Rożnik

Rożnik
	; Rożnik strzępolistny
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	rożnik
	Nazwa systematyczna
	Silphium Linnaeus; Sp. Pl. 919. 1 Mai 1753
	Typ nomenklatoryczny
	S. asteriscus L.
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Rożnik, złotnik, sylfium (Silphium L.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Obejmuje 12 do 22 gatunków. Rośliny te występują we wschodniej części Ameryki Północnej, gdzie należą do składników prerii i widnych lasów. Niektóre gatunki zostały rozprzestrzenione jako rośliny ozdobne. Uprawiane są także w Polsce, przy czym rożnik przerosłolistny czasem przejściowo dziczeje.

Rożnik strzępolistny zaliczany jest do „roślin kompasowych”, ponieważ odcinki jego liści ustawiają się równolegle do promieni południowego słońca w osi północ-południe. Niektóre gatunki w obrębie pierwotnego zasięgu używane są jako lecznicze. Ich organy podziemne, zwłaszcza kłącza, zawierają duże ilości inuliny. Są to też cenione rośliny miododajne ze względu na dużą produkcję nektaru i późne kwitnienie. Nasiona są chętnie zjadane przez ptaki.

Naukowa nazwa rodzaju Silphion pochodzi z greki, gdzie w starożytności oznaczała niezidentyfikowaną współcześnie roślinę (→ sylfion) przedstawianą na monetach pochodzących z Cyrenajki.

Morfologia

Pokrój: Byliny osiągające od 0,2 do ponad 2,5 m wysokości (maksymalnie 3,5 m), z podziemnym kłączem, korzeniem palowym lub tylko wiązką wrzecionowatych korzeni przybyszowych. Łodyga na przekroju okrągła lub czterokanciasta, zwykle prosto wzniesiona i rozgałęziona.

Liście: Skupione w rozecie przyziemnej, okółkowe, naprzeciwległe lub skrętoległe, czasem różne typy ulistnienia obecne na tych samych okazach. Ogonkowe lub siedzące, z blaszką z pojedynczą żyłką centralną lub z trzema, trójkątną, jajowatą, owalną do równowąskiej, u niektórych gatunków podzieloną pierzasto jedno- lub dwukrotnie. Całobrzegą lub ząbkowaną. Liście nagie lub owłosione, często szorstkie.

Kwiaty: Zebrane w koszyczki, a te w złożone grona lub wiechy. Okrywy kwiatostanów dzwonkowate do półkolistych, o średnicy do 3 cm. Łuski okrywy trwałe, w dwóch-czterech rzędach, przy czym zewnętrzne są szersze i liściowate, a wewnętrzne mniejsze i cieńsze. Dno kwiatostanowe płaskie lub lekko wypukłe, pokryte plewinkami. Na skraju wyrastają słupkowe kwiaty języczkowe w jednym do czterech szeregów (w liczbie od 8 do kilkudziesięciu). Wewnątrz koszyczka rozwijają się pręcikowe kwiaty rurkowate. Korony kwiatów są żółte lub białe. Koszyczki wraz z kwiatami języczkowymi mogą osiągać ok. 10 cm średnicy.

Owoce: Niełupki spłaszczone, czasem oskrzydlone, bez puchu kielichowego lub czasem z trwałym kielichem w postaci dwóch ości.

Systematyka

Rodzaj z plemienia Heliantheae Cass. z podrodziny Asteroideae (Cass.) Lindley z rodziny astrowatych Asteraceae Dum.

Wykaz gatunków

Silphium albiflorum A.Gray
Silphium asperrimum Hook.
Silphium asteriscus L.
Silphium brachiatum Gatt.
Silphium compositum Michx.
Silphium confertifolium Small
Silphium connatum L.
Silphium dentatum Elliott
Silphium glutinosum J.R.Allison
Silphium gracile A.Gray
Silphium integrifolium Michx. – rożnik całolistny
Silphium laciniatum L. – rożnik strzępolistny
Silphium mohrii Small
Silphium perfoliatum L. – rożnik przerosłolistny, r. przerośnięty
Silphium perplexum J.R.Allison
Silphium pinnatifidum Elliott
Silphium radula Nutt.
Silphium reniforme Raf. ex Nutt.
Silphium simpsonii Greene
Silphium speciosum Nutt.
Silphium terebinthinaceum Jacq. – rożnik terpentynowy
Silphium wasiotense Medley

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-11-29] (ang.).
1 2 Silphium. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-11-29].
1 2 3 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 168. ISBN 978-83-925110-5-2.
1 2 3 4 5 6 7 Alicja i Jerzy Szweykowscy (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 2003, s. 778. ISBN 83-214-1305-6.
1 2 3 4 5 6 Jennifer A. Clevinger: Silphium Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-11-29].
1 2 3 4 5 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 856, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 Silphium L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-05-31] .
↑ Zbigniew Podbielkowski: Fitogeografia części świata. Ameryka, Australia, Oceania, Antarktyda. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995, s. 91. ISBN 83-01-07601-1.
1 2 3 Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin. Tom II, K-Z. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2012, s. 813. ISBN 978-83-7506-846-7.
↑ Kowalski R., Wierciński J.. Ocena niektórych gatunków Silphium jako surowców inulinowych. „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio E, Agricultura”. 59, 1, s. 189-195, 2004.
1 2 Silphium, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2019-11-29] (ang.).
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 168, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-11-29] (ang.).

[ing-3] 1 2 Silphium. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-11-29].

[gawrys-4] 1 2 3 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 168. ISBN 978-83-925110-5-2.

[slownik-5] 1 2 3 4 5 6 7 Alicja i Jerzy Szweykowscy (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 2003, s. 778. ISBN 83-214-1305-6.

[america-6] 1 2 3 4 5 6 Jennifer A. Clevinger: Silphium Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-11-29].

[mabb-7] 1 2 3 4 5 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 856, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[powo-8] 1 2 Silphium L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-05-31] .

[9] Zbigniew Podbielkowski: Fitogeografia części świata. Ameryka, Australia, Oceania, Antarktyda. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995, s. 91. ISBN 83-01-07601-1.

[grabowska-10] 1 2 3 Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin. Tom II, K-Z. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2012, s. 813. ISBN 978-83-7506-846-7.

[kowalski-11] Kowalski R., Wierciński J.. Ocena niektórych gatunków Silphium jako surowców inulinowych. „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio E, Agricultura”. 59, 1, s. 189-195, 2004.

[britannica-12] 1 2 Silphium, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2019-11-29] (ang.).

[checklist-13] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 168, ISBN 978-83-62975-45-7 .