Piperydyna

Piperydyna
Ogólne informacje
Charakterystyka fizyczna
bezbarwna lub jasnożółtawa ciecz
Wzór Hilla

C5H11N

Masa molowa

85,15 g/mol

Identyfikacja
Numer CAS

110-89-4

PubChem

8082

Podobne związki
Podobne związki

pirydyna, pirolidyna, piperazyna, morfolina, tetrahydropiran

Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Piperydyna – heterocykliczny, organiczny związek chemiczny, cykliczna amina drugorzędowa. Zawiera nasycony pierścień sześcioczłonowy z jednym heteroatomem – azotem.

Otrzymywanie

Piperydyna otrzymywana jest przemysłowo przez uwodornienie technicznej pirydyny w obecności siarczków metali jako katalizatorów (można też stosować katalizatory rutenowe, kobaltowe lub palladowe, ale tylko jeśli wyjściowa pirydyna jest wolna od zanieczyszczeń związkami siarki). Na skalę laboratoryjną reakcję prowadzi się także wobec innych katalizatorów, np. niklu Raneya:

Redukcja pirydyny do piperydyny
Redukcja pirydyny do piperydyny

Uwodornienie pirydyny do piperydyny jest reakcją odwracalną.

Redukcję pirydyny do piperydyny można również przeprowadzić sodem w etanolu.

Konformacja

Podobnie jak w cykloheksanie, najkorzystniejszą energetycznie konformacją pierścienia piperydyny jest konformacja krzesłowa. Dla piperydyny możliwe są ponadto dwie konformacje azotu, z wiązaniem N–H w pozycji aksjalnej lub ekwatorialnej, z których nieco korzystniejszy jest układ ekwatorialny (ΔG0 <1 kcal/mol). Konformery te ulegają szybkiej wzajemnej przemianie poprzez inwersję na atomie azotu (bariera energetyczna 6,1 kcal/mol), która zachodzi łatwiej niż poprzez zmianę konformacji pierścienia (10,4 kcal/mol).

Konformacje atomu azotu w krzesłowej formie piperydyny
atom wodoru w pozycji aksjalnejatom wodoru w pozycji ekwatorialnej

Właściwości chemiczne i zastosowania

Piperydyna powoduje degradację wiązań N-glikozydowych i fosfodiestrowych, co wykorzystywane jest w metodzie sekwencjonowania DNA Maxama-Gilberta. Piperydyna stosowana jest także do usuwania ochronnej grupy 9H-fluoren-9-ylometoksykarbonylowej (Fmoc), np. podczas chemicznej syntezy peptydów.

Usuwanie grupy Fmoc z aminy za pomocą piperydyny

Pierścień piperydyny jest fragmentem obecnym w wielu cząsteczkach wykazujących aktywność biologiczną. Opisano farmaceutyki: substancje przeciwnowotworowe, zapobiegające chorobie Alzheimera, antybiotyki, środki przeciwbólowe, neuroleptyki i przeciwutleniacze, a także pestycydy: herbicydy, fungicydy oraz insektycydy.