Szafran

Szafran
Ilustracja
Morfologia (szafran uprawny)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd

szparagowce

Rodzina

kosaćcowate

Rodzaj

szafran

Nazwa systematyczna
Crocus L.
Sp. Pl. 36. 1753
Typ nomenklatoryczny

Crocus sativus L.)

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku
Szafran dwukwiatowy
Szafran złocisty
Szafran żółtokwiatowy

Szafran, krokus, reg.: kieluch, tulipanek, fijałek, fijołek (Crocus L.) – rodzaj roślin z rodziny kosaćcowatych. Należy do niego około 250 gatunków. Występują one w Europie, w krajach basenu Morza Śródziemnego oraz w Zachodniej Azji sięgając na wschodzie po zachodnie Chiny. Do flory Polski należą dwa gatunki rodzime – szafran spiski lub krokus spiski Crocus scepusiensis oraz odkryty w 2024 roku w Wisłoku Wielkim szafran Heuffela Crocus heuffelianus. Poza tym w Polsce rośnie jako gatunek dziczejący i już zadomowiony szafran wiosenny C. vernus.

Bardzo liczne gatunki, ich mieszańce i odmiany uprawiane są jako rośliny ozdobne. Szafran uprawny C. sativus jest źródłem szafranu – przyprawy.

Morfologia

Szafran Heuffela
Część podziemna
Kuliste bulwocebule, nieco spłaszczone, pokryte suchymi łuskami.
Liście
Kilka wąskich, rynienkowatych liści, które rosną silnie dopiero po kwitnieniu, wyrastają z bulwocebuli.
Kwiaty
Wyrastają także prosto z bulwocebuli. Płatki tylko w górnej części wolne, niżej zrośnięte w rurkę. Kwitnie wczesną wiosną, choć niektóre gatunki (jak szafran okazały) to gatunki jesienne.

Systematyka

Szafran okazały
Szafran uprawny
Szafran wiosenny
Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026)

Jeden z rodzajów z plemienia Ixieae w podrodzinie Crocoideae, należącej do rodziny kosaćcowatych (Iridaceae) w rzędzie szparagowców (Asparagales) zaliczanych do jednoliściennych.

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd kosaćcowce (Iridales Raf.), podrząd Iridineae Engl., rodzina kosaćcowate (Iridaceae Juss.), podrodzina Crocoideae Burnett, plemię Croceae Dumort., podplemię Crocinae Benth. & Hook.f., rodzaj szafran (Crocus L.).

Wykaz gatunków i mieszańców

Zastosowanie

 Osobny artykuł: Szafran (przyprawa).

Uprawa

Obecność w kulturze i symbolice

Według mitologii greckiej Krokos (Crocus) był młodzieńcem, który został zamieniony w szafran (krokus).

Krokus jest też symbolem trzeźwości (abstynencji).

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. 1 2 Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-31] (ang.).
  3. ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-28].
  4. ↑ Jadwiga Waniakowa, Polskie gwarowe nazwy dziko rosnących roślin zielnych na tle słowiańskim, Uniwersytet Jagielloński, 2012 [dostęp 2012-01-01] (pol.).
  5. 1 2 3 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-31]. (ang.).
  6. 1 2 David J. Mabberley, Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 247-248, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200.
  7. ↑ Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  8. 1 2 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 66, ISBN 978-83-62975-45-7.
  9. ↑ Marcin Nobis i inni, New national and regional plant records: Contribution to the flora of the Old World countries, 2, „Acta Societatis Botanicorum Poloniae”, 94, 2025, s. 1-43, DOI: 10.5586/asbp/202669 [dostęp 2025-09-11].
  10. ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Crocus. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-28]. (ang.).
  11. ↑ Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 62-63. ISBN 978-83-925110-5-2.
  12. 1 2 3 Bolesław Chlebowski, Kazimierz Mynett: Kwiaciarstwo. Warszawa: PWRiL, 1983. ISBN 83-09-00544-X.
  13. ↑ Geoffrey Burnie, Gordon Cheers, Sue Forrester, Denise Greig, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.
  14. ↑ Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 193. ISBN 83-04-04673-3.
  15. ↑ Linki - Krokus Tarnobrzeg [online], www.krokus.tarnobrzeg.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).