Stan Borys
 Stan Borys (2016) | |
| Imię i nazwisko |
Stanisław Guzek |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
3 września 1941 |
| Typ głosu | |
| Gatunki | |
| Zawód | |
| Aktywność |
od 1958 |
| Wydawnictwo | |
| Zespoły | |
| Bizony Blackout Odyssey Family Tress Strange Romance Imię Jego 44 | |
| Odznaczenia | |
     | |
| Strona internetowa | |
Stan Borys, właśc. Stanisław Guzek (ur. 3 września 1941 w Załężu) – polski muzyk, piosenkarz, kompozytor, aktor i poeta.
Życiorys
Pochodzi z niezamożnej rodziny; jego ojciec był kolejarzem. Miał siostrę Zofię (zm. 2022 w wieku 90 lat).
Był uczniem różnych szkół, m.in. technikum rolniczego (TMR Łańcut) i budowlanego, a maturę zdał eksternistycznie. Uczył się grać na skrzypcach, klarnecie i gitarze. W okresie licealnym uczęszczał do Wojewódzkiego Domu Kultury w Rzeszowie, gdzie zainteresował się poezją i teatrem. W tym okresie brał udział w ogólnopolskich konkursach recytatorskich. Po opuszczeniu domu rodzinnego imał się wielu prac zarobkowych, m.in. zakładał piorunochrony, pracował jako meliorator, górnik, robotnik budowlany, zegarmistrz i goniec.
Profesjonalną działalność artystyczną rozpoczął w 1958. Zaczynał od pracy rekwizytora w Teatrze im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie, gdzie był też statystą w kilku spektaklach i zagrał epizodyczną rolę w sztuce Ryszard II. W latach 60. założył teatr poezji „Symbol”. W 1965 zadebiutował jako poeta, a jego utwory opublikowano w „Nowinach Rzeszowskich”. Otrzymał też nagrodę w Turnieju Jednego Wiersza.
Również w 1965 zainteresował się śpiewem, jego inspiracją był m.in. Tommy Steele. W tym samym roku został pracownikiem kulturalno-oświatowym w Klubie Łącznościowca w Rzeszowie, gdzie poznał Tadeusza Nalepę, z którym wkrótce założył zespół Blackout. Z końcem 1966 odszedł z zespołu i przeszedł do formacji Bizony, z którą współpracował dwa lata. W 1968 razem z zespołem zajął drugie miejsce na Ogólnopolskim Przeglądzie Zespołów Estradowych w Olsztynie, a solowo – za wykonanie utworu „To ziemia” – otrzymał nagrodę prasy na 6. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu.
W 1969 rozpoczął karierę solową i wydał swój pierwszy album. W 1971 wystąpił na Festiwalu Piosenki „Bratysławska Lira” w Bratysławie, a za wykonanie utworów „Ikona” i „Kvrie” otrzymał statuetkę Brązowego Gronostaja na Międzynarodowym Festiwalu Varietées w Rennes. W 1972 zajął trzecie miejsce (ex aequo z Urszulą Sipińską i Haliną Frąckowiak) i otrzymał nagrodę prasy za najlepszą interpretację piosenki na Young European Song Festival w Ostendzie, a także zajął drugie miejsce i nagrodę za interpretację piosenki „Wierzę drzewom” na Song Olimpiad w Atenach. W 1973 za wykonanie utworu „Jaskółka uwięziona” otrzymał nagrodę dziennikarzy na 11. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu. W tym samym roku za wykonanie „Jaskółki…” zajął pierwsze miejsce za interpretację piosenki polskiej na 13. Międzynarodowym Festiwalu Piosenki w Sopocie, a także otrzymał nagrodę publiczności i jury (za interpretację utworu „Lost Love”) w Międzynarodowym Konkursie Piosenki w Castlebar oraz otrzymał wyróżnienie na festiwalu „Onda Nueva” w Caracas. W sezonie 1974/1975 występował w Teatrze Syrena w Warszawie. W maju 1975 premierę miało oratorium Katarzyny Gärtner i Ernesta Brylla Zagrajcie nam dzisiaj wszystkie srebrne dzwony, w którym wystąpił Borys. W 1976 wydał nagrany w duecie z Marylą Rodowicz singel „Dziś prawdziwych Cyganów już nie ma”. Po odejściu z Teatru Syrena wyjechał z kraju i mieszkał w USA i Kanadzie. Dorabiał na obczyźnie, pracując jako taksówkarz. W 1981 zaśpiewał na uroczystościach żałobnych Krzysztofa Klenczona w Chicago.
W 2001 przetworzony fragment jego utworu „Chmurami zatańczy sen” został wykorzystany w refrenie piosenki „Głucha noc” rapera Pei. Borys oskarżył rapera o kradzież własności intelektualnej. 1 września 2011 doszło do zawarcia ugody i wygłoszenia wspólnego oświadczenia, w którym zaznaczono, że to nie Peja umyślnie użył bez zgody autora fragmentu tekstu piosenki „Chmurami zatańczy sen”, wskazując, że raper poprosił swojego wydawcę o dopilnowanie formalności w związku z użyciem tekstu i poinformowania o tym Borysa.
W 2004 był gwiazdą festiwalu muzycznego w Syracuse. W 2006 zaczął występować z zespołem Imię Jego 44 z Wrocławia, a 5 listopada 2006 w Filharmonii w Rzeszowie obchodził 45-lecie pracy artystycznej. We wrześniu 2009 ukazał się zbiór jego wierszy o tytule Co jest urokiem tego życia. W 2014 wystąpił z utworem „Jaskółka uwięziona” w koncercie „25 lat! Wolność kocham i rozumiem” podczas 51. KFPP w Opolu. Piosenkę wykonał także w trakcie 54. edycji festiwalu w 2017.
Życie prywatne
Trzykrotnie żonaty, z żoną Ewą ma córkę Patrycję, jego żoną była też m.in. Agata Pilitowska. Od 2009 pozostaje w nieformalnym związku z Anną Maleady. W latach 1975–2004 mieszkał za granicą (w Chicago, Toronto i Las Vegas); od marca 2020 mieszka w USA.
W lutym 2019 przeszedł rozległy udar mózgu, po którym został częściowo sparaliżowany. W październiku 2021 przeszedł zawał serca.
Wyznaje taoizm. Od lat nastoletnich, zafascynowany kulturą hinduską, praktykuje jogę.
7 października 2023 Uczelnia Łukaszewski w Warszawie nadała Stanowi Borysowi honorowy tytuł Profesora.
Dyskografia
Opracowano na podstawie materiału źródłowego.
Albumy
- 1967 Blackout (Blackout)
- 1969 To ziemia (Bizony)
- 1970 Krzyczę przez sen
- 1971 Naga (Niebiesko-Czarni)
- 1972 Piosenki z filmu „Uciec jak najbliżej”
- 1974 Stan Borys
- 1974 Szukam przyjaciela
- 1988 Piszę pamiętnik artysty – hańba temu, kto o tym źle myśli! Wiersze C.K. Norwida
- 1996 Niczyj
- 1998 Portret
- 2007 Znieczulica (Imię Jego 44)
- 2014 Ikona
Kompilacje
Filmografia
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (nadanie 2016; wręczenie 2017)
- Złoty Krzyż Zasługi (2006)
- Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2011)
- Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2006)
- Odznaka honorowa „Zasłużony dla Województwa Podkarpackiego”
Nagrody
- 1968 – nagroda Srebrnego Kormorana (drugie miejsce) za program z zespołem Bizony na Ogólnopolskim Przeglądzie Zespołów Estradowych w Olsztynie
- 1968 – nagroda prasy na 6. KFPP w Opolu (za piosenkę „To ziemia”)
- 1971 – Brązowy Gronostaj na Międzynarodowym Festiwalu Varietées w Rennes („Ikona” i „Kvrie”)
- 1972 – Złoty Apollin za zajęcie drugiego miejsca na Olimpiadzie Piosenki w Atenach i pierwsza nagroda za interpretację piosenki („Wierzę drzewom”)
- 1972 – nagroda prasy na Young European Song Festival w Ostendzie
- 1973 – nagroda dziennikarzy na 11. KFPP w Opolu („Jaskółka uwięziona”)
- Bursztynowy Słowik na Międzynarodowym Festiwalu Piosenki w Sopocie („Jaskółka uwięziona”)
- 1973 – nagroda publiczności i nagroda jury za interpretację piosenki („Lost Love”) w Międzynarodowym Konkursie Piosenki w Castlebar
- 1973 – wyróżnienie na Festiwalu „Onda Nueva” w Caracas
- 2015 – Honorowy Złoty Mikrofon za „romantyczną duszę niestrudzonego krzewiciela polskiej poezji, twórcze poszukiwania oraz wielką przyjaźń z Polskim Radiem, obecną w jego słowach i muzyce”
- 2021 – nagroda specjalna ZAiKS-u
Źródło:.
Przypisy
- ↑ Terpiłowski 1970 ↓, s. 25.
- 1 2 Jan Kawecki: Encyklopedia polskiej muzyki rockowej Rock ‘n’ roll, 1959–1973. Rock-Serwis, 1995, s. 40. ISBN 978-83-85335-25-2.
- 1 2 3 4 5 6 Terpiłowski 1970 ↓, s. 16.
- ↑ Stan Borys w żałobie. Serce mu pękło. Został już całkiem sam [online] [dostęp 2022-12-21].
- 1 2 3 4 5 6 7 Terpiłowski 1970 ↓, s. 20.
- ↑ Sławomir Koper, Marek Sierocki: Przeboje PRL. Hity rocka. Wydawnictwo Harde, 2024, s. 68. ISBN 978-83-8343-354-7.
- 1 2 Terpiłowski 1970 ↓, s. 47.
- ↑ Terpiłowski 1970 ↓, s. 48.
- 1 2 3 Sylwia Gawłowska: Festiwalowe podium. Krajowy Festiwal Polskiej Piosenki w Opolu 1963–2017 we wspomnieniach artystów. 2018, s. 46–47. ISBN 978-83-938344-7-1.
- ↑ Terpiłowski 1970 ↓, s. 48–49.
- ↑ Maryla Rodowicz: Niech żyje bal. Dom Wydawniczy Szczepan Szymański, 1992, s. 21. ISBN 83-85606-01-7.
- ↑ Dziś prawdziwych Cyganów już nie ma. Cyfrowa Biblioteka Polskiej Piosenki. [dostęp 2025-05-25].
- ↑ Maryla Rodowicz I Stan Borys – Dziś Prawdziwych Cyganów Już Nie Ma / Czułość. Discogs. [dostęp 2025-05-25]. (ang.).
- Jerzy Kossela Bernard Dornowski, Seweryn Krajewski, Jerzy Skrzypczyk, „Czerwone Gitary” to właśnie my, Tadeusz Sosnowski (oprac.), Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, 1992, ISBN 83-7066-456-3.
- ↑ Karol Stefańczyk, Peja i Stan Borys pogodzeni [online], cgm.pl, 29 sierpnia 2011 [dostęp 2011-09-29] [zarchiwizowane z adresu 2011-09-13].
- ↑ Polski Festiwal w Syracuse, Nowy Jork. [dostęp 2013-04-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-29)].
- ↑ Terpiłowski 1970 ↓, s. 20–21, 23.
- ↑ Gdy zachorował, była jego największym wsparciem. Ich miłość przetrwała najcięższą próbę. Oto historia Stana Borysa i Anny Maleady | Viva.pl [online], viva.pl [dostęp 2024-04-25] (pol.).
- ↑ Stan Borys z nową piosenką „Będę przy tobie”. Muzyk utknął w USA przez koronawirusa [online], muzyka.interia.pl [dostęp 2021-02-23] (pol.).
- ↑ Stan Borys miał udar i jest częściowo sparaliżowany [online], Stan Borys: Muzyk miał udar i jest częściowo sparaliżowany [dostęp 2019-06-14] (pol.).
- ↑ Partnerka Stana Borysa ujawniła, że muzyk miał zawał. „Narzekał na ból w klatce piersiowej” [online], naTemat.pl [dostęp 2021-10-25] (pol.).
- ↑ Stan Borys: Dzisiaj SHOW BIZNES, to wyłącznie trzęsienie tyłkiem! Mocno o artystach, polityce...
- ↑ Terpiłowski 1970 ↓, s. 10, 25.
- ↑ Magda Szczodruch, Stan Borys profesorem Uczelni Łukaszewski [online], Nowy Dziennik, 22 października 2023 [dostęp 2023-10-29].
- ↑ Archiwum Polskiego Rocka. [dostęp 2019-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-09-16)].
- ↑ M.P. z 2017 r. poz. 119 (ISAP) – pkt 3.
- ↑ Odznaczenia z okazji Narodowego Święta Niepodległości. prezydent.pl, 2017-11-11. [dostęp 2017-11-12].
- ↑ M.P. z 2007 r. Nr 4, poz. 32 (ISAP) – pkt 156.
- 1 2 Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis [online], gov.pl [dostęp 2017-01-22] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-30].
- ↑ Odznaka Zasłużony dla Województwa Podkarpackiego. bip.podkarpackie.pl. [dostęp 2017-12-15].
- ↑ polskieradio/fc: Złote Mikrofony: najlepsi radiowcy wyróżnieni najważniejszą nagrodą. [w:] PolskieRadio.pl [on-line]. Polskie Radio S.A, 11 grudnia 2015. [dostęp 2015-12-11].
- ↑ Polskie Radio: Marusz Bonaszewski wśród laureatów Złotych Mikrofonów. [w:] GazetaPrawna.pl [on-line]. Infor PL S.A, 10/11 grudnia 2015. [dostęp 2015-12-11].
- ↑ Laureaci Nagród ZAiKS-u [online], zaiks.org.pl [dostęp 2025-03-19].
- ↑ Terpiłowski 1970 ↓, s. 47–49.
Bibliografia
- Ryszard Wolański, Leksykon Polskiej Muzyki Rozrywkowej, Warszawa 1995, Agencja Wydawnicza MOREX, ISBN 83-86848-05-7, tu hasło Borys Stan, s. 21–22.
- Lech Terpiłowski: Stan Borys. Wydawnictwo Synkopa, 1970.
Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona artysty
- Stan Borys na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
- Stan Borys w bazie Filmweb
- Stan Borys w bazie IMDb (ang.)
- Stan Borys w bazie filmpolski.pl
- Stan Borys – wywiad Magazyn VIP 2022 – https://magazynvip.pl/stan-borys-zmanierowany-glos-ktory-zawojowal-swiat/