Phaethornis

	Phaethornis
	Swainson, 1827
	; Pustelnik płowy (Phaethornis syrmatophorus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	krótkonogie
Rodzina	kolibrowate
Podrodzina	pustelniki
Rodzaj	Phaethornis
	Typ nomenklatoryczny
	Trochilus superciliosus Linnaeus, 1766
Synonimy
	Phoetornis Ferussac, 1831; Phrethornis Boie, 1831; Phaetornis Voigt, 1831; Phaethornus Jardine & Selby, 1835; Orthornis Bonaparte, 1854; Guyornis Bonaparte, 1854; Pygmornis Bonaparte, 1854; Ametrornis Reichenbach, 1854; Toxoteuches Cabanis & Heine, 1860; Mesophila Mulsant, J. Verreaux & E. Verreaux, 1866; Pygornis Mulsant, J. Verreaux & E. Verreaux, 1866; Momus Mulsant, J. Verreaux & E. Verreaux, 1866; Anisoterus Mulsant & E. Verreaux, 1874; Milornis Mulsant & E. Verreaux, 1874; Ametornis Mulsant, 1876; Phaethornis Salvin, 1892;
Gatunki
	27 gatunków – zobacz opis w tekście
	27 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Phaethornis – rodzaj ptaków z podrodziny pustelników (Phaethornithinae) w rodzinie kolibrowatych (Trochilidae).

Zasięg występowania

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce (Meksyk, Belize, Gwatemala, Salwador, Honduras, Nikaragua, Kostaryka, Panama, Kolumbia, Wenezuela, Trynidad, Gujana, Surinam, Gujana Francuska, Brazylia, Ekwador, Peru, Boliwia, Paragwaj i Argentyna).

Morfologia

Długość ciała 8–17,5 cm; masa ciała 1,8–10 g.

Systematyka

Etymologia

Phaethornis (Phrethornis, Phaetornis, Phaethornus, Phaethornis): gr. φαεθων phaethon „słońce”, od φαω phaō „świecić”; ορνις ornis, ορνιθος ornithos „ptak”.
Orthornis: gr. ορθος orthos „prosty”; ορνις ornis, ορνιθος ornithos „ptak”. Gatunek typowy: Trochilus bourcieri Lesson, 1832.
Guyornis: epitet gatunkowy Trochilus guy Lesson, 1833 (J. Guy – żyjący w XIX wieku francuski amator-kolekcjoner); gr. ορνις ornis, ορνιθος ornithos „ptak”. Gatunek typowy: Trochilus guy Lesson, 1833.
Pygmornis (Pygornis): gr. πυγμαιος pugmaios „liliput, wielkości pięści”, od πυγμη pugmē „pięść” (por. epitet gatunkowy Trochilus pygmaeus von Spix, 1824); ορνις ornis, ορνιθος ornithos „ptak”. Gatunek typowy: Trochilus intermedius Lesson, 1832 (= Trochilus longuemareus Lesson, 1832).
Ametrornis (Ametornis): gr. αμετρος ametros „ponad miarę, nieproporcjonalny”, od wzmacniającego przedrostka α- a-; μετρον metron „miara”; ορνις ornis, ορνιθος ornithos „ptak”. Gatunek typowy: Ametrornis abnormis Reichenbach, 1854 (= Trochilus philippii Bourcier, 1847).
Toxoteuches: gr. τοξοτευχης toxoteukhēs „uzbrojony w łuk” (tj. krzywodzioby), od τοξον toxon „łuk”; τευχω teukhō „powodować”. Gatunek typowy: Trochilus guy Lesson, 1833.
Mesophila: gr. μεσος mesos „środkowy”; φιλος philos „miłośnik”. Gatunek typowy: Trochilus yaruqui Bourcier, 1851.
Momus: w mitologii greckiej Momus (gr. Μωμος Mōmos, łac. Momus, Querella) był bogiem kpin i żartów. Gatunek typowy: Trochilus idaliae Bourcier & Mulsant, 1856.
Anisoterus: gr. ανισος anisos „nierówny”, od negatywnego przedrostka αν- an-; ισος isos „równy”; -πτερος -pteros „-skrzydły”, od πτερον pteron „skrzydło”. Gatunek typowy: Trochilus pretrei Lesson & DeLattre, 1839.
Milornis: gr. μιλτος miltos „ochra czerwona”; ορνις ornis, ορνιθος ornithos „ptak”. Gatunek typowy: Trochilus squalidus Temminck, 1822.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Phaethornis hispidus (Gould, 1846) – pustelnik białobrody
Phaethornis syrmatophorus Gould, 1852 – pustelnik płowy
Phaethornis mexicanus E. Hartert, 1897 – pustelnik meksykański – takson wyodrębniony ostatnio z P. longirostris
Phaethornis longirostris (De Lattre, 1843) – pustelnik długodzioby
Phaethornis yaruqui (Bourcier, 1851) – pustelnik białowąsy
Phaethornis guy (Lesson, 1833) – pustelnik zielony
Phaethornis malaris (von Nordmann, 1835) – pustelnik wielkodzioby
Phaethornis superciliosus (Linnaeus, 1766) – pustelnik długosterny
Phaethornis subochraceus Todd, 1915 – pustelnik ochrowy
Phaethornis eurynome (Lesson, 1832) – pustelnik łuskogardły
Phaethornis augusti (Bourcier, 1847) – pustelnik rdzaworzytny
Phaethornis pretrei (Lesson & De Lattre, 1839) – pustelnik ubogi
Phaethornis bourcieri (Lesson, 1832) – pustelnik prostodzioby
Phaethornis koepckeae Weske & Terborgh, 1977 – pustelnik peruwiański
Phaethornis philippii (Bourcier, 1847) – pustelnik cienkodzioby
Phaethornis anthophilus (Bourcier, 1843) – pustelnik jasnobrzuchy
Phaethornis squalidus (Temminck, 1822) – pustelnik skromny
Phaethornis rupurumii Boucard, 1892 – pustelnik ciemnogardły
Phaethornis longuemareus (Lesson, 1832) – pustelnik rdzawy
Phaethornis aethopygus J.T. Zimmer, 1950 – pustelnik rzeczny – takson wyodrębniony z P. longuemareus
Phaethornis idaliae (Bourcier & Mulsant, 1856) – pustelnik mały
Phaethornis nattereri von Berlepsch, 1887 – pustelnik płowosterny
Phaethornis atrimentalis Lawrence, 1858 – pustelnik andyjski
Phaethornis ruber (Linnaeus, 1758) – pustelnik rdzawobrzuchy
Phaethornis stuarti E. Hartert, 1897 – pustelnik białobrewy
Phaethornis striigularis Gould, 1854 – pustelnik kolumbijski
Phaethornis griseogularis Gould, 1851 – pustelnik szarogardły

Uwagi

↑ Synonim P. ruber.

Przypisy

↑ Phaethornis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ W. Swainson. A Synopsis of the Birds discovered in Mexico by W. Bullock F.L.S. and H.S. and Mr. William Bullock, jun. „The Philosophical Magazine”. Seria 2. 1, s. 441, 1827. (ang.).
↑ A.É.J.P.J.F. d’Audebert de Férussac. Phoetornis. „Bulletin des Sciences Naturelles et de Géologie”. 24, s. 201, 1831. (fr.).
↑ F. Boie. Bemerfungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen. „Isis von Oken”. 1831, s. kol. 548, 1831. (niem.).
↑ J.J.O. Voight: Das Thierreich, geordnet nach seiner Organisation: als Grundlage der Naturgeschichte der Thiere und Einleitung in die vergleichende Anatomie. Wyd. Nach der zweiten, vermehrten Ausgabe übersetzt und durch Zusätze erweitert von F. S. Voight. Cz. 1. Leipzig: F. A. Brockhaus, 1831, s. 640. (niem.).
↑ W. Jardine & P.J. Selby: Illustrations of ornithology. Cz. 3. Dublin: Longman, Rees, Orme, Brown, & Green, and S. Highley, 1835, s. ryc. 143. (ang.).
1 2 Bonaparte 1854 ↓, s. 249.
↑ Bonaparte 1854 ↓, s. 250.
↑ H.G.L. Reichenbach. Aufzählung der Colibris oder Trochilideen in ihrer wahren natürlichen Verwandtschaft, nebst Schlüssel ihrer Synonymik. „Journal für Ornithologie”. 1, s. 14, 1854. (niem.).
↑ J. Cabanis & F. Heine: Museum Heineanum: Verzeichniss der ornithologischen Sammlung des Oberamtmann Ferdinand Heine, auf Gut St. Burchard vor Halberstadt. Cz. 3. Halberstadt: In Commission bei R. Frantz, 1860. (niem.).
↑ Mulsant, Verreaux i Verreaux 1866 ↓, s. 161.
↑ Mulsant, Verreaux i Verreaux 1866 ↓, s. 162.
↑ Mulsant, Verreaux i Verreaux 1866 ↓, s. 163.
1 2 É. Mulsant & E. Verreaux: Histoire naturelle des oiseaux-mouches, ou, Colibris constituant la famille des trochilidés. Lyon: Au Bureau de la Société Linnéenne, 1874, s. 55. (fr.).
↑ É. Mulsant. Catalogue des oiseaux-mouches ou colibris. „Annales de la Société Linnéenne de Lyon”. 22, s. 201, 1876. (fr.).
↑ O. Salvin: Catalogue of the Birds in the British Museum. Cz. 16. London: Printed by order of the Trustees, 1892, s. 267. (ang.).
1 2 K.L. Schuchmann: Family Trochilidae (Hummingbirds). W: J. del Hoyo, A. Elliott & J. Sargatal (red.): Handbook of the Birds of the World. Cz. 5: Barn-owls to Hummingbirds. Barcelona: Lynx Edicions, 1999, s. 539–541, 543–547. ISBN 84-87334-25-3. (ang.).
1 2 J. Fjeldså: Species Accounts of New Species. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal & D.A. Christie: Handbook of the Birds of the World. Cz. Specjalna: New Species and Global Index. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 207. ISBN 978-84-96553-88-0. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Phaethornis [dostęp 2022-10-22] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Orthornis [dostęp 2022-10-22] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, guy [dostęp 2022-10-22] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Guyornis [dostęp 2022-10-22] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Pygmornis [dostęp 2022-10-22] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Ametrornis [dostęp 2022-10-22] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Toxoteuches [dostęp 2022-10-22] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Mesophila [dostęp 2022-10-22] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Momus [dostęp 2022-10-22] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Anisoterus [dostęp 2022-10-22] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Milornis [dostęp 2025-01-06] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Phaethornithinae Gray,GR, 1840 – pustelniki (wersja: 2024-09-15). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-01-06].
↑ E. Arbeláez-Cortés & A.G. Navarro-Sigüenza. Molecular evidence of the taxonomic status of western Mexican populations of Phaethornis longirostris (Aves: Trochilidae). „Zootaxa”. 3716 (1), s. 81–97, 2013. DOI: 10.11646/zootaxa.3716.1.7. (ang.).
↑ V.Q. Piacentini, A. Aleixo & L.F. Silveira. Hybrid, subspecies, or species? The validity and taxonomic status of Phaethornis longuemareus aethopyga Zimmer, 1950 (Trochilidae). „The Auk”. 126 (3), s. 604–612, 2009. DOI: 10.1525/auk.2009.08130. (ang.).

Bibliografia

Ch.L. Bonaparte. Talleau des Oiseaux-Mouches. „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”. 2^e Série. 6, s. 248–257, 1854. (fr.).
É. Mulsant, J. Verreaux, E. Verreaux. Essai une Classification Méthodique des Trochilidés. „Mémoires de la Société impériale des sciences naturelles de Cherbourg”. 12, s. 149–242, 1866. (fr.).
The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[a-23] Synonim P. ruber.

[itis-1] Phaethornis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Swainson-2] W. Swainson. A Synopsis of the Birds discovered in Mexico by W. Bullock F.L.S. and H.S. and Mr. William Bullock, jun. „The Philosophical Magazine”. Seria 2. 1, s. 441, 1827. (ang.).

[Ferussac-3] A.É.J.P.J.F. d’Audebert de Férussac. Phoetornis. „Bulletin des Sciences Naturelles et de Géologie”. 24, s. 201, 1831. (fr.).

[Boie-4] F. Boie. Bemerfungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen. „Isis von Oken”. 1831, s. kol. 548, 1831. (niem.).

[Voigt-5] J.J.O. Voight: Das Thierreich, geordnet nach seiner Organisation: als Grundlage der Naturgeschichte der Thiere und Einleitung in die vergleichende Anatomie. Wyd. Nach der zweiten, vermehrten Ausgabe übersetzt und durch Zusätze erweitert von F. S. Voight. Cz. 1. Leipzig: F. A. Brockhaus, 1831, s. 640. (niem.).

[Jardine&Selby-6] W. Jardine & P.J. Selby: Illustrations of ornithology. Cz. 3. Dublin: Longman, Rees, Orme, Brown, & Green, and S. Highley, 1835, s. ryc. 143. (ang.).

[CITEREFBonaparte1854249-7] 1 2 Bonaparte 1854 ↓, s. 249.

[CITEREFBonaparte1854250-8] Bonaparte 1854 ↓, s. 250.

[Reichenbach-9] H.G.L. Reichenbach. Aufzählung der Colibris oder Trochilideen in ihrer wahren natürlichen Verwandtschaft, nebst Schlüssel ihrer Synonymik. „Journal für Ornithologie”. 1, s. 14, 1854. (niem.).

[Cabanis&Heine-10] J. Cabanis & F. Heine: Museum Heineanum: Verzeichniss der ornithologischen Sammlung des Oberamtmann Ferdinand Heine, auf Gut St. Burchard vor Halberstadt. Cz. 3. Halberstadt: In Commission bei R. Frantz, 1860. (niem.).

[CITEREFMulsantVerreauxVerreaux1866[https://biodiversitylibrary.org/item/189040#page/183/mode/1up_161]-11] Mulsant, Verreaux i Verreaux 1866 ↓, s. 161.

[CITEREFMulsantVerreauxVerreaux1866[https://biodiversitylibrary.org/item/189040#page/184/mode/1up_162]-12] Mulsant, Verreaux i Verreaux 1866 ↓, s. 162.

[CITEREFMulsantVerreauxVerreaux1866[https://biodiversitylibrary.org/item/189040#page/184/mode/1up_163]-13] Mulsant, Verreaux i Verreaux 1866 ↓, s. 163.

[Mulsant&Verreaux-14] 1 2 É. Mulsant & E. Verreaux: Histoire naturelle des oiseaux-mouches, ou, Colibris constituant la famille des trochilidés. Lyon: Au Bureau de la Société Linnéenne, 1874, s. 55. (fr.).

[Mulsant-15] É. Mulsant. Catalogue des oiseaux-mouches ou colibris. „Annales de la Société Linnéenne de Lyon”. 22, s. 201, 1876. (fr.).

[Salvin-16] O. Salvin: Catalogue of the Birds in the British Museum. Cz. 16. London: Printed by order of the Trustees, 1892, s. 267. (ang.).

[hbw5-17] 1 2 K.L. Schuchmann: Family Trochilidae (Hummingbirds). W: J. del Hoyo, A. Elliott & J. Sargatal (red.): Handbook of the Birds of the World. Cz. 5: Barn-owls to Hummingbirds. Barcelona: Lynx Edicions, 1999, s. 539–541, 543–547. ISBN 84-87334-25-3. (ang.).

[hbwspecial-18] 1 2 J. Fjeldså: Species Accounts of New Species. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal & D.A. Christie: Handbook of the Birds of the World. Cz. Specjalna: New Species and Global Index. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 207. ISBN 978-84-96553-88-0. (ang.).

[19] The Key to Scientific Names ↓, Phaethornis [dostęp 2022-10-22] .

[20] The Key to Scientific Names ↓, Orthornis [dostęp 2022-10-22] .

[21] The Key to Scientific Names ↓, guy [dostęp 2022-10-22] .

[22] The Key to Scientific Names ↓, Guyornis [dostęp 2022-10-22] .

[24] The Key to Scientific Names ↓, Pygmornis [dostęp 2022-10-22] .

[25] The Key to Scientific Names ↓, Ametrornis [dostęp 2022-10-22] .

[26] The Key to Scientific Names ↓, Toxoteuches [dostęp 2022-10-22] .

[27] The Key to Scientific Names ↓, Mesophila [dostęp 2022-10-22] .

[28] The Key to Scientific Names ↓, Momus [dostęp 2022-10-22] .

[29] The Key to Scientific Names ↓, Anisoterus [dostęp 2022-10-22] .

[30] The Key to Scientific Names ↓, Milornis [dostęp 2025-01-06] .

[Mielczarek&Kuziemko-31] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Phaethornithinae Gray,GR, 1840 – pustelniki (wersja: 2024-09-15). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-01-06].

[Arbeláez-Cortés&Navarro-Sigüenza-32] E. Arbeláez-Cortés & A.G. Navarro-Sigüenza. Molecular evidence of the taxonomic status of western Mexican populations of Phaethornis longirostris (Aves: Trochilidae). „Zootaxa”. 3716 (1), s. 81–97, 2013. DOI: 10.11646/zootaxa.3716.1.7. (ang.).

[Piacentini&inni-33] V.Q. Piacentini, A. Aleixo & L.F. Silveira. Hybrid, subspecies, or species? The validity and taxonomic status of Phaethornis longuemareus aethopyga Zimmer, 1950 (Trochilidae). „The Auk”. 126 (3), s. 604–612, 2009. DOI: 10.1525/auk.2009.08130. (ang.).