Tangarka czarnoczelna

Tangarka czarnoczelna
	Tangara desmaresti
	(Vieillot, 1819)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	tanagrowate
Podrodzina	tanagry
Rodzaj	Tangara
Gatunek	tangarka czarnoczelna
Synonimy
	Tanagra Desmaresti Vieillot, 1819;
	Tanagra Desmaresti Vieillot, 1819;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg występowania
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Tangarka czarnoczelna (Tangara desmaresti) – gatunek małego ptaka z podrodziny tanagr (Thraupinae) w rodzinie tanagrowatych (Thraupidae). Zamieszkuje Amerykę Południową – jest endemitem Brazylii. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikowany jest jako gatunek najmniejszej troski.

Systematyka

Takson ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał francuski ornitolog Louis Pierre Vieillot w 1819 roku na łamach „Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, a l'agriculture, a l'économie rurale et domestique, a la médecine, etc.”. Autor nadał ptakowi nazwę Tanagra Desmaresti, a jako miejsce typowe podał „Bresil” (tj. Brazylię), co później uściślono do Rio de Janeiro. Uznawany jest za gatunek monotypowy. Jest gatunkiem sympatrycznym z pokrewną tangarką czarnogardłą (Tangara cyanoventris).

Etymologia

Tangara: nazwa Tangara oznaczająca w języku tupi „tancerza, który odwraca się i obraca”, stosowana dla gorzyków, ale później (Marcgrave, 1648) używana również w odniesieniu do innych jasno upierzonych ziębo-podobnych ptaków.
desmaresti: francuski zoolog Anselme Gaëtan Desmarest (1784–1838).

Morfologia

Mały ptak o ciemnobrązowych tęczówkach. Dziób prosty, gruby, dość krótki, czarny. Nogi i stopy ciemnoszare. Ubarwienie głowy jest charakterystyczne dla tego gatunku i wyróżnia go spośród innych podobnych przedstawicieli rodzaju Tangara. Kantarek i dolna część czoła są czarne, środkowe czoło i okolice oczu turkusowobłękitne. Policzki i okolice uszu są zielonkawe, podbródek żółtawy z czarnym akcentem w okolicy dzioba. Podgardle pomarańczowożółte z czarną plamką pod podbródkiem. Pokrywy podogonowe i środkowe części dolnej partii brzucha są jaskrawożółte. Ogon w większości czarny. Skrzydła czarno-zielone. Nie występuje dymorfizm płciowy. Młode osobniki nie zostały opisane. Masa ciała 19–21,5 g, długość ciała 13–14 cm.

Wymiary szczegółowe:


Długość skrzydła (mm)	66,2 – 70,6
Długość ogona (mm)	62,0 – 65,1
Długość skoku (mm)	19,6 – 20,8
Długość dzioba (mm)	7,2 – 7,3

Zasięg występowania

Tangarka czarnoczelna występuje w ograniczonym obszarze południowo-wschodniej Brazylii, rozciągając się na północ do Espírito Santo, na zachód do Minas Gerais i na południe przez stan Paraná do Santa Catarina. Zasięg występowania (EOO, Extent of Occurrence) według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje około 445 tys. km². Ptak ten występuje na wysokościach do 800 m n.p.m. do 1800 m n.p.m., chociaż lokalnie obserwowany był także na wysokościach do 2200 m n.p.m.

Ekologia i zachowanie

Jego głównym habitatem są wilgotne, wiecznie zielone górskie lasy. Najczęściej jest spotykany w koronach drzew, na małych lub średniej wielkości drzewach o drobnych liściach, a także wśród krzewów z rodziny zaczerniowatych (Melastomataceae). Gatunek ten spotykany jest także w lasach wtórnego wzrostu oraz na terenach plantacji. Dieta obejmuje głównie owoce i owady. Ptaki te żerują w koronach drzew. Tangarka czarnoczelna zdobywa pokarm, przeskakując z gałęzi na gałąź, a nie w trakcie lotu.

Rozmnażanie

Nie ma wielu informacji o rozmnażaniu tego gatunku. Gniazda tangarki czarnogardłej, podobnie jak innych gatunków z rodzaju Tangara, mają formę głębokiej czarki i są dokładnie wyścielone. Najczęściej umieszczone są w pobliżu końcówek gałązek. Na podstawie obserwacji ptaków w niewoli – co prawdopodobnie odzwierciedla zachowania w naturze – gniazda buduje samica, a samiec pomaga w dostarczaniu materiału na ich budowę. W lęgu zazwyczaj spotyka się 3 białe jaja pokryte drobnymi jasnoszarymi plamkami. Wysiadywaniem jaj zajmuje się jedynie samica, a samiec od czasu do czasu ją dokarmia. Okres inkubacji trwa 12–13 dni.

Status zagrożenia

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN tangarka czarnoczelna jest uznawana za gatunek najmniejszej troski (LC, ang. Least Concern). Wielkość populacji nie jest oszacowana, a gatunek ten opisywany jest jako dosyć pospolity. Ze względu na brak dowodów na spadki liczebności bądź istnienie poważnych zagrożeń dla gatunku BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako prawdopodobnie stabilny.

Przypisy

↑ Tangara desmaresti, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 3 DenisD. Lepage DenisD., Brassy-breasted Tanager Tangara desmaresti [online], Avibase [dostęp 2026-10-31] (ang.).
1 2 Tangara desmaresti, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Thraupinae Cabanis, 1847 – tanagry – Core tanagers (wersja: 2026-04-26). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-11-01].
↑ P. Mielczarek & W. Cichocki, Polskie nazewnictwo ptaków świata, „Notatki Ornitologiczne”, Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999, s. 389, ISSN 0550-0842 .
↑ Louis PierreL.P. Vieillot Louis PierreL.P., Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, a l'agriculture, a l'économie rurale et domestique, a la médecine, etc, „Journal für Ornithologie”, Paryż: Chez Deterville, 1819, s. 410 (fr.).
↑ HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2026-11-01] .
↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2026-11-01]. (ang.).
↑ Alan P.A.P. Peterson Alan P.A.P., PASSERIFORMES THRAUPIDAE (incl. Tanangers & associated taxa), Wersja 5.012 (2021.12.25) [online], Zoonomen Nomenclatural data [dostęp 2026-11-01] (ang.).
↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2026, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2026 (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 M. Morris, K.J. Burns: Brassy-breasted Tanager Tangara desmaresti, version 1.0. [w:] Birds of the World (red. T.S. Schulenberg) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2026-11-01]. (ang.).
↑ Tangara, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-11-01] (ang.).
↑ desmaresti, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-11-01] (ang.).
↑ Reinert i inni, Body masses and measurements of birds from Southern Atlantic Forest, Brazil, „Rev. Bras. Zool.”, 13 (4), 1996, s. 815–820, DOI: 10.1590/S0101-81751996000400001 .
1 2 Species factsheet: Brassy-breasted Tanager Tangara desmaresti [online], BirdLife International, 2018 [dostęp 2026-11-01] (ang.).

Linki zewnętrzne

Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
Nagrania głosów. [w:] xeno-canto [on-line].

[itis-1] Tangara desmaresti, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[AviBase-2] 1 2 3 DenisD. Lepage DenisD., Brassy-breasted Tanager Tangara desmaresti [online], Avibase [dostęp 2026-10-31] (ang.).

[iucn-3] 1 2 Tangara desmaresti, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[Mielczarek&Kuziemko-4] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Thraupinae Cabanis, 1847 – tanagry – Core tanagers (wersja: 2026-04-26). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-11-01].

[mc-5] P. Mielczarek & W. Cichocki, Polskie nazewnictwo ptaków świata, „Notatki Ornitologiczne”, Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999, s. 389, ISSN 0550-0842 .

[Pierwszy-6] Louis PierreL.P. Vieillot Louis PierreL.P., Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, a l'agriculture, a l'économie rurale et domestique, a la médecine, etc, „Journal für Ornithologie”, Paryż: Chez Deterville, 1819, s. 410 (fr.).

[hbwcheck-7] HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2026-11-01] .

[ioc-8] F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2026-11-01]. (ang.).

[Zoon-9] Alan P.A.P. Peterson Alan P.A.P., PASSERIFORMES THRAUPIDAE (incl. Tanangers & associated taxa), Wersja 5.012 (2021.12.25) [online], Zoonomen Nomenclatural data [dostęp 2026-11-01] (ang.).

[avilist-10] AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2026, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2026 (ang.).

[botw-11] 1 2 3 4 5 6 7 8 M. Morris, K.J. Burns: Brassy-breasted Tanager Tangara desmaresti, version 1.0. [w:] Birds of the World (red. T.S. Schulenberg) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2026-11-01]. (ang.).

[12] Tangara, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-11-01] (ang.).

[13] desmaresti, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-11-01] (ang.).

[Reinert1996-14] Reinert i inni, Body masses and measurements of birds from Southern Atlantic Forest, Brazil, „Rev. Bras. Zool.”, 13 (4), 1996, s. 815–820, DOI: 10.1590/S0101-81751996000400001 .

[birdlife-15] 1 2 Species factsheet: Brassy-breasted Tanager Tangara desmaresti [online], BirdLife International, 2018 [dostęp 2026-11-01] (ang.).