaphalium simii (Bolus) Hilliard & B.L.Burtt
Gnaphalium sodiroi Hieron.
Gnaphalium stewartii C.B.Clarke ex Hook.f.
Gnaphalium uliginosum L. – szarota błotna
Gnaphalium unionis Sch.Bip. ex Hochst.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-04].
1 2 3 4 5 6 7 8 Gnaphalium L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-08-18].
1 2 3 4 5 6 7 Guy L. Nesom: Gnaphalium Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-08-18].
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 394, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 90, ISBN 978-83-62975-45-7 .
↑ Genus Gnaphalium L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-08-18].
1 2 3 4 Rob D. Smissen, Randall J. Bayer, Nicola G. Bergh, Ilse Breitwieser, Susana E. Freire, Mercè Galbany-Casals, Alexander N. Schmidt-Lebuhn, Josephine M. Ward. A revised subtribal classification of Gnaphalieae (Asteraceae). „Taxon”. 69, 4, s. 778-806, 2020. DOI: 10.1002/tax.12294.
↑ Estrella Urtubey, Alicia López, María A. Chemisquy, Arne A. Anderberg, Carlos M. Baeza, Néstor D. Bayón, Leonardo P. Deble, et al.. New circumscription of the genus Gamochaeta (Asteraceae, Gnaphalieae) inferred from nuclear and plastid DNA sequences. „Oesterreichische Botanische Zeitschrift”. 302, 8, s. 3-22, 2016. DOI: 10.1007/s00606-016-1316-4.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).

[A-3] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-04].

[powo-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 Gnaphalium L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-08-18].

[america-5] 1 2 3 4 5 6 7 Guy L. Nesom: Gnaphalium Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-08-18].

[mabb-6] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 394, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[checklist-7] 1 2 3 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 90, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[grin-8] Genus Gnaphalium L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-08-18].

[smissen-9] 1 2 3 4 Rob D. Smissen, Randall J. Bayer, Nicola G. Bergh, Ilse Breitwieser, Susana E. Freire, Mercè Galbany-Casals, Alexander N. Schmidt-Lebuhn, Josephine M. Ward. A revised subtribal classification of Gnaphalieae (Asteraceae). „Taxon”. 69, 4, s. 778-806, 2020. DOI: 10.1002/tax.12294.

[10] Estrella Urtubey, Alicia López, María A. Chemisquy, Arne A. Anderberg, Carlos M. Baeza, Néstor D. Bayón, Leonardo P. Deble, et al.. New circumscription of the genus Gamochaeta (Asteraceae, Gnaphalieae) inferred from nuclear and plastid DNA sequences. „Oesterreichische Botanische Zeitschrift”. 302, 8, s. 3-22, 2016. DOI: 10.1007/s00606-016-1316-4.