Polactwo

Polactwo
Autor

Rafał Ziemkiewicz

Typ utworu

Publicystyka

Wydanie oryginalne
Język

polski

Data wydania

2004

Wydawca

Fabryka Słów

Polactwo – publicystyczna książka autorstwa Rafała Ziemkiewicza, po raz pierwszy wydana w roku 2004.

Treść

Autor próbuje opisać wpływ kilkudziesięciu lat rządów komunistycznych w Polsce i spustoszenia, jakie te lata poczyniły w świadomości społeczeństwa polskiego. W książce wysnuwa tezę o szkodliwym wpływie formacji umysłowej zgrupowanej wokół Adama Michnika, którą rozwija w kolejnej książce Michnikowszczyzna. Zapis choroby. Próbuje też opisać przyczyny i skutki niskiej samooceny Polaków jako narodu, gdzie w badaniach socjologicznych opisują się negatywnie. Według Ziemkiewicza, przyczyn należy upatrywać w procesach kształtujących społeczeństwo przez lata zaborów i komunizmu. Stawiana jest teza, że sytuacja społeczna nie odbiega od rozwoju wypadków nie tylko w innych krajach postkomunistycznych, ale także społeczeństwach postkolonialnych.

Książka porusza wątek mentalności folwarcznej społeczeństwa. Autor posługuje się w niej pojęciem postkolonializmu.

Zdaniem autora tytuł książki oznacza pewien stan umysłu charakteryzujący się mentalnością postpańszczyźnianą i postpeerelowską. W przypadku mas mentalność ta ma się objawiać cwaniactwem i brakiem pojęcia dobra wspólnego, w przypadku elit zwracaniem się przeciwko własnemu narodowi i narzucania mu cywilizacji importowanej. W zamyśle autora nie miało to być więc pogardliwe określenie Polaków.

Odbiór

Polactwo okazało się bestsellerem i wywołało ożywioną dyskusję w telewizji i na forach internetowych. Wydawanie książki było kilkakrotnie wznawiane, między innymi w latach 2007, 2008, 2012 i 2020. Książka była wielokrotnie cytowana w publikacjach naukowych. Zainteresowanie książką utrzymywało się dość długo – przykładowo, Magazyn Literacki „Książki” wymienił ją na liście bestsellerów października 2012.

Po latach krytyce podlegała jednak zawarta w książce Ziemkiewicza drwina z rzekomej roszczeniowości społeczeństwa polskiego, wyrażona przezeń następującymi słowy: „Każdego dnia polactwo, doprowadzone do totalnego skołowania, sfrustrowane, skundlone, oduczone troski o jakiekolwiek wspólne dobro, wymusza na swoich elitach taką właśnie politykę. Aby pod siebie. Aby do jutra”. Jakub Majmurek ironizował: „Wyobraźmy sobie reakcję środowisk, w których dziś czytuje się Ziemkiewicza, gdyby ktoś tak napisał o beneficjentach 500 plus”.

Teresa Bochwic upatrywała w tytułowym neologizmie „odrażającej nazwy, kojarzącej się w oczywisty sposób z robactwem”. Wojciech Chlebda pisał, iż termin „polactwo” został przez Ziemkiewicza utrwalony jako określenie „biernej, niechętnej zmianom i wstecznej części polskiego społeczeństwa postpeerelowskiego”.

Inne recenzje: