Robert Hues

Robert Hues
Ilustracja
Karta tytułowa wydanej w 1634 roku wersji dzieła Tractatus de globis Huesa, ze zbiorów Biblioteki Narodowej Portugalii
Data i miejsce urodzenia

1553
Little Hereford

Data i miejsce śmierci

24 maja 1632
Oksford

Zawód, zajęcie

matematyk, geograf

bakałarz sztuk
Specjalność: matematyka, geografia
Alma Mater

Szkoła Mariacka w Oksfordzie(inne języki) (BA, 1578)

Multimedia w Wikimedia Commons

Robert Hues (ur. 1553 w Little Hereford, zm. 24 maja 1632 w Oksfordzie) – angielski matematyk, geograf i autor prac o nawigacji. Najbardziej znany jest z wydanego po łacinie traktatu Tractatus de globis et eorum usu (Traktat o globusach i ich użyciu, 1594). Książka wyjaśniała, jak używać globusu ziemskiego i globusu niebieskiego, czyli modelu sfery niebieskiej. Zachęcała też angielskich żeglarzy do wyznaczania położenia z obserwacji ciał niebieskich. W latach 1594–1663 miała co najmniej trzynaście wydań w pięciu językach.

Hues studiował w Szkole Mariackiej(inne języki) na Uniwersytecie Oksfordzkim, gdzie w 1578 roku uzyskał stopień bakałarza sztuk. Nawigacji uczył się w szkole założonej przez Waltera Raleigha. U wybrzeży Nowej Fundlandii prowadził obserwacje deklinacji magnetycznej, czyli kąta między północą magnetyczną a geograficzną. W latach 1586–1588 oraz 1591–1593 uczestniczył w dwóch wyprawach dookoła świata pod dowództwem Thomasa Cavendisha, prowadził obserwacje astronomiczne i wyznaczał szerokości geograficzne odwiedzanych miejsc. Zebrane wyniki ogłosił w 1594 roku w Tractatus de globis, dziele opisującym globusy wykonane przez Emery’ego Molyneux na przełomie 1592 i 1593 roku.

Hues utrzymywał kontakty z Raleighem, a później znalazł oparcie u możnych patronów. Pozostawał w służbie Thomasa Greya, barona Grey de Wilton(inne języki) i uzyskał zgodę, by towarzyszyć mu podczas jego uwięzienia w Tower. Po śmierci Greya w 1614 roku przeszedł na służbę Henry’ego Percy’ego, hrabiego Northumberland(inne języki), który wspierał jego badania. Razem z Thomasem Harriotem i Walterem Warnerem(inne języki) należał do grona uczonych nazywanego „trzema magami” hrabiego. Uczył także synów Northumberlanda. Ostatnie lata spędził w Oksfordzie, gdzie zmarł w 1632 roku i został pochowany w katedrze Chrystusa.

Młodość i wykształcenie

Portret Henry’ego Percy’ego, 9. hrabiego Northumberland, z którym Hues był związany, pędzla Anthony’ego van Dycka

Robert Hues urodził się w 1553 roku w Little Hereford w Herefordshire w Anglii. W 1571 roku, w wieku 18 lat, wstąpił do Brasenose College w Oksfordzie. Angielski antykwariusz Anthony à Wood(inne języki) pisał, że Hues przybył do Oksfordu jako „tylko ubogi student lub służący... przez pewien czas był bardzo trzeźwym i poważnym sługą... lecz świadom czasu, który tracił, pełniąc stałe posługi, przeniósł się do Szkoły Mariackiej”. Hues uzyskał stopień bakałarza sztuk (B.A.) 12 lipca 1578 roku, wykazawszy się znaczną biegłością w grece. Później udzielał wskazówek dramaturgowi i poecie George Chapmanowi przy jego angielskim przekładzie Homera z 1616 roku, a Chapman nazwał go swoim „uczonym i cennym przyjacielem”. Według Oxford Dictionary of National Biography(inne języki) istnieją niepotwierdzone przesłanki, że po ukończeniu studiów Hues był przetrzymywany w Tower – bez podania przyczyny – a po uwolnieniu wyjechał za granicę. Możliwe, że udał się wówczas do Europy kontynentalnej.

Hues przyjaźnił się z geografem Richardem Hakluytem, który był wtedy nauczycielem-rezydentem (ang. regent master) Christ Church. W latach 80. XVI wieku Hakluyt przedstawił go Walterowi Raleighowi oraz znanym Raleighowi podróżnikom i żeglarzom. Prawdopodobnie wówczas też Hues poznał astronoma i matematyka Thomasa Harriota oraz Waltera Warnera na wykładach z matematyki Thomasa Allena(inne języki). Czterej mężczyźni byli później związani z Henry’m Percy’m, 9. hrabią Northumberland, którego nazywano „hrabią czarnoksiężnikiem” (ang. Wizard Earl) z powodu jego zainteresowania doświadczeniami naukowymi i alchemicznymi oraz posiadanej biblioteki.

Działalność

Rycina przedstawiająca Thomasa Cavendisha, wykonana przez Willema i Magdalenę van de Passe do dzieła Henry’ego Hollanda Herōologia Anglica(inne języki) (Pochwała angielskich bohaterów, 1620). Hues opłynął z Cavendishem kulę ziemską w latach 1586–1588

Hues zainteresował się geografią i matematyką. Według niedatowanego źródła miał zakwestionować przyjmowane wartości deklinacji magnetycznej, wykonawszy obserwacje u wybrzeży Nowej Fundlandii. Albo udał się tam na połów, albo dołączył do zorganizowanej w 1585 roku przez Raleigha i dowodzonej przez Richarda Grenville’a wyprawy do Wirginii, która w drodze powrotnej do Anglii mijała Nową Fundlandię. Być może wtedy Hues poznał żeglarza Thomasa Cavendisha, obaj bowiem byli uczniami Harriota w szkole nawigacji Raleigha. Anonimowy XVII-wieczny rękopis podaje, że Hues opłynął świat z Cavendishem w latach 1586–1588 „umyślnie, by wyznaczać prawdziwą szerokość geograficzną miejsc”. Być może to on był owym „NH”, który napisał krótką relację z rejsu wydaną przez Hakluyta w jego dziele z 1589 roku The Principall Navigations, Voiages, and Discoveries of the English Nation. W roku ukazania się tej książki Hues przebywał z Edwardem Wrightem na zorganizowanej przez hrabiego Cumberland(inne języki) korsarskiej wyprawie na Azory(inne języki), której celem było zdobywanie hiszpańskich galeonów.

Od sierpnia 1591 roku Hues dołączył do kolejnej próby opłynięcia świata podejmowanej przez Cavendisha. Hues płynął na „Leicesterze”. W wyprawie uczestniczył także John Davis, dowodzący statkiem „Desire”. Cavendish i Davis umówili się, że rozdzielą się po przejściu Cieśniny Magellana między Chile a Ziemią Ognistą, gdyż Davis zamierzał popłynąć ku Ameryce w poszukiwaniu Przejścia Północno-Zachodniego. Wyprawa ostatecznie zakończyła się niepowodzeniem, choć Davis odkrył Falklandy. Tymczasem Cavendish, uwięziony w niewielkich zatokach cieśniny, gdzie członkowie załogi umierali z zimna, chorób i głodu, zawrócił na wschód, by wrócić do Anglii. Trapiły go buntownicze zachowania marynarzy, a także napaści tubylców i Portugalczyków, którzy atakowali jego ludzi szukających na lądzie żywności i wody. Coraz bardziej przygnębiony Cavendish zmarł w 1592 roku gdzieś na Oceanie Atlantyckim, być może wskutek samobójstwa.

W trakcie rejsu, przebywając na południowym Atlantyku, Hues prowadził obserwacje astronomiczne Krzyża Południa i innych gwiazd półkuli południowej, obserwował też deklinację magnetyczną tam i na równiku. Po śmierci Cavendisha Hues powrócił do Anglii razem z Johnem Davisem i ogłosił swoje odkrycia w dziele Tractatus de globis et eorum usu (Traktat o globusach i ich użyciu, 1594), które zadedykował Raleighowi. Książka miała objaśniać posługiwanie się globusami ziemskim i niebieskim, wykonanymi i wydanymi przez Emery’ego Molyneux pod koniec 1592 lub na początku 1593 roku. Najwyraźniej dzieło miało także zachęcać angielskich żeglarzy do stosowania praktycznej nawigacji astronomicznej, choć Lesley Cormack(inne języki) zauważyła, że napisanie go po łacinie sugeruje, iż było adresowane do uczonych czytelników na kontynencie. Hues chwalił globusy Molyneux, określając je jako obszerniejsze od jakichkolwiek innych – większe od globusów Mercatora i Gemmy Frisiusa(inne języki), co czyniło je bardziej czytelnymi i dostępnymi dla żeglarzy niemających głębszej wiedzy z matematyki. W 1595 roku William Sanderson, londyński kupiec, który w znacznej mierze sfinansował budowę globusów, podarował niewielki globus wraz z „łacińską książeczką Huesa, która naucza użycia moich wielkich globusów” Robertowi Cecilowi. Cecil był mężem stanu, ministrem i kierownikiem wywiadu Elżbiety I oraz Jakuba I Stuarta. Dzieło Huesa doczekało się następnie co najmniej dwunastu kolejnych wydań w językach niderlandzkim, angielskim, francuskim, łacińskim i niemieckim, w latach 1597–1663. W swojej książce An Accidence or The Path-way to Experience: Necessary for all Young Sea-men (1626) John Smith, założyciel pierwszej trwałej angielskiej osady w Ameryce Północnej w Jamestown, wymienił książkę Huesa wśród dzieł, które powinien studiować młody marynarz.

Rysunek globusa ziemskiego Molyneux z dzieła Tractaet ofte Handelinge van het gebruyck der Hemelscher ende Aertscher Globe – niderlandzkiej wersji Tractatus de globis Huesa z 1623 roku

Tractatus de globis rozpoczyna się listem dedykacyjnym Huesa do Raleigha. List przywoływał geograficzne odkrycia dokonane przez Anglików za panowania Elżbiety I. Hues uważał jednak, że jego rodacy przewyższyliby Hiszpanów i Portugalczyków, gdyby mieli pełną wiedzę z astronomii i geometrii, niezbędną do udanej nawigacji. W przedmowie Hues przytoczył argumenty dowodzące kulistości Ziemi i obalił przeciwne im teorie. Traktat dzielił się na pięć części. Pierwsza opisywała elementy wspólne globusom ziemskiemu i niebieskiemu Molyneux, w tym wykreślone na nich okręgi i linie, strefy i klimaty, a także zastosowanie drewnianego okręgu horyzontu i mosiężnego pierścienia południkowego każdego z globusów. Część druga opisywała planety, gwiazdy stałe i gwiazdozbiory, część trzecia zaś przedstawiała lądy i morza naniesione na globus ziemski oraz omawiała długość obwodu Ziemi i stopnia koła wielkiego. Część czwarta, którą Hues uznawał za najważniejszą, wyjaśniała, jak za pomocą globusów żeglarze mogą wyznaczać położenie Słońca, szerokość geograficzną, kurs i przebytą drogę, amplitudy i azymuty oraz czas i deklinację. Ostatnia część dzieła zawierała inspirowany pracami Harriota traktat o loksodromach, czyli liniach stałego kursu na mapie żeglarskiej. Hues złożył w niej hołd umiejętnościom Harriota i zapowiedział, że przygotowuje on pełny traktat o loksodromach – który ostatecznie nie ukazał się drukiem. Część ta stanowi pierwsze znane zastosowanie niepublikowanych prac Harriota w dziedzinie matematyki stosowanej. W dziele Hues po raz pierwszy ogłosił też sześć podstawowych twierdzeń nawigacyjnych prowadzących do rozwiązania tzw. „trójkąta nawigacyjnego”, czyli rachunku łączącego kurs, przebytą drogę oraz zmiany szerokości i długości geograficznej. Stosowano go w żegludze płaskiej, uproszczonym rachunku traktującym niewielki obszar morza jak płaszczyznę. Różnica szerokości geograficznej i zboczenie, odpowiadające w tym rachunku zmianie długości geograficznej, stanowią dwa boki trójkąta prostokątnego schodzące się pod kątem prostym. Przebyta droga jest przeciwprostokątną, a kąt między różnicą szerokości a drogą wyznacza kurs. Znajomość dowolnych dwóch z tych wielkości pozwala wyznaczyć dwie pozostałe – przez wykres lub obliczenie z tablic sinusów, tangensów i sekansów.

Pięć części Tractatus de globis (1594)
CzęśćTreść
Ielementy wspólne globusom ziemskiemu i niebieskiemu Molyneux: okręgi i linie, strefy i klimaty, drewniany okrąg horyzontu i mosiężny pierścień południkowy
IIplanety, gwiazdy stałe i gwiazdozbiory
IIIlądy i morza na globusie ziemskim; obwód Ziemi i stopień koła wielkiego
IV(uznana przez Huesa za najważniejszą) wyznaczanie za pomocą globusów położenia Słońca, szerokości geograficznej, kursu, przebytej drogi, amplitud, azymutów, czasu i deklinacji
Vtraktat o loksodromach, inspirowany pracami Harriota

W latach 90. XVI wieku Hues nadal utrzymywał kontakty z Raleighem – był jednym z wykonawców jego testamentu – i być może to on był owym „Hewesem”, który w 1591 roku regularnie jadał z Northumberlandem. Później wszedł w służbę Thomasa Greya, 15. i ostatniego barona Grey de Wilton (1575–1614). Greya pozbawiono praw i tytułu w 1603 roku za udział w spisku Bye(inne języki). Był to spisek uknuty przez Williama Watsona(inne języki), rzymskokatolickiego księdza, który zamierzał porwać Jakuba I i zmusić go do zniesienia ustaw antykatolickich. W roku następnym osadzono go w Tower. Greyowi zezwolono, by Hues mógł przebywać z nim w wieży. W latach 1605–1621 w Tower więziony był również Northumberland. Podejrzewano go o udział w spisku prochowym z 1605 roku, ponieważ wśród spiskowców znalazł się jego krewny Thomas Percy.

W 1616 roku, po śmierci Greya, Hues został „domownikiem rzeczonego hrabiego Northumberland w sprawach uczoności” i otrzymywał rocznie 40 funtów na wsparcie swoich badań aż do śmierci Northumberlanda w 1632 roku. Wood pisał, że Harriot, Hues i Warner byli „stałymi towarzyszami [Northumberlanda] i nazywano ich zwykle trzema magami hrabiego Northumberland. Mieli stół na koszt hrabiego, a sam hrabia ustawicznie z nimi rozmawiał, a także z sir Walterem Raleighem, wówczas przebywającym w Tower”. Razem z uczonym Nathanielem Torporleyem(inne języki) i matematykiem Thomasem Allenem śledzili oni postępy w astronomii, matematyce, fizjologii i naukach przyrodniczych, wnosząc w tych dziedzinach istotny wkład. Według autora listów Johna Chamberlaina(inne języki) Northumberland odrzucił w 1617 roku ofiarowane mu ułaskawienie, wolał bowiem pozostać z Harriotem, Huesem i Warnerem. Pogląd, jakoby ci towarzysze Northumberlanda byli jego „trzema magami” studiującymi z nim w Tower, bywa jednak uznawany za romantyczną legendę antykwariusza Johna Aubreya i kwestionowany z braku dowodów. Hues uczył synów Northumberlanda. Najpierw był nauczycielem Algernona Percy’ego(inne języki), późniejszego 10. hrabiego Northumberland, w Oksfordzie, gdzie ten immatrykulował się w Christ Church w 1617 roku. Następnie, w latach 1622–1623, uczył młodszego brata Algernona, Henry’ego. Hues mieszkał wówczas w Christ Church, lecz być może czasami towarzyszył Northumberlandowi w Petworth House(inne języki) w Petworth w West Sussex oraz w Syon House(inne języki) w Londynie po jego uwolnieniu z Tower w 1622 roku. Hues spotykał się niekiedy z Walterem Warnerem w Londynie, gdzie obaj dyskutowali o odbiciu ciał.

Późniejsze lata

Katedra Chrystusa w Oksfordzie, miejsce pochówku Roberta Huesa

W późniejszych latach Hues mieszkał w Oksfordzie, gdzie dyskutował o matematyce i pokrewnych dziedzinach z podobnie myślącymi przyjaciółmi. Cormack pisze, że był członkiem uniwersytetu. Zgodnie z testamentem Thomasa Harriota, zmarłego 2 lipca 1621 roku, Huesowi i Warnerowi powierzono pomoc wykonawcy testamentu Harriota, Nathanielowi Torporleyowi, w przygotowaniu matematycznych prac Harriota do druku. Hues miał także pomagać w wycenie książek i innych dóbr Harriota przeznaczonych na sprzedaż dla Biblioteki Bodlejańskiej.

Hues, który się nie ożenił, zmarł 24 maja 1632 roku w Stone House przy St Aldate’s(inne języki) (naprzeciw zajazdu „Pod Niebieskim Dzikiem” w centrum Oksfordu). Był to dom Johna Smitha, magistra, syna kucharza z Christ Church o nazwisku J. Smith. W testamencie Hues poczynił liczne drobne zapisy dla swoich przyjaciół, w tym sumę 20 funtów dla swojej „krewnej” Mary Holly (o której nic nie wiadomo) oraz po 20 nobli dla każdej z jej trzech sióstr. Pochowano go w katedrze Chrystusa, a w jej wnętrzu umieszczono poświęconą mu mosiężną płytę nagrobną(inne języki) z następującą inskrypcją:

Depositum viri literatissimi, morum ac religionis integerrimi, Roberti Husia, ob eruditionem omnigenem [sic: omnigenam?], Theologicam tum Historicam, tum Scholasticam, Philologicam, Philosophiam, præsertim vero Mathematicam (cujus insigne monumentum in typis reliquit) Primum Thomæ Candishio conjunctissimi, cujus in consortio, explorabundis [sic: explorabundus?] velis ambivit orbem: deinde Domino Baroni Gray; cui solator accessit in arca Londinensi. Quo defuncto, ad studia henrici Comitis Northumbriensis ibidem vocatus est, cujus filio instruendo cum aliquot annorum operam in hac Ecclesia dedisset et Academiae confinium locum valetudinariae senectuti commodum censuisset; in ædibus Johannis Smith, corpore exhaustus, sed animo vividus, expiravit die Maii 24, anno reparatae salutis 1632, aetatis suæ 79.

W tłumaczeniu: [Tu spoczywa mąż wielce uczony, najwyższej moralności i religijności, Robert Hues, z racji swej erudycji we wszystkich dziedzinach – teologii, historii, scholastyce, filologii i filozofii, lecz szczególnie matematyce (po której pozostawił w druku znamienite dzieło). Najściślej związany był najpierw z Thomasem Cavendishem, w którego towarzystwie pod żaglami badawczo opłynął świat; następnie z lordem baronem Greyem, któremu jako pocieszyciel towarzyszył w Tower of London. Po śmierci tego ostatniego wezwano go tamże do nauk z Henrym, hrabią Northumberland, by kształcił jego syna; a gdy przez kilka lat pracował w tym Kościele [tj. katedrze Chrystusa] i uznał, że miejsce w sąsiedztwie kolegium jest dogodne dla jego zdrowia na starość, w domu Johna Smitha, z ciałem wyczerpanym, lecz duchem żywym, wyzionął ostatnie tchnienie 24 maja roku naszego zbawienia 1632, w wieku 79 lat.]

Twórczość

Karta tytułowa niderlandzkiej wersji Tractatus de globis Huesa z 1623 roku

Pierwsze wydanie traktatu Huesa ukazało się w 1594 roku:

Dzieło doczekało się co najmniej dwunastu kolejnych wydań w językach niderlandzkim, angielskim, francuskim, łacińskim i niemieckim (wydania 2.–13., lata 1597–1663), w tym m.in.:

Przedruk angielskiej wersji wydała w 1889 roku Hakluyt Society(inne języki):

Przypisy

  1. Introduction, [w:] Clements R. Markham, Tractatus de globis et eorum usu: A Treatise Descriptive of the Globes Constructed by Emery Molyneux and Published in 1592, Robert Hues, Londyn: Hakluyt Society, 1889 (ang.).
    1. 1 2 3 4 s. xxxviii–xl
    2. 1 2 s. xxxv
    3. 1 2 3 4 s. xxxvi
    4. ↑ s. xli
    5. ↑ s. xli–xlii
    6. 1 2 s. xlii–xliii
    7. 1 2 s. xlii
    8. ↑ s. xlii i xlvi
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Hues, Robert (1553–1632), [w:] Susan M. Maxwell, B. Harrison, Oxford Dictionary of National Biography, wyd. internetowe, Oksford, styczeń 2008, DOI: 10.1093/ref:odnb/14045 (ang.).
  3. ↑ Charles Buller Heberden (red.), Brasenose College Register, 1509–1909 [Oxford Historical Series; no. 55], Oksford: Blackwell for the Oxford Historical Society, 1909, OCLC 222963720 (ang.).
  4. ↑ Anthony à Wood, Philip Bliss, Athenae Oxonienses, an Exact History of All the Writers and Bishops who have had their Education in the University of Oxford, wyd. New, t. 2, Nowy Jork: Johnson Reprint Corp., 1967, s. 534, OCLC 430234 (ang.).
  5. ↑ University of Oxford, Alumni Oxonienses: The Members of the University of Oxford, 1500–1714, Joseph Foster (red.), Nendeln, Liechtenstein: Kraus Reprint, 1968, OCLC 5574505 (ang.). (pierwodruk 1891).
  6. ↑ Homer, George Chapman, The Whole Works of Homer; Prince of Poetts, in his Iliads, and Odysses. Translated according to the Greeke, by Geo. Chapman, Londyn: [By Richard Field and William Jaggard] for Nathaniel Butter, [ok. 1616], OCLC 216610936 (ang.).
  7. ↑ Thomas Warton, The History of English Poetry, from the Close of the Eleventh to the Commencement of the Eighteenth Century, t. 3, Londyn: Reeves and Turner, 1871, s. 442, OCLC 8048047 (ang.). (zob. Markham, „Introduction”, Tractatus de globis, s. xxxv).
  8. ↑ Thomas Hariot and the Atomic View of Nature, [w:] Robert Hugh Kargon, Atomism in England from Hariot to Newton, Oksford: Clarendon Press, 1966, s. 18–30, OCLC 531838 (ang.).
  9. ↑ David Singmaster, BSHM Gazetteer: Petworth, West Sussex, British Society for the History of Mathematics, 28 lutego 2003 [zarchiwizowane 2003-04-26] (ang.).
  10. ↑ Henry Holland, Herōologia Anglica, hoc est clarissimorvm et doctissimorvm aliqovt Anglorvm qvi florvervnt ab anno Cristi M.D. vsq' ad presentem annvm M.D.C.XX, [Arnhem]: Impensis C. Passaei calcographus et Iansonij bibliopolae Arnhemiensis, 1620, OCLC 6672789 (łac.).
  11. ↑ Rękopis MS Rawl. B 158, Biblioteka Bodlejańska, Oksford.
  12. ↑ Richard Hakluyt, The Principall Navigations, Voiages, and Discoveries of the English Nation, Londyn: Imprinted by George Bishop and Ralph Newberie, 1589, OCLC 77435498 (ang.).
  13. ↑ Davis (Davys), John, [w:] Margaret Montgomery Larnder, Dictionary of Canadian Biography Online, 2000 [dostęp 2026-09-06] [zarchiwizowane z adresu 2026-08-30] (ang.).
  14. ↑ David Judkins, Cavendish, Thomas (1560–1592), [w:] Jennifer Speake (red.), Literature of Travel and Exploration: An Encyclopedia, t. 1, Nowy Jork: Fitzroy Dearborn, 2003, s. 202–204, ISBN 978-1-57958-425-2 (ang.).
  15. 1 2 3 Robert Hues, Tractatus de globis et eorum usu: accommodatus iis qui Londini editi sunt anno 1593, sumptibus Gulielmi Sandersoni civis Londinensis, conscriptus à Roberto Hues, Londyn: In ædibus Thomæ Dawson, 1594, OCLC 55576175 (łac.).
  16. 1 2 Helen M. Wallis, The first English globe: A recent discovery, „The Geographical Journal”, 117 (3), 1951, s. 280, DOI: 10.2307/1791852, JSTOR: 1791852 (ang.).
  17. 1 2 Lesley B. Cormack, The Commerce of Utility: Teaching Mathematical Geography in Early Modern England, „Science & Education”, 15 (2–4), 2006, s. 305–322, DOI: 10.1007/s11191-004-7690-2 (ang.).
  18. ↑ Adam Max Cohen, Englishing the Globe: Molyneux's Globes and Shakespeare's Theatrical Career, „Sixteenth Century Journal”, 37 (4), 2006, s. 963–984, DOI: 10.2307/20478124, JSTOR: 20478124 (ang.).
  19. ↑ R.A. Skelton, John Summerson, A Description of Maps and Architectural Drawings in the Collection made by William Cecil, First Baron Burghley, Now at Hatfield House, Oksford: Printed for presentation to the members of the Roxburghe Club, 1971, OCLC 181678336 (ang.).; Molyneux, Emery (zm. 1598), [w:] Susan M. Maxwell, B. Harrison, Oxford Dictionary of National Biography, wyd. internetowe, Oksford, wrzesień 2004, DOI: 10.1093/ref:odnb/50911 (ang.).
  20. ↑ John Smith, An Accidence or The Path-way to Experience. Necessary for all Young Sea-men, Londyn: Printed for Ionas Man, and Benjamin Fisher, 1626, OCLC 55198107 (ang.).. Oryginał w Huntington Library(inne języki) w San Marino w Kalifornii.
  21. ↑ Susan Rose, Mathematics and the Art of Navigation: The Advance of Scientific Seamanship in Elizabethan England, „Transactions of the Royal Historical Society”, 14, 2004, s. 175–184, DOI: 10.1017/S0080440104000192 (ang.).
  22. ↑ D.B. Quinn, J.W. Shirley, A Contemporary List of Hariot References, „Renaissance Quarterly”, 22 (1), 1969, s. 9–26, DOI: 10.2307/2858975, JSTOR: 2858975 (ang.).
  23. ↑ Derek Howse, Astronomical Navigation [pt. 8.18], [w:] Ivor Grattan-Guinness (red.), Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences, Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2003, s. 1128, 1129, 1132, ISBN 978-0-8018-7397-3 (ang.).
  24. ↑ John W. Shirley, Thomas Harriot: A Biography, Oksford: Clarendon Press, 1983, s. 577, ISBN 978-0-19-822901-8 (ang.).
  25. ↑ Anthony à Wood, Athenae Oxoniensis. An Exact History of All the Writers and Bishops who have had their Education in the Most Ancient and Famous University of Oxford, t. 1, Londyn: Printed for Tho. Bennett, 1691–1692, s. 485, OCLC 70434257 (ang.).
  26. 1 2 The Wizard Earl and the New Science, [w:] Robert Hugh Kargon, Atomism in England from Hariot to Newton, Oksford: Clarendon Press, 1966, s. 5–17, OCLC 531838 (ang.).
  27. ↑ John Chamberlain, The Letters [Memoirs of the American Philosophical Society, vol. 12, pts. 1–2], Norman Egbert McClure (red.), t. 1, Filadelfia: American Philosophical Society, 1939, s. 566, OCLC 221477966 (ang.).
  28. ↑ John Aubrey, Aubrey's Brief Lives, Oliver Lawson Dick (red.), Londyn: Secker and Warburg, 1975, s. 123, OCLC 1981442 (ang.).; Allan Chapman, The Astronomical Work of Thomas Harriot (1560–1621), „Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society”, 36, 1995, s. 97–107, Bibcode: 1995QJRAS..36...97C (ang.).
  29. ↑ Mordechai Feingold, The Mathematicians' Apprenticeship: Science, Universities and Society in England, 1560–1640, Cambridge: Cambridge University Press, 1984, s. 84, ISBN 978-0-521-25133-4 (ang.).
  30. ↑ Historia et antiquitates universitatis Oxoniensis duobus voluminibus comprehensæ, Oksford: E Theatro Sheldoniano, 1674, OCLC 13439733 (łac.). (zob. Markham, „Introduction”, Tractatus de globis, s. xxxvii, przyp. 1).
  31. ↑ Historia et antiquitates universitatis Oxoniensis, t. 2, s. 534 (zob. Markham, „Introduction”, Tractatus de globis, s. xxxvii, przyp. 1).
  32. 1 2 Robert Hues, Tractatus de globis et eorum usu: A Treatise Descriptive of the Globes Constructed by Emery Molyneux and Published in 1592 [Hakluyt Society, 1st ser., pt. II, no. 79a], Clements R. Markham (red.), Londyn: Hakluyt Society, 1889 (ang.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne