Rachcin

Rachcin

wieś
Panorama wsi
Państwo	Polska
Województwo	kujawsko-pomorskie
Powiat	lipnowski
Gmina	Bobrowniki
Liczba ludności (2015)	357
Strefa numeracyjna	54
Kod pocztowy	87-617
Tablice rejestracyjne	CLI
SIMC	0858579
Położenie na mapie gminy Bobrowniki Rachcin
Położenie na mapie Polski Rachcin
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego Rachcin
Położenie na mapie powiatu lipnowskiego Rachcin
52°44′08″N 19°02′10″E/52,735556 19,036111
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Rachcin – wieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie lipnowskim, w gminie Bobrowniki, 10 km na północny zachód od centrum Włocławka, 16 km od Lipna, 9 km od Bobrownik, 7 km od Fabianek.

Wieś (obręb ewidencyjny) Rachcin graniczy z obrębami ewidencyjnymi Stary Bógpomóż, Polichnowo, Brzustowa (w tym wieś Stara Rzeczna w sołectwie Brzustowa), Lisek, Łochocin, Cyprianka, Wilczeniec Fabiański, Stary Witoszyn, Winduga.

Sołectwo Rachcin obejmuje dwie wsie: Rachcin i Windugę. Przez Windugę sołectwo Rachcin graniczy z wsiami Nowy Witoszyn i Łęg oraz posiada dostęp do Wisły.

Integralne części wsi

Przyroda

Wieś Rachcin obejmuje powierzchnię 15 km², z czego aż 11 km² stanowią lasy – w większości należące do Lasów Państwowych. Na gruntach między budynkiem punktu przedszkolnego i przystankiem autobusowym (przy fragmencie drogi Rachcin-Cyprianka zwanym „Olenderką”) znajdują się pokłady rudy darniowej.

Układ osadniczy wsi

Wieś Rachcin – w swej najstarszej części – charakteryzuje się „starym kręgiem zabudowy”, u którego „podnóża” posadowione są obiekty użyteczności publicznej – remiza i przedszkole.

Według wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części wieś Rachcin składa się z następujących części (w nawiasie numery – identyfikatory miejscowości z krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju TERYT) i liczba mieszkańców (dane USC Bobrowniki z 30.06.2017 r.):

• Rachcin – wieś (0858579) – 162 mieszk.,
• Parcele Łochockie – część wsi Rachcin (0858591) – 65 mieszk.,
• Rachcinek – część wsi Rachcin (0858600) – 72 mieszk.,
• Okrągła – część wsi Rachcin (0858585) – 47 mieszk.

Historia

Najstarsze ślady osadnictwa w Rachcinie, 3 fragmenty naczyń, znaleziono przy wschodniej części doliny zwanej miejscowo „parową”. Znajdował się tam punkt osadniczy – kultura łużycka. Bliższa chronologia HaC – okres halsztacki.

Nazwa wsi brzmiała dawniej "Radczyno" (1321 r.), następnie zaś "Rachczyno" (1564 r.) i "Rachcino" (1598 r.) zyskując ostatecznie brzmienie "Rachcin" (1784-1785). Przyjmuje się, że nazwa ta pochodzi od słowa "Radźca".

Najstarsze pewne zapisy o wsi Rachcin pochodzą z pierwszej połowy XIII wieku. Rachcin był wtedy jedną z włości komesa Boguszy. Po 1230 r. Bogusza wraz z księciem Konradem I mazowieckim zaczęli tworzenie klasztoru cystersów w Szpetalu. Bogusza darował temu klasztorowi 11 swoich posiadłości, w tym Rachcin.

Dokumentem poświadczającym nadanie komesa jest bulla papieża Innocentego IV z 22 czerwca 1244 r., która wymienia villa Raccino pośród posiadłości zniszczonego przez pogańskich Prusów opactwa cystersów w Szpetalu

Rachcin jest najstarszą osadą na terenie gminy Bobrowniki – starszą od gminnych Bobrownik, wzmiankowanych pod datą 1321. Według stanu z 1321 r. należąca do parafii szpetalskiej wieś podzielona była na dwie części: Radczyno/Rachczyno Jakubowe i Klasztorne.

W 1492 r. Szymon z Rachcina („de Rachczino”) był dobrzyńskim sędzią grodzkim.

W 1564 r. Rachcin miał 2,5 łanu gruntu i należał do Macieja Nasięgniewskiego.

W 2 poł. XIX w. do Rachcina zostali sprowadzeni uciekinierzy polityczni z Wielkopolski, którzy zbudowali zagrody na nowych siedliskach. Do nich należy zagroda, w której do dziś zachował się jedyny budynek zbudowany przez uciekinierów, tj. „Dom Uciekiniera”. Rachcin, wieś i folwark w powiecie lipnowskim, gm. Szpetal i par. Chełmica, liczył 15 domów, 166 mieszkańców i 251 morgów. Folwark należał do dóbr Chełmica Wielka.

Po powstaniu styczniowym (1863–1864) prowadzono w Rachcinie tajne nauczanie, o którym wspomina kronika szkolna z 1938 roku: kiedy do wioski docierała władza rosyjska hasło trafiało najpierw do tajnej szkółki (...). Dzieci rozbiegały się po krzakach i parowach kryjąc drewniane tabliczki do pisania. Nauczyciel zajmował się jakąś pracą.

Podczas II wojny światowej ta położona na uboczu wieś nie była miejscem walk. Jednak w szeregach Wojska Polskiego we wrześniu 1939 r. walczyli również mieszkańcy Rachcina i tutejsi strażacy, spośród których trzech nie przeżyło II wojny światowej i okupacji.

W 2015 r. druhowie OSP Rachcin otrzymali Nagrodę Marszałka Województwa kujawsko-pomorskiego na najlepsze inicjatywy społeczne realizowane przez organizacje pozarządowe za „Upamiętnienie Druhów OSP Rachcin Żołnierzy Polskich Wojny Obronnej 1939 r.”

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa włocławskiego.

• 
  Wieś i jej okolice na Mapie Kwatermistrzostwa wydanej w 1843 r.
• 
  Zapis szkolnej kroniki z 1938 r. traktujący o tajnej szkółce języka polskiego w Rachcinie pod zaborem rosyjskim
• 
  Zabytkowy budynek byłej Szkoły Powszechnej w Rachcinie z 1926 r.
• 
  Tablica pod krzyżem upamiętnia Kazimierza Ziemniewicza i pozostałych Druhów OSP Rachcin Żołnierzy Wojny Obronnej Polski 1939 r. Miejsce pamięci powstało w pobliżu placu po remizie, której budową kierował Ziemniewicz (zmarł w obozie koncentracyjnym Mauthausen)

Zabytki i miejsce pamięci narodowej

W miejscowości znajdują się następujące zabytki:

• Szkoła powszechna – murowany budynek z 1926 r. objęty ścisłą ochroną konserwatorską,
• Dom Uciekiniera – drewniany dom zbudowany w 1865 r. przez uciekiniera politycznego z Wielkopolski,
• Zespół dworski: dwór (ok. 1920 r., przebudowany w latach 70. XX w.) i park (pocz.XX w.) – pozostałość majątku Okrągła. Wpisany do Rejestru Zabytków pod numerem 325/A z 5.11.1993,
• Krzyż Druhów – Żołnierzy Polskich 1939 r.: krzyż z żelaza postawiony w miejscu wcześniejszych w formie sprzed 1939 r. z tablicą zawierającą napis: „DRUHOM OSP RACHCIN / ŻOŁNIERZOM WOJNY OBRONNEJ POLSKI 1939 R. / Kazimierz Ziemniewicz – Naczelnik – zm. 9.03.1941 r. w obozie Mauthausen / Czesław Misterski – Strażak – zm. 17.09.1939 r. broniąc Warszawy / Józef Mizak – Strażak – poległ walcząc z najeźdźcą / W 75. rocznicę aresztowania Kazimierza Ziemniewicza / kładą w sąsiedztwie placu po remizie, której budową kierował / Rachcin, 18 października 2014 r. / Druhowie, Organizacje, Mieszkańcy”.

• 
  Korona stuletniego dębu w pobliżu terenu zabudowanego wsi Rachcin, przy drodze wiodącej do wsi Stary Witoszyn
• 
  Mnich z 1930 r. do regulowania przepływu wody – pozostałość po nieistniejących już stawach między obecnym przedszkolem, a starym pierścieniem zabudowy wsi

Organizacje społeczne i instytucje

• Stowarzyszenie Rozwoju Sołectwa Rachcin (założona w 2007 r.) – pierwsza organizacja pozarządowa w powiecie lipnowskim, która 11 grudnia 2008 r. otrzymała nagrodę Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego w konkursie „Rodzynki z pozarządówki” na najlepsze inicjatywy realizowane przez organizacje pozarządowe. Największymi sukcesami małej szkółki były bardzo dobre wyniki egzaminów szóstoklasisty, zawsze w pierwszej dziesiątce wszystkich 31 szkół podstawowych w powiecie lipnowskim. Obecnie jedyną placówką oświaty i wychowania prowadzoną przez Stowarzyszenie jest Przedszkole. Rachcin to pierwsza wieś w powiecie lipnowskim, w której mieszkańcy powołali własne placówki oświatowe, tworząc stowarzyszenie.
• Ochotnicza Straż Pożarna w Rachcinie – powołana w 1927 roku jest dziś jednostką ochrony przeciwpożarowej mającą na wyposażeniu samochód pożarniczy 478[C]42 GBA 2,5/16 - Volvo FL 240/Bocar (przekazany w 2023 r.). Dysponuje odbudowaną i rozbudowaną w 2010 roku remizą obejmującą garaż z kotłownią oraz świetlicę wiejską (z salą, węzłem sanitarnym, szatnią, pozostałymi pomieszczeniami). OSP Rachcin skutecznie podjęła się wyposażania sali (w tym meble, klimatyzator, wyposażenie kuchenne) przez lata pozyskując środki w ramach programów i projektów starając się nie obarczać tymi wydatkami gminy. Wysiłek ten doceniała lokalna społeczność asygnując wsparcie z funduszu sołeckiego lub organizując się w inny sposób, np. przywożąc nagrody z różnych konkursów i wydarzeń. OSP Rachcin stała się powiatowym liderem OSP w pozyskiwaniu funduszy z Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki i Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. 1 października 2022 r. nadany został jednostce nowy sztandar (pożegnano sztandar nadany w 1977 r.). OSP Rachcin zrealizowała w latach 2025-2026 projekt "Policzmy się i niech nas usłyszą - zajęcia matematyczne, językowe, muzyczne i sportowe w strażackim klubie młodzieżowym OSP Rachcin" w ramach "Europejskiego Funduszu Społecznego Plus". Zrealizowała również projekty "Wyjdź z domu - miej przodka na kartach tomu" oraz "Usłyszmy melodię zamilkłej orkiestry" w ramach rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030. W ten sposób sala w remizie oraz sala klubu młodzieżowego przy przedszkolu była miejscem różnorodnych zajęć dla dzieci i młodzieży, a OSP Rachcin organizatorem wycieczek i wyjazdów cieszących się zainteresowaniem.
• Koło Kobiet Rachcin / KGW Rachcin – organizacja społeczna, która w 2021 r. zajęła I miejsce w półfinale ogólnopolskiego festiwalu smaku „Polska od kuchni” za potrawę „terrina z kaczki”. W 2017 r. wieniec Koła Kobiet z Rachcina zajął II miejsce w konkursie wieńców tradycyjnych dożynek powiatowych. Podczas Festiwalu smaku zorganizowanego w Lipnie latem 2018 r. przez Team Roberta Sowy znanego z ogólnopolskiego programu TVN 24. Koło Kobiet Rachcin zajęło III miejsce w kategorii „Danie główne” za „uda z gęsi faszerowane gruszką i brzoskwinią”. Jesienią 2018 r. Koło Kobiet Rachcin zdobyło pierwsze miejsce w konkursie kulinarnym – kategoria „danie główne” oraz trzecie w kategorii „napoje” w Festiwalu Smaku Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej w Łochocinie. W 2019 r. Koło Kobiet Rachcin zajęło II miejsce zdobywając „Srebrny Talerzyk Nowego Centrum Lipno” i czek o wartości 1000 zł za potrawę „Terrina z kaczki”. 8 lipca 2023 r. zdobyły pierwsze miejsce w powiatowym etapie kulinarnego konkursu "Bitwy Regionów". W dniu 12 września 2026 roku Koło Kobiet Rachcin uczestniczyło w XVI Ogólnopolskim Zjeździe Kół Gospodyń Wiejskich, który odbył się w Starym Licheniu. Przedstawicielki Koła wróciły ze Starego Lichenia aż z pięcioma nagrodami – trzema pierwszymi miejscami oraz dwoma drugimi miejscami.

• 
  Budynek Przedszkola w Rachcinie, pełniący, od lat 60. XX wieku do 2017 roku, również funkcję szkoły podstawowej
• 
  Budynek Remizy, w której OSP Rachcin prowadzi ogólnodostępną świetlicę

Przypisy

Bibliografia

• Nowacki J., Opactwo św. Gotarda w Szpetalu pod Włocławkiem Zakonu Cysterskiego (ok. 1228 – 1285 – 1358), Gniezno 1934, s. 66, 91, 92, 98, 122, 129.
• Szacherska S. M., Opactwo cysterskie w Szpetalu a misja pruska, Polska Akademia Nauk. Instytut Historii, s. 56-117.
• Kraszewska E., Rachcin-Zabytkowa chałupa nr 9, Biuletyn Przewodnicki ZW PTTK Włocławek, nr 37: 1986, s. 15-16.
• Zabytki architektury i budownictwa w Polsce. Województwo włocławskie, 46, Warszawa 1993, s. 13.

Linki zewnętrzne

• Rachcin, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 350 .
• Strona Szkoły Podstawowej w Rachcinie. szkolarachcin.pl.tl. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-29)].