Saletry

Saletry (z łac. sal petri – sól skalna) – nazwa szeregu azotanów o znaczeniu gospodarczym. Stosowane m.in. jako azotowe nawozy mineralne (tzw. nawozy saletrzane), środki konserwujące, składniki do produkcji materiałów wybuchowych i wyrobów pirotechnicznych. Saletry są silnymi utleniaczami. Niektóre saletry (chilijska, indyjska, norweska) występują naturalnie jako minerały.

W zależności od kationu i miejsca występowania wyróżnia się następujące saletry:

Saletra amonowa – azotan amonu, NH₄NO₃: nawóz saletrzano-amonowy i składnik nawozów złożonych (np. saletrzaku), materiał wybuchowy i składnik materiałów wybuchowych, utleniacz.
Saletra potasowa (saletra indyjska lub strzelnicza, znana też jako „śnieg chiński”) – azotan potasu, KNO₃: nawóz azotowy, składnik nawozów złożonych (np. nawozów NPK), składnik czarnego prochu, środek konserwujący, surowiec chemiczny. Naturalnie występuje jako minerał nitrokalit.
Saletra sodowa (saletra chilijska) – azotan sodu, NaNO₃: składnik nawozów mineralnych, materiałów wybuchowych i pirotechnicznych, utleniacz, środek konserwujący, dawniej do produkcji kwasu azotowego. Naturalnie występuje jako minerał nitratyn w złożach typu caliche. Naturalna saletra chilijska zawiera domieszki jodanu sodu (NaIO₃) i nadchloranu sodu (NaClO₄). W połowie lat 50. XX w. złoża saletry chilijskiej w Chile oceniane były na 300 mln ton. Nazwy „saletra chilijska” i „saletra sodowa” mogą wskazywać na odpowiednio saletrę naturalną i syntetyczną.
Saletra wapniowa (saletra norweska) – azotan wapnia, Ca(NO₃)₂: nawóz mineralny lub składnik nawozów złożonych, np. saletrzaku. Występuje naturalnie w niewielkich ilościach jako minerał nitrokalcyt. Nazwą saletra norweska określany jest produkt syntetyczny.
Saletra amonowo-wapniowa – nawóz mineralny podobny do saletrzaku.

Przypisy

1 2 Witold Doroszewski (red.): saletra. [w:] Słownik języka polskiego PWN [on-line]. [dostęp 2014-06-25].
1 2 3 4 5 6 Jerzy Chodkowski (red.): Mały słownik chemiczny. Wyd. V. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.
1 2 3 Encyklopedia Powszechna PWN. T. 4. R-Z. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 121.
1 2 3 4 Encyklopedia techniki. Chemia. Warszawa: WNT, 1965.
1 2 3 Stanisław Tołłoczko, Wiktor Kemula: Chemia nieorganiczna z zasadami chemii ogólnej. Warszawa: PWN, 1954, s. 390, 394.
↑ WolfgangW. Laue WolfgangW., MichaelM. Thiemann MichaelM., ErichE. Scheibler ErichE., KarlK. Wilhelm KarlK., Nitrates and Nitrites, [w:] Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry, Weinheim: Wiley‐VCH, s. 10–13, DOI: 10.1002/14356007.a17_265 (ang.).