Thomandersiaceae – monotypowarodzina z rzędu jasnotowców (Lamiales). Należy do niej jeden rodzaj – Thomandersia, w obrębie którego wyróżnia się 6 gatunków. Wszyscy przedstawiciele występują w zachodniej części Afryki Równikowej – od południowej Liberii po Republikę Środkowoafrykańską i Kongo. Thomandersia laurifolia, a prawdopodobnie także pozostałe gatunki, wykorzystywane są w celach leczniczych przez ludzi i goryle. Gorzkie liście tych roślin spożywane są w celu pozbycia się pasożytów. Nazwa rodzaju upamiętnia szkockiego lekarza i botanika z XIX wieku – Thomasa Andersona, który pierwszy opisał ten rodzaj (jako Scytanthus, która to nazwa jako homonim innego rodzaju z rodziny toinowatych musiała zostać odrzucona).
Naprzeciwległe, pojedyncze, bez przylistków. Liście mają zróżnicowane rozmiary (występuje anizofilia). Ogonki liściowe są zgrubiałe u nasady i przy nasadzie blaszki. Blaszki liściowe są pierzasto żyłkowane, całobrzegie, piłkowane lub klapowane. Nierzadko obecne są na nich pozakwiatowe miodniki.
Zebrane są w przypominających gronawierzchotkach wyrastających na szczytach pędów lub w kątach liści. Kwiaty są grzbieciste i obupłciowe. Na pięciu działkach kielicha znajdują się od zewnątrz miodniki osiągające do 3 mm średnicy i otoczone zgrubieniem. Korona jest dwuwargowa i powstaje w wyniku zrośnięcia dwóch płatków w wargę górną i trzech w dolną. Cztery pręciki (z czego dwa dłuższe od pozostałych) oraz jeden prątniczek (staminodium) są ułożone pomiędzy płatkami korony. Pomiędzy nitkami pręcików, przyrośniętymi do rurki korony, znajdują się miodniki. Zalążnia jest górna, i powstaje z dwóch owocolistków tworzących osobne komory oddzielone przewężeniem. Pojedyncza szyjka słupka zakończona jest cylindrycznym lub rozwidlonym znamieniem.
Drewniejące, dwukomorowe i niepękające torebki wsparte trwałym i powiększającym się w czasie owocowania kielichem. Nasiona z dużym znaczkiem (hilum), połączone są z łożyskiem za pomocą spłaszczonego i haczykowato wydłużonego sznureczka, pełniącego rolę wyrzutni.
Systematyka
Rodzaj Thomandersia klasyfikowany był tradycyjnie do rodziny akantowatychAcanthaceae lub Schlegeliaceae. Badania filogenetyczne bazujące na analizie DNA wykazały odrębność taksonu spośród roślin rzędu jasnotowcówLamiales i zaistniała konieczność wyodrębnienia go w osobną rodzinę. Rodzina Thomandersiaceae włączona została do systemu APG III z 2009 i tak samo ujęta została w systemie APG IV z 2016. Pozycja systematyczna rodziny nie jest pewna – dane molekularne wskazują na jej przynależność do kladu wspólnego z rodzinami Schlegeliaceae i werbenowatymiVerbenaceae, natomiast budowa pyłku wskazuje bardziej na pokrewieństwo z połapkowatymiPedaliaceae.
rodzaj: Thomandersia Baillon, Hist. Pl. 10: 456. Jan-Feb 1891. Synonim: Scytanthus T. Anderson ex Bentham et J. D. Hooker. Gatunkiem typowym dla rodzaju jest T. laurifolia (T. Anderson ex Bentham et J. D. Hooker) Baillon
↑Michael A.M.A.RuggieroMichael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI:10.1371/journal.pone.0119248, PMID:25923521, PMCID:PMC4418965 [dostęp 2021-03-04](ang.).
↑Wortley, A. H.; Harris, D. J.; Scotland, R. W..On the Taxonomy and Phylogenetic Position of Thomandersia.„Systematic Botany”.32, 2,s.415-444,April-June 2007. DOI: 10.1600/036364407781179716.
.jpg)
.jpg)