Lizaczka

Lizaczka
	Soronia
	Erichson, 1843
	Okres istnienia: oligocen–dziś PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N Q
	; Soronia grisea
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	chrząszcze
Podrząd	chrząszcze wielożerne
Rodzina	łyszczynkowate
Podrodzina	Nitidulinae
Plemię	Nitidulini
Rodzaj	lizaczka
	Typ nomenklatoryczny
	Nitidula punctatissima Illiger in Schneider, 1794
Synonimy
	Norosia Portevin, 1931; Platipidia Broun, 1893;
	Norosia Portevin, 1931; Platipidia Broun, 1893;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Lizaczka (Soronia) – rodzaj chrząszczy z rodziny łyszczynkowatych i podrodziny Nitidulinae. Ma zasięg kosmopolityczny. Obejmuje ponad 40 opisanych gatunków. W zapisie kopalnym znany jest od oligocenu.

Morfologia

Chrząszcze o ciele w zarysie owalnym do prawie jajowatego. Stopień wysklepienia wierzchu ciała jest lekki do umiarkowanego. Grzbietowa strona ciała ma bezładne punktowanie. Na pokrywach występują niezbyt wyraźne i poprzerywane żeberka podłużne, porośnięte grubymi i hakowato wygiętymi ku tyłowi włoskami czarnymi i białymi. Czułki mają człon pierwszy guzowato nabrzmiały, a trzy człony ostatnie uformowane w niezmodyfikowaną buławkę. Rowki do chowania czułków są wyraźnie widoczne, silnie wgłębione. Przedpiersie ma wyrostek międzybiodrowy na wierzchołku spłaszczony, wyraźnie poszerzony i prosto ścięty. Odnóża przedniej pary mają zewnętrzno-wierzchołkowe kąty goleni zaokrąglone i bardzo drobno powykrawane. Wzdłuż zewnętrznych krawędzi goleni pozostałych par biegnie obrzeżenie z cienkimi szczecinkami. Stopy mają wąskie człony o bardzo słabo wykształconych płatach, niezmodyfikowane pazurki oraz dobrze między nimi widoczne empodia.

Ekologia i występowanie

Owady saproksyliczne. Larwy rozwijają się w fermentującym soku wyciekającym ze zranionych drzew liściastych. Postacie dorosłe spotyka się w szerszym spektrum siedlisk – oprócz wycieków soku także w grzybach nadrzewnych, pod wilgotną i murszejącą korą, w chodnikach larw trociniarkowatych, a czasem na fermentujących owocach oraz w pryzmach gnijących szczątków roślinnych, zwłaszcza buraków cukrowych i brukwi.

Zasięg rodzaju jest kosmopolityczny. Najliczniej reprezentowany jest w krainie australijskiej, gdzie znany jest nie tylko z Australii, ale też Nowej Zelandii i Nowej Kaledonii. W krainie palearktycznej występuje 9 gatunków lizaczek, z czego dwa, S. grisea i S. punctatissima, stwierdzono w Polsce.

Taksonomia

Takson ten wprowadzony został w 1843 roku przez Wilhelma Ferdinanda Erichsona. W 1943 roku Carl T. Parsons dokonał formalnego wyznaczenia Nitidula punctatissima gatunkiem typowym rodzaju. W obrębie plemienia Nitidulini rodzaj ten tworzy zdefiniowany w 1988 roku przez Aleksandra Kirejczuka kompleks rodzajów, w którego skład wchodzą również Amphotis, Annachramus, Hisparonia, Lobiopa, Omosiphila, Macleayania, Ornosia, Pleoronia, Sebastianella, Stenoronia oraz Temnoracta.

Do rodzaju tego należy ponad 40 opisanych gatunków, w tym:

Soronia alluaudi Grouvelle, 1896
Soronia borbonica Grouvelle, 1899
Soronia braeti Grouvelle, 1894
Soronia congoensis Lechanteur, 1959
Soronia dorrigoi Kirejtshuk, 2004
Soronia elongata Cameron, 1903
Soronia fracta Reitter, 1884
Soronia glabra Kirejtshuk, 2004
Soronia grisea (Linnaeus, 1758)
Soronia guttulata (LeConte, 1863)
Soronia hystrix Sharp, 1876
Soronia imperialis Grouvelle, 1903
Soronia laevigata Kirejtshuk, 1984
Soronia lewisi Reitter, 1884
Soronia lichenaea Fauvel, 1866
Soronia madagascarensis Kirejtshuk, 2004
Soronia marmorata Erichson, 1843
Soronia merkli Kirejtshuk, 2005
Soronia micans Broun, 1893
Soronia minima Grouvelle, 1903
Soronia minuta Grouvelle, 1896
Soronia morosa Broun, 1893
Soronia oblonga C.Brisout de Barneville, 1863
Soronia oculata Reitter, 1880
Soronia optata Sharp, 1878
Soronia peltoidea Kirejtshuk, 1990
Soronia punctatissima (Illiger, 1794)
Soronia rectangula Reitter, 1875
Soronia shibatai Hisamatsu & Hisamatsu, 2008
Soronia substriata Hamilton, 1893
Soronia superba Reitter, 1873
Soronia tessellata Péringuey, 1888

Przypisy

↑ Soronia, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ Włodzimierz Dzieduszycki, Maryan Łomnicki: Muzeum imienia Dzieduszyckich we Lwowie. Dział I zoologiczny, oddział zwierząt bezkręgowych. IV. Chrząszcze czyli tęgoskrzydłe (Coleoptera). Lwów: Pierwsza Związkowa Drukarnia we Lwowie, 1886.
↑ Jan Kinel, Roman Kuntze: Chrząszcze i motyle krajowe. Przewodnik do określania rodzin i rodzajów. Warszawa: Komitet Wydawniczy Podręczników Akademickich, 1931, s. 215.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 A.G. Kirejtshuk. Four new genera of the Soronia complex (Coleoptera: Nitidulidae) from Australia, New Zealand, Fiji and tropical America with notes on composition of the complex and description of new species from Southern Hemisphere. „Russian Entomological Journal”. 12 (3), s. 239-256, 2003.
1 2 3 4 5 6 7 8 Marian Nunberg: Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XIX Chrząszcze — Coleoptera. Zeszyt 65 Łyszczynkowate — Nitidulidae. Warszawa: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, PWN, 1976, s. 59.
1 2 Chris Carlton, Richard A.B. Leschen. Descriptions of Soronia complex (Nitidulidae: Nitidulinae) larvae of New Zealand with comments of life history and taxonomy. „New Zealand Entomologist”. 30 (1), s. 41-51, 2007. DOI: 10.1080/00779962.2007.9722150.
↑ B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska. Chrząszcze – Coleoptera. Cucujoidea, część 1. „Katalog Fauny Polski”. XXIII (12), 1986.
↑ W.F. Erichson. Versuch einer systematischen Eintheilung der Nitidularien. „Zeitschrift fur die Entomologie”. 4, s. 225–361, 1843.
↑ Carl T. Parsons. A revision of Nearctic Nitidulidae (Coleoptera). „Bull. Mus. Comp. Zool.”. 92 (3), s. 119-278, 1943.
↑ Soronia. [w:] Biodiversity Map [on-line]. [dostęp 2021-08-18].

[itis-1] Soronia, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[dł-2] Włodzimierz Dzieduszycki, Maryan Łomnicki: Muzeum imienia Dzieduszyckich we Lwowie. Dział I zoologiczny, oddział zwierząt bezkręgowych. IV. Chrząszcze czyli tęgoskrzydłe (Coleoptera). Lwów: Pierwsza Związkowa Drukarnia we Lwowie, 1886.

[kk-3] Jan Kinel, Roman Kuntze: Chrząszcze i motyle krajowe. Przewodnik do określania rodzin i rodzajów. Warszawa: Komitet Wydawniczy Podręczników Akademickich, 1931, s. 215.

[Kirejczuk-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 A.G. Kirejtshuk. Four new genera of the Soronia complex (Coleoptera: Nitidulidae) from Australia, New Zealand, Fiji and tropical America with notes on composition of the complex and description of new species from Southern Hemisphere. „Russian Entomological Journal”. 12 (3), s. 239-256, 2003.

[Nunberg-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 Marian Nunberg: Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XIX Chrząszcze — Coleoptera. Zeszyt 65 Łyszczynkowate — Nitidulidae. Warszawa: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, PWN, 1976, s. 59.

[cl-6] 1 2 Chris Carlton, Richard A.B. Leschen. Descriptions of Soronia complex (Nitidulidae: Nitidulinae) larvae of New Zealand with comments of life history and taxonomy. „New Zealand Entomologist”. 30 (1), s. 41-51, 2007. DOI: 10.1080/00779962.2007.9722150.

[Burakowskietal-7] B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska. Chrząszcze – Coleoptera. Cucujoidea, część 1. „Katalog Fauny Polski”. XXIII (12), 1986.

[Erichson-8] W.F. Erichson. Versuch einer systematischen Eintheilung der Nitidularien. „Zeitschrift fur die Entomologie”. 4, s. 225–361, 1843.

[Parsons-9] Carl T. Parsons. A revision of Nearctic Nitidulidae (Coleoptera). „Bull. Mus. Comp. Zool.”. 92 (3), s. 119-278, 1943.

[biomap-10] Soronia. [w:] Biodiversity Map [on-line]. [dostęp 2021-08-18].