| osada | |
Ośrodek Hodowli Żubrów | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Strefa numeracyjna |
12 |
| Kod pocztowy |
32-014 |
| Tablice rejestracyjne |
KWI |
| SIMC |
0321862 |
Położenie na mapie gminy Kłaj | |
Położenie na mapie Polski | |
Położenie na mapie województwa małopolskiego | |
Położenie na mapie powiatu wielickiego | |
Poszyna – osada w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie wielickim, w gminie Kłaj, we wsi Kłaj. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego. Przepływa przez nią Traczówka.
Po raz pierwszy Poszyna wzmiankowana jest w 1365 r. jako leżąca w dobrach królewskich Niepołomice osada lub część lasu o nazwie Puszyna. W 1394 roku król Władysław Jagiełło zlecił wybudowanie w Poszynie budynku mieszkalnego i stajnię dla koni, a w 1420 roku w rozbudowanej osadzie istniała już królewska kwatera myśliwska. Korzystali z niej władcy przybywający na polowania z pobliskiego Krakowa. Miejsce to zaważyło na losach Jagiellonów i Polski. Z powodu epidemii, jaka panowała w Krakowie w 1527 r., Zygmunt I Stary wraz z małżonką przybyli do Niepołomic. Czas umilano sobie polowaniami. Podczas jednego niedźwiedź zaatakował królową Bonę, która spadła z konia i poroniła; dziecku nadano imię Olbracht. Jego zwłoki złożono w kaplicy zamkowej. W miejscu wypadku król polecił zbudować kaplicę, która nie zachowała się. Najprawdopodobniej była drewniana i miała kształt domkowy. Po śmierci Zygmunta I Starego ołowianą trumienkę z prochami dziecka przeniesiono do sarkofagu ojca podczas pogrzebu w lipcu 1548 roku.
Po przeniesieniu stolicy do Warszawy w Poszynie nadal urzędował zarządca królewskiej kwatery. Mieszkał w niewielkim parterowym domu drewnianym, nazywanym potocznie dworem lub dworkiem.
W pierwszej połowie XVIII wieku w pobliżu dworu były dwa stawy i istniał tartak, a prawdopodobnie także młyn, napędzany wodą z Traczówki. Traczem był wówczas Andrzej Bochenek, pochodzący z rodziny, która według tradycji otrzymała nadanie w Poszynie jeszcze za czasów króla Zygmunta Starego. Chłop Bochenek otrzymał to nadanie jako nagrodę za opiekę nad królową Boną po jej upadku z konia podczas polowania.
Obok tartaku znajdowały się inne zabudowania – dom, stajnia, stodoła i spichlerz z sieciarnią, w której przechowywano 45 sieci przeznaczonych do chwytania wilków. Rodzina Bochenków miała też położone na północ od Poszyny pole, obecnie znajdujące się na uroczysku leśnym Miastobór oraz prawo do wypasania bydła w puszczy. Lustracja Puszczy z 1736 roku podała: O ćwierć mile od Poszyny we śrzodku lasu w pewnym miejscu, miasto Bor nazywanym, jest duża sztuka zboża płotem ogrodzona, traczowi w Poszynie mieszkającemu należąca. Ten tracz od tej roli nic nie płaci, że mu ta rola jeszcze za xiążąt Ich MMościów Lubomirskich była nadana. Później cała zagroda Bochenków, pole i prawo do wypasania w puszczy przeszły do rodziny Porębskich i Grzybowskich. W czasie II wojny światowej gospodarujący tu Porębscy zostali wysiedleni przez Niemców. Do dzisiaj na polanie Poszyna stoi ich opuszczony dom mieszkalny, budynek gospodarczy i studnia. Na miejscu dworku myśliwskiego w XIX wieku wybudowano leśniczówkę, a w roku 1936 obok niej uruchomiono istniejący do dziś Ośrodek Hodowli Żubrów. Po powojennej reaktywacji Ośrodka jego kierownicy mieszkali w Poszynie.
We wrześniu 1939 w pobliżu Poszyny batalion 156 Pułku Piechoty stoczył walkę z oddziałami niemieckimi, wskutek czego został całkowicie rozbity.
Do Poszyny dochodzi Królewska Droga, Żubrostrada i droga biegnąca na południe wzdłuż Traczówki. Stara leśniczówka spaliła się w styczniu 1981 roku, a na jej miejscu jeszcze w tym samym roku wybudowano istniejący obecnie dom wielorodzinny. W Poszynie nadal działa zachowawczy Ośrodek Hodowli Żubrów. W 2023 r. w hodowli było 16 żubrów, ale liczba ta ciągle zmienia się, gdyż ciągle rodzą się nowe żubry, a niektóre wysyłane są w różne rejony Polski i Europy. Hodowla jest ogrodzona i zamknięta i nie można jej zwiedzać. W pobliżu ogrodzenia wykonano podest do obserwacji terenu hodowli. W jego pobliżu są dwa kamienie pamiątkowe. Odsłonięty w 2006 roku, upamiętnia Tadeusza Jarząbka, Nadleśniczego Nadleśnictwa Niepołomice w latach 1953–1987. Drugi, odsłonięty w roku 2009, poświęcony jest Stanisławowi Majewskiemu, Dyrektorowi Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w Krakowie w latach 1974–1991.