Podwilczyn

Podwilczyn
wieś
Ilustracja
Zabudowa we wsi
Państwo

 Polska

Województwo

 pomorskie

Powiat

słupski

Gmina

Dębnica Kaszubska

Liczba ludności (2024)

144

Strefa numeracyjna

59

Kod pocztowy

76-248

Tablice rejestracyjne

GSL

SIMC

0744249

Położenie na mapie gminy Dębnica Kaszubska
Mapa konturowa gminy Dębnica Kaszubska, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Podwilczyn”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Podwilczyn”
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Podwilczyn”
Położenie na mapie powiatu słupskiego
Mapa konturowa powiatu słupskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Podwilczyn”
Ziemia54°17′39″N 17°09′37″E/54,294167 17,160278

Podwilczyn (kaszb. Pòdwilczëno, niem. Podewilshausen) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie słupskim, w gminie Dębnica Kaszubska. Leży, na obszarze Parku Krajobrazowego Dolina Słupi i nad jeziorem Rybiec. Ma status sołectwa.

Nazwa

Nazwa miejscowości, wzmiankowana po raz pierwszy w 1780, ma pochodzenie niemieckie i charakter pamiątkowy. Powstała przez zestawienie nazwy osobowej Podewils (upamiętnienie Heinricha von Podewils) z nazwą pospolitą Haus „dom”. Polska nazwa Podwilczyn jest adaptacją fonetyczną pierwszego członu nazwy niemieckiej z formantem -in.

Rada Języka Kaszubskiego proponuje kaszubską formę nazwy Podwilczëno.

Historia

Miejscowość została założona między 1748 a 1752 w ramach kolonizacji fryderycjańskiej, na gruntach o powierzchni 376 ha wydzielonych przez miasto Słupsk z należącego do niego Lasu Łysomickiego. Gospodarcza wartość tego terenu była nieznaczna, co skłaniało miejski magistrat do rozważań o zasadności zakładania osady w takim miejscu. Pierwsi osadnicy – 16 rodzin – przybyli na początku 1752, przede wszystkim z terenów Meklemburgii, ale także Wielkopolski i Brandenburgii. Wieś rozwijała się z pomocą miasta, które wybudowało tam szkołę i kaplicę, w której posługę duszpasterską pełnił kapłan z Dębnicy. Jako mieszkańcy wsi fryderycjańskiej, mieszkańcy Podwilczyna zostali na przełomie 1794 i 1795 objęci koniecznością opłacania czynszu dzierżawnego i zobowiązani do przygotowania pobliskiej okolicy do użytkowania gospodarczego – przede wszystkim karczowania lasu. Plan osuszenia jeziora Rybiec i przekształcenia go w żyzną łąkę został zarzucony w wyniku protestu osadników, ponieważ groził odcięciem ich od wody pitnej. W 1939 w miejscowości były 52 gospodarstwa.

Miejscowość została opuszczona przez mieszkańców 5 marca 1945, dwa dni przed zajęciem jej przez Armię Czerwoną. Zniszczenia były niewielkie, wysadzono jedynie most nad Kamienną na drodze do Dębnicy Kaszubskiej. W czasie procesu wysiedlania Niemców z terenów przejętych przez Polskę we wsi zatrzymała się kolumna uchodźców z okolic Tylży.

Po ustanowieniu polskiej administracji Podwilczyn należał najpierw do III okręgu administracyjnego „Pomorze Zachodnie” (14 marca-24 września 1945), do województwa gdańskiego (25 września 1945-27 czerwca 1946), województwa szczecińskiego (28 czerwca 1946-5 lipca 1950), województwa koszalińskiego (6 lipca 1950-31 marca 1975), następnie do województwa słupskiego (1 kwietnia 1975-31 grudnia 1998). Od 1 stycznia 1999 wchodzi w skład powiatu słupskiego w województwie pomorskim.

W latach 1954-1959 wieś była siedzibą gromady Podwilczyn, po jej zniesieniu w gromadzie Dębnica Kaszubska.

Cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Podwilczynie położony jest na wzniesieniu, na północ od centralnych zabudowań wsi, na terenie współczesnego cmentarza katolickiego. Jest to jeden z najlepiej zachowanych cmentarzy ewangelickich w powiecie słupskim. Pomimo częściowej dewastacji przetrwała znaczna liczba nagrobków z czytelnym układem kwater. W kwaterze od strony północnej chowano dorosłych, od strony południowej dzieci. Do 1945 roku w kwaterze dorosłych powstało 9 rzędów nagrobków. Zachowały się różnorodne formy nagrobkowe pochodzące z XIX i XX wieku.

Przypisy

  1. ↑ Raport o stanie gminy Dębnica Kaszubska w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 8
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 960 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. 1 2 GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 106487.
  5. ↑ Kôrta Kraju Kaszëbów / Mapa Kaszub – Kaszëbskô Jednota [online] [dostęp 2023-12-18] (pol.).
  6. ↑ Uchwała nr 6 2010 – Nazwy miast, wsi gminnych i sołeckich – Skarbnica Kaszubska [online] [dostęp 2023-12-18] (pol.).
  7. ↑ Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP))
  8. ↑ Strona gminy, sołectwa
  9. 1 2 3 4 5 Karl-Heinz Pagel, Der Landkreis Stolp in Pommern: Zeugnisse seiner deutschen Vergangenheit, Lübeck: Heimatkreise Stadt Stolp, 1989, s. 781.
  10. 1 2 Witold Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego, Gdańsk: Wydawnictwo Gdańskie, 1993, s. 86.
  11. ↑ Felicja Baska-Borzyszkowska i inni, Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych, Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 2017, s. 217, ISBN 978-83-62137-50-3.
  12. 1 2 3 4 Alicja Świetlicka, Elżbieta Wisławska, Słownik historyczny miast i wsi województwa słupskiego, Słupsk: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, s. 141, ISBN 83-910269-2-2.
  13. 1 2 3 Karl-Heinz Pagel, Der Landkreis Stolp in Pommern: Zeugnisse seiner deutschen Vergangenheit, Lübeck: Heimatkreise Stadt Stolp, 1989, s. 782.
  14. 1 2 Krystyna Mazurkiewicz-Palacz: Dawne cmentarze w powiecie słupskim. Słupsk: Starostwo Powiatowe w Słupsku, 2012, s. 65. ISBN 978-83-60228-45-6. [dostęp 2021-08-08].
  15. 1 2 Jarosław Dąbrowski: Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim: Gogolewo – Alt Jugelow. [dostęp 2024-03-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-06-30)]. (pol.).