Planocephalosaurus

	Planocephalosaurus
	(Fraser, 1982)
	Okres istnienia: trias późny PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N Q
	; Schemat czaszki gatunku Planocephalosaurus robinsonae
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	gady
Podgromada	diapsydy
Infragromada	lepidozauromorfy
Rząd	sfenodonty; (Williston, 1925)
Rodzina	hatteriowate; (Cope, 1870)
Rodzaj	†Planocephalosaurus; (Fraser, 1982)
	Typ nomenklatoryczny
	†Planocephalosaurus robinsonae
Gatunki
	†P. robinsonae (Fraser, 1982); †P. lucasi (Heckert, 2004);
	†P. robinsonae (Fraser, 1982); †P. lucasi (Heckert, 2004);

Planocephalosaurus – wymarły rodzaj bazalnych sfenodontów. Skamieniałości tego rodzaju pochodzą głównie z osadów wypełniających szczeliny z późnego triasu w południowo-zachodniej Wielkiej Brytanii; fragmentaryczne szczątki, które prawdopodobnie należą do tego rodzaju, znane są również z późnego triasu w Teksasie.

Taksonomia

Rodzaj i gatunek typowy P. robinsonae został opisany w 1982 roku przez Frasera na podstawie szczątków znalezionych w osadach wypełniających szczeliny w hrabstwie Gloucestershire w południowo-zachodniej Wielkiej Brytanii. W 2004 roku opisano drugi gatunek, P. lucasi, na podstawie szczątków z formacji Tecovas w Teksasie. P. robinsonae jest znany z rozczłonkowanych szczątków obejmujących większość szkieletu, natomiast P. lucasi – z fragmentów szczęk. Początkowo klasyfikowano je w rodzinie Sphenodontidae; późniejsze badania umieściły rodzaj jako bazalnego sfenodonta, bardziej wyewoluowanego niż Diphydontosaurus(inne języki), lecz bardziej bazalnego niż Clevosaurus.

Kladogram:

Rhynchocephalia

Wirtembergia hauboldae

Gephyrosaurus bridensis

Sphenodontia

Diphydontosaurus avonis

Acrosphenodontia

Planocephalosaurus robinsonae

Rebbanasaurus jaini

	Godavarisaurus lateefi

	Theretairus antiquus

Eusphenodontia

Polysphenodon mulleri

Opisthiamimus gregori

Clevosauridae

Clevosaurus convallis

	Clevosaurus brasiliensis

	Clevosaurus hadroprodon

Clevosaurus bairdi

	Clevosaurus hudsoni

	Clevosaurus cambrica

Neosphenodontia

Budowa

Planocephalosaurus robinsonae był niewielkim sfenodontem. Długość czaszki wynosiła około 2 cm, a całkowita długość ciała około 14,5–16 cm. W przeciwieństwie do współczesnej tuatary, w czaszce tego gatunku brakowało kompletnej dolnej kości skroniowej łączącej kość jarzmową z kością kwadratową, choć u niektórych dorosłych osobników kompletna kość skroniowa mogła występować zmiennie. Początkowo sugerowano, że miał uzębienie w pełni akrodontyczne; późniejsze analizy rentgenowskie wykazały jednak, że zęby w przedniej części szczęk były osadzone na półce po wewnętrznej stronie szczęki, co technicznie czyni je pleurodontycznymi, choć wykazywały cechy typowe dla akrodontii, takie jak brak wyraźnej granicy między zębami a kością szczękową. W tylnej części szczęk znajdowały się powiększone, w pełni akrodontowe zęby zrośnięte z wierzchołkiem kości szczękowej, podobnie jak u Diphydontosaurus(inne języki).

Ekologia

Uważa się, że rodzaj Planocephalosaurus był owadożerny; możliwe, że żywił się także małymi kręgowcami.

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 8 9 N.C.N.C. Fraser N.C.N.C., A New Rhynchocephalian from the British Upper Trias, „Palaeontology”, 25 (4), listopad 1982, s. 709–725 [dostęp 2026-07-12] (ang.).
1 2 Andrew B.A.B. Heckert Andrew B.A.B., Late Triassic microvertebrates from the lower Chinle Group (Otischalkian-Adamanian: Carnian), southwestern U.S.A, „New Mexico Museum of Natural History & Science Bulletin”, 27, 2004, s. 1–170 [dostęp 2026-07-12] (ang.).
1 2 N.C.N.C. Fraser N.C.N.C., G.M.G.M. Walkden G.M.G.M., The postcranial skeleton of the Upper Triassic sphenodontid Planocephalosaurus robinsonae, „Palaeontology”, 27 (3), sierpień 1984, s. 575–595 [dostęp 2026-07-12] (ang.).
↑ Andrew B.A.B. Heckert Andrew B.A.B., Spencer G.S.G. Lucas Spencer G.S.G., Larry F.L.F. Rinehart Larry F.L.F., Adrian P.A.P. Hunt Adrian P.A.P., A New Genus and Species of Sphenodontian from the Ghost Ranch Coelophysis Quarry (upper Triassic: Apachean), Rock Point Formation, New Mexico, Usa, „Palaeontology”, 51 (4), 2008, s. 827–845, DOI: 10.1111/j.1475-4983.2008.00786.x, ISSN 1475-4983 [dostęp 2026-07-12] (ang.).
↑ Sofia A.V.S.A.V. Chambi-Trowell Sofia A.V.S.A.V. i inni, The diversity of Triassic South American sphenodontians: a new basal form, clevosaurs, and a revision of rhynchocephalian phylogeny, „Journal of Systematic Palaeontology”, 19 (11), 2021, s. 787–820, DOI: 10.1080/14772019.2021.1976292, ISSN 1477-2019 [dostęp 2026-07-12] (ang.).
↑ Hans-DieterH.D. Sues Hans-DieterH.D., Rainer R.R.R. Schoch Rainer R.R.R., The oldest known rhynchocephalian reptile from the Middle Triassic (Ladinian) of Germany and its phylogenetic position among Lepidosauromorpha, „The Anatomical Record”, 307 (4), 2023, s. 776–790, DOI: 10.1002/ar.25339, ISSN 1932-8494, PMID: 37937325 [dostęp 2026-07-12] (ang.).
↑ N.C.N.C. Fraser N.C.N.C., C.G.C.G. Shelton C.G.C.G., Studies of tooth impantation in fossil tetrapods using high-resolution X-radiography, „Geological Magazine”, 125 (2), 1988, s. 117–122, DOI: 10.1017/S0016756800009523, ISSN 1469-5081, Bibcode: 1988GeoM..125..117F [dostęp 2026-07-12] (ang.).
↑ Kelsey M.K.M. Jenkins Kelsey M.K.M., Marc E.H.M.E.H. Jones Marc E.H.M.E.H., TomasT. Zikmund TomasT., AlanA. Boyde AlanA., Juan D.J.D. Daza Juan D.J.D., A Review of Tooth Implantation Among Rhynchocephalians (Lepidosauria), „Journal of Herpetology”, 51 (3), 2017, s. 300–306, DOI: 10.1670/16-146, ISSN 0022-1511 [dostęp 2026-07-12] (ang.).

[Fraser-1982-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 N.C.N.C. Fraser N.C.N.C., A New Rhynchocephalian from the British Upper Trias, „Palaeontology”, 25 (4), listopad 1982, s. 709–725 [dostęp 2026-07-12] (ang.).

[Heckert-2004-2] 1 2 Andrew B.A.B. Heckert Andrew B.A.B., Late Triassic microvertebrates from the lower Chinle Group (Otischalkian-Adamanian: Carnian), southwestern U.S.A, „New Mexico Museum of Natural History & Science Bulletin”, 27, 2004, s. 1–170 [dostęp 2026-07-12] (ang.).

[Fraser-1984-3] 1 2 N.C.N.C. Fraser N.C.N.C., G.M.G.M. Walkden G.M.G.M., The postcranial skeleton of the Upper Triassic sphenodontid Planocephalosaurus robinsonae, „Palaeontology”, 27 (3), sierpień 1984, s. 575–595 [dostęp 2026-07-12] (ang.).

[Heckert-2008-4] Andrew B.A.B. Heckert Andrew B.A.B., Spencer G.S.G. Lucas Spencer G.S.G., Larry F.L.F. Rinehart Larry F.L.F., Adrian P.A.P. Hunt Adrian P.A.P., A New Genus and Species of Sphenodontian from the Ghost Ranch Coelophysis Quarry (upper Triassic: Apachean), Rock Point Formation, New Mexico, Usa, „Palaeontology”, 51 (4), 2008, s. 827–845, DOI: 10.1111/j.1475-4983.2008.00786.x, ISSN 1475-4983 [dostęp 2026-07-12] (ang.).

[Trowell-2021-5] Sofia A.V.S.A.V. Chambi-Trowell Sofia A.V.S.A.V. i inni, The diversity of Triassic South American sphenodontians: a new basal form, clevosaurs, and a revision of rhynchocephalian phylogeny, „Journal of Systematic Palaeontology”, 19 (11), 2021, s. 787–820, DOI: 10.1080/14772019.2021.1976292, ISSN 1477-2019 [dostęp 2026-07-12] (ang.).

[Sues-2024-6] Hans-DieterH.D. Sues Hans-DieterH.D., Rainer R.R.R. Schoch Rainer R.R.R., The oldest known rhynchocephalian reptile from the Middle Triassic (Ladinian) of Germany and its phylogenetic position among Lepidosauromorpha, „The Anatomical Record”, 307 (4), 2023, s. 776–790, DOI: 10.1002/ar.25339, ISSN 1932-8494, PMID: 37937325 [dostęp 2026-07-12] (ang.).

[Fraser-1988-7] N.C.N.C. Fraser N.C.N.C., C.G.C.G. Shelton C.G.C.G., Studies of tooth impantation in fossil tetrapods using high-resolution X-radiography, „Geological Magazine”, 125 (2), 1988, s. 117–122, DOI: 10.1017/S0016756800009523, ISSN 1469-5081, Bibcode: 1988GeoM..125..117F [dostęp 2026-07-12] (ang.).

[Jenkins-2017-8] Kelsey M.K.M. Jenkins Kelsey M.K.M., Marc E.H.M.E.H. Jones Marc E.H.M.E.H., TomasT. Zikmund TomasT., AlanA. Boyde AlanA., Juan D.J.D. Daza Juan D.J.D., A Review of Tooth Implantation Among Rhynchocephalians (Lepidosauria), „Journal of Herpetology”, 51 (3), 2017, s. 300–306, DOI: 10.1670/16-146, ISSN 0022-1511 [dostęp 2026-07-12] (ang.).