SPYDER

SPYDER
Ilustracja
Informacje podstawowe
Inne nazwy

Surface-to-Air Python and Derby

Rodzaj systemu

mobilny rakietowy system przeciwlotniczy

Zwalczane cele

samoloty, śmigłowce, bezzałogowe statki powietrzne, pociski manewrujące, amunicja precyzyjna, taktyczne pociski balistyczne (po modernizacji)

Platforma systemu

samochodowa

Państwo

 Izrael

Producent

Rafael Advanced Defense Systems

Status systemu

w służbie

Pociski
Pociski

Python-5, I-Derby, I-Derby ER, I-Derby LR

Naprowadzanie

obrazowanie w podczerwieni (Python-5), aktywne radiolokacyjne (Derby)

Zasięg

do 160 km (SPYDER-XR)

Pułap plot.

do 24 km (SPYDER-XR)

System
Wyrzutnia

skośne lub niemal pionowe

Liczba pocisków

4–8

Radary
Nazwa / model

EL/M-2106 ATAR, EL/M-2084 MMR

Użytkownicy
 Czechy,  Filipiny,  Gruzja,  Indie,  Izrael,  Maroko,  Singapur,  Wietnam,  Zjednoczone Emiraty Arabskie

SPYDER (od ang. Surface-to-Air Python and Derby) – rodzina izraelskich mobilnych rakietowych systemów przeciwlotniczych, opracowana przez przedsiębiorstwo Rafael Advanced Defense Systems we współpracy z Israel Aerospace Industries (IAI). System wykorzystuje naziemne odmiany lotniczych pocisków kierowanych Python-5 i Derby. Jest przeznaczony do zwalczania samolotów, śmigłowców, bezzałogowych statków powietrznych, pocisków manewrujących i amunicji precyzyjnej. System przystosowano także do zwalczania taktycznych pocisków balistycznych.

Rodzina SPYDER obejmuje zestawy krótkiego, średniego i dalekiego zasięgu. Wersje SR i ER wykorzystują wyrzutnie skośne, natomiast MR i LR – wyrzutnie niemal pionowe. W konfiguracji All-in-One wyrzutnię, radar i stanowiska operatorskie umieszczono na jednym pojeździe.

Historia

W lutym 2005 roku Rafael poinformował o udanych próbach systemu SPYDER na poligonie Shdema w Izraelu. Podczas testów pociski Python-5 i Derby trafiły w cele powietrzne.

W lutym 2022 roku podczas targów Singapore Airshow Rafael zaprezentował konfigurację SPYDER All-in-One (AiO), łączącą najważniejsze elementy systemu na jednym pojeździe.

W styczniu 2023 roku Rafael ogłosił opracowanie zdolności przechwytywania taktycznych pocisków balistycznych. Modernizacja objęła zmiany sprzętowe i programowe pocisku Derby LR, dostosowujące go do zwalczania tego rodzaju celów.

W grudniu 2023 roku przeprowadzono próbne strzelanie konfiguracji All-in-One, podczas którego pocisk Python-5 zniszczył bezzałogowy statek powietrzny. O wyniku próby poinformowano 10 stycznia 2024 roku.

W lipcu 2026 roku Rafael poinformował o zakończeniu kolejnych prób systemu SPYDER w Izraelu z wykorzystaniem pocisków I-Derby ER i I-Derby LR. Podczas testów przechwycono kilka celów powietrznych, w tym bezzałogowe statki powietrzne o małej skutecznej powierzchni odbicia radiolokacyjnego. Próby obejmowały bezpośrednie trafienia w cele oraz sprawdzenie modernizacji opracowanych na podstawie doświadczeń bojowych.

Budowa i działanie

Wyrzutnie systemu SPYDER podczas uroczystości przekazania sprzętu filipińskim siłom powietrznym w bazie Basa w 2022 roku

Bateria SPYDER składa się ze stanowiska dowodzenia i kierowania ogniem, stacji radiolokacyjnej, od trzech do sześciu wyrzutni z czujnikami optoelektronicznymi Toplite oraz pojazdów zabezpieczenia technicznego i logistycznego. W wersjach SR i ER radar jest montowany na pojeździe dowodzenia, natomiast w MR i LR wykorzystuje się oddzielny pojazd radiolokacyjny.

W systemach tej rodziny stosowane są między innymi stacje radiolokacyjne EL/M-2106 ATAR i EL/M-2084 MMR.

System może wykrywać cele podczas przemieszczania się, natomiast wystrzeliwanie pocisków następuje po zatrzymaniu pojazdów. Umożliwia również współpracę z zewnętrznymi stacjami radiolokacyjnymi.

SPYDER wykorzystuje następujące pociski:

W wersjach MR i LR pociski wyposażono w dodatkowe silniki startowe, zwiększające ich zasięg. System umożliwia namierzenie celu przed wystrzeleniem (lock-on before launch, LOBL) lub po opuszczeniu wyrzutni (lock-on after launch, LOAL).

Wersje

Rafael podaje następujące maksymalne zasięgi i pułapy zwalczania celów dla poszczególnych wersji systemu:

Wersja Zasięg Pułap
SPYDER-SR do 20 km do 9 km
SPYDER-ER do 40 km do 12 km
SPYDER-MR do 60 km do 15 km
SPYDER-LR do 100 km do 18 km
SPYDER-XR do 160 km do 24 km

Dla systemów SPYDER-SR użytkowanych przez Singapur tamtejsze ministerstwo obrony podaje zasięg przechwytywania 15 km i pułap 9 km.

SPYDER All-in-One

W konfiguracji SPYDER All-in-One (AiO) na jednym ośmiokołowym pojeździe umieszczono stanowiska operatorskie, urządzenia dowodzenia, radar z czterema nieruchomymi panelami antenowymi, czujnik optoelektroniczny oraz wyrzutnię mieszczącą do ośmiu pocisków rakietowych. Mogą to być pociski Python-5 SR, I-Derby SR i I-Derby ER, w dowolnej kombinacji. Radar i czujnik optoelektroniczny znajdują się na podnoszonym maszcie.

Konfiguracja AiO umożliwia jednoczesne prowadzenie do czterech przechwyceń. Przejście z położenia marszowego do gotowości bojowej zajmuje trzy minuty. Maksymalny zasięg wynosi 40 km przy zastosowaniu pocisku I-Derby ER, a pułap zwalczania celów sięga 12 km. Pojazd może działać samodzielnie lub współpracować z nadrzędnym systemem dowodzenia.

Użytkownicy i zamówienia

Użytkownicy

  •  Filipiny – pierwsze dwie baterie przyjęto w listopadzie 2022 roku, a trzecią w listopadzie 2024 roku. Systemy SPYDER-MR znajdują się na wyposażeniu 960. Grupy Obrony Powietrznej i Przeciwrakietowej filipińskich sił powietrznych.
  •  Gruzja – dysponowała systemami SPYDER podczas wojny rosyjsko-gruzińskiej w 2008 roku. Liczba baterii i ich udział w walkach pozostają przedmiotem rozbieżnych relacji.
  •  Indie – system SPYDER LLQRM, wyposażony w pociski Python-5 i Derby, został wprowadzony na wyposażenie indyjskich sił powietrznych najpóźniej w 2017 roku.
  •  Izrael – wprowadził SPYDER do własnego systemu obrony powietrznej podczas wojny rozpoczętej w październiku 2023 roku.
  •  Maroko – według dziennika Le Desk obecność systemu SPYDER w bazie obrony powietrznej Sidi Yahia El Gharb stwierdzono na podstawie zdjęcia satelitarnego udostępnionego w maju 2026 roku.
  •  Singapur – system SPYDER-SR zastąpił brytyjskie zestawy Rapier w 2011 roku. Pełną gotowość operacyjną ogłoszono 4 lipca 2018 roku.
  •  Wietnam – około 2015 roku pozyskał systemy SPYDER-MR. Według raportu International Institute for Strategic Studies (IISS) z marca 2023 roku ich liczbę szacowano na 10.
  •  Zjednoczone Emiraty Arabskie – we wrześniu 2022 roku uzgodniły zakup systemów SPYDER. W zestawieniu IISS dotyczącym izraelskiego eksportu uzbrojenia do państw arabskich wymieniono SPYDER-MR wśród systemów zakontraktowanych w 2022 roku.

Zamówienia i dostawy

  •  Czechy – w 2021 roku zamówiły cztery baterie SPYDER-CZE w celu zastąpienia systemów 2K12 Kub. W 2023 roku zawarły dodatkowy kontrakt na pociski I-Derby LR; według doniesień branżowych obejmował on 48 sztuk. W sierpniu 2025 roku pierwsza bateria przeszła test operacyjny obejmujący wykrycie celu, symulowane odpalenie pocisku i ocenę wyniku. We wrześniu 2026 roku dostarczone były dwie z czterech zamówionych baterii, a dwie pozostałe zostały już wyprodukowane.
    Zestawy SPYDER-CZE wykorzystują podwozia Tatra 815-7 w układzie 8×8. Każda bateria składa się z dziewięciu pojazdów, w tym czterech wyrzutni, i jest wyposażona w radar ELM-2084 MMR. Konfiguracja obejmuje systemy SPYDER-SR i SPYDER-MR oraz pociski I-Derby LR o zasięgu około 80 km.
    System jest przeznaczony dla 251. dywizjonu rakiet przeciwlotniczych 25. pułku rakiet przeciwlotniczych w Strakonicach. Próby wojskowe zakończono w 2026 roku. Pierwsze strzelania z użyciem ostrej amunicji zaplanowano na jesień 2027 roku, a osiągnięcie pełnej gotowości operacyjnej – na początek 2028 roku.
  •  Grecja – 31 sierpnia 2026 roku podpisała z Izraelem umowę na budowę wielowarstwowego systemu obrony powietrznej Achilles Shield. Kontrakt o wartości około 3 mld euro obejmuje systemy SPYDER, Procę Dawida i Barak MX.
  •  Kenia – według nieoficjalnych doniesień system SPYDER dostarczono w grudniu 2025 roku. Nie potwierdzono jego wprowadzenia do służby operacyjnej.
  •  Rumunia – w lipcu 2025 roku zawarła z Rafaelem umowę ramową dotyczącą zakupu systemów przeciwlotniczych krótkiego i bardzo krótkiego zasięgu. Pierwszą umowę wykonawczą na systemy SPYDER SHORAD-VSHORAD podpisano 24 czerwca 2026 roku. Obejmuje ona zestawy przeciwlotnicze oraz wyposażenie szkoleniowe i symulacyjne.

Niepotwierdzone doniesienia

  •  Etiopia – w 2019 roku pojawiły się doniesienia o rozmieszczeniu systemu SPYDER-MR w pobliżu Wielkiej Tamy Odrodzenia. W październiku tego samego roku ambasada Izraela w Kairze zdementowała informacje o wykorzystywaniu izraelskich systemów przeciwlotniczych do ochrony tamy.

Zastosowanie bojowe

Podczas wojny rosyjsko-gruzińskiej w sierpniu 2008 roku Gruzja dysponowała zestawami SPYDER. Były wiceminister obrony Batu Kutelia twierdził, że kraj miał jedną baterię, która uczestniczyła w zwalczaniu rosyjskich samolotów. Według tych relacji skuteczność systemu ograniczała niewielka liczba wyrzutni oraz zmiana taktyki rosyjskiego lotnictwa.

Fińska analiza wojskowa z 2013 roku wymienia natomiast dwie baterie SPYDER-SR, lecz nie potwierdza ich użycia w walkach. Wskazuje również, że gotowość operacyjna systemu w sierpniu 2008 roku pozostaje niepewna ze względu na krótki czas od dostawy pierwszych zestawów.

Od października 2023 roku izraelskie siły zbrojne wykorzystywały SPYDER w działaniach obrony powietrznej podczas wojny z Hamasem i Hezbollahem. Według informatora branżowego cytowanego przez Janes konfiguracja All-in-One przechwytywała bezzałogowe statki powietrzne różnych typów.