Syzyfowe prace
 Okładka książki | |
| Autor |
Stefan Żeromski (jako Maurycy Zych) |
|---|---|
| Typ utworu | |
| Wydanie oryginalne | |
| Miejsce wydania | |
| Język | |
| Data wydania |
1897 |
Syzyfowe prace – powieść Stefana Żeromskiego, która po raz pierwszy ukazała się w krakowskim dzienniku „Nowa Reforma” od 7 lipca do 24 września 1897.
Historia powstania
Żeromski opublikował powieść pod pseudonimem Maurycy Zych. Pod tymże pseudonimem wydał ją w formie książkowej we Lwowie w 1898, nakładem Lwowskiego Towarzystwa Wydawniczego. Z początku miała mieć tytuł Wybawiciel. Ocenzurowana i przygotowana do druku przez pisarza powieść ukazała się w zaborze rosyjskim w 1909 (z datą 1910) pod tytułem Andrzej Radek, czyli Syzyfowe prace.
Fabuła
Marcin Borowicz został odwieziony do szkoły w Owczarach. Później trafił do Klerykowa, gdzie mieściło się gimnazjum. Po jakimś czasie matka Marcina zmarła. Marcin przeżył pierwszą miłość, którą była Anna Stogowska, nazywana przez innych Birutą. Nie zamienił z nią jednak żadnego słowa. Po zdaniu matury próbował ją odnaleźć. Okazało się jednak, że wyjechała z rodziną do Rosji.
Bohaterowie
- Marcin Borowicz – główny bohater; uczeń gimnazjum w Klerykowie
- Andrzej Radek – ubogi chłopak ze wsi, syn fornala, który przez Antoniego Paluszkiewicza „Kawkę” dostaje się do Progimnazjum Pyrzogłowskiego, a po jego śmierci do gimnazjum w Klerykowie
- Anna Stogowska „Biruta” – córka lekarza i Rosjanki, w której zakochał się Marcin Borowicz
- Helena i Walenty Borowiczowie – rodzice Marcina
- Ferdynand Wiechowski – pierwszy nauczyciel Marcina ze szkoły elementarnej w Owczarach
- Michcik i Piątek – najlepsi uczniowie szkoły w Owczarach
- Walecki zwany Figą, Pieprzojad, Marian Gontala – inni uczniowie
- Bernard Zygier – uczeń przybyły do Klerykowa po wyrzuceniu go ze szkoły warszawskiej
- inspektor Zabielskij – inspektor gimnazjum w Klerykowie, w trakcie fabuły zaczyna mieć dobre relacje z Marcinem Borowiczem
- Kriestoobriadnikow – dyrektor gimnazjum w Klerykowie
Analiza
W powieści autor na podstawie własnych doświadczeń z dzieciństwa i lat młodzieńczych przedstawił obraz szkoły w rosyjskim Królestwie Polskim i walkę polskiej młodzieży z rusyfikacją. Żeromski pod przejrzystymi kryptonimami ukrył szkołę w Pińczowie jako progimnazjum w Pyrzogłowach i gimnazjum kieleckie jako szkoła w Klerykowie. Pod osobą Andrzeja Radka ukrył swego bliskiego przyjaciela Jana Wacława Machajskiego, syna mieszczanina pińczowskiego.
W rozdziale XVII opisano scenę, w której Marcin Borowicz odnajduje w pamiętniku wiersz Anny Stogowskiej „Biruty”. Jest to końcowy fragment wiersza Mieczysława Romanowskiego Kiedyż?. Ponadto, ukazany w wierszu motyw przekuwania broni na narzędzia rolnicze pojawia się również w Piśmie Świętym w ST (w Księdze Izajasza 2, 4 oraz Księdze Micheasza 4, 3).
Adaptacje
Powieść zekranizował w latach 1998–2000 Paweł Komorowski. W filmie i serialu w rolach głównych wystąpili: Łukasz Garlicki, Franciszek Pieczka, Bartłomiej Kasprzykowski, Zofia Kucówna i Alicja Bachleda-Curuś.
Zobacz też
- Wasilij Grigoriewicz Smorodinow – autor pamiętnika Moja służba w Warszawskim Okręgu Naukowym i zdarzenia ze szkolnego życia: wspomnienia pedagoga
Przypisy
- ↑ O lwowianach, Lwowie, Małopolsce Wschodniej i Wołyniu. „Syzyfowe prace”. „Biuletyn”. Nr 24, s. 53, czerwiec 1973. Koło Lwowian w Londynie.
- ↑ Syzyfowe prace [online], Język polski, 22 lutego 2018 [dostęp 2025-02-24].
- ↑ Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego DXII Prace Historyczne, Zeszyt 62, „Pińczów i jego szkoły w dziejach” pod redakcją J. Wyrozumskiego. PWN 1979.
- ↑ Syzyfowe prace. filmpolski.pl. [dostęp 2011-01-25].