Thomas Henry Huxley

Thomas Henry Huxley
	; Thomas Henry Huxley w 1874
Państwo działania	Wielka Brytania
Kraj	Anglia
Data i miejsce urodzenia	4 maja 1825 ; Middlesex
Data i miejsce śmierci	29 czerwca 1895 ; Eastbourne, East Sussex
	profesor
	Specjalność: zoolog, paleontolog
	Nagrody
	Medal Copleya
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Cytaty w Wikicytatach

Thomas Henry Huxley (ur. 4 maja 1825 w Ealing w Middlesex, zm. 29 czerwca 1895 w Eastbourne w hrabstwie East Sussex) – angielski naukowiec: zoolog, paleontolog, fizjolog i filozof, a z wykształcenia lekarz; członek Royal Society, w latach 1883–1885 jego prezes, profesor Royal School of Mines i Royal College of Surgeons. Laureat Medalu Copleya. Dziadek Aldousa Huxleya – wybitnego pisarza.

Życiorys

Był obrońcą i propagatorem darwinizmu, a także pionierem kierunku ewolucyjnego w naukach zoologicznych. Twierdził, że proces ewolucji dotyczy również człowieka (Stanowisko człowieka w przyrodzie). Adwersarz biskupa Oksfordu Samuela Wilberforce’a w słynnej debacie oksfordzkiej z 1860 roku pomiędzy ewolucjonistami a kreacjonistami. Przez złośliwych zwany buldogiem Darwina.

Badał pochodzenie płazów i ptaków oraz czaszki kręgowców. Ustalił genealogię konia i wykazał pochodzenie ptaków od gadów kopalnych i pochodzenie płazów od ryb. Badał również przemianę pokoleń u jamochłonów oraz podobieństwo ich budowy do listków zarodkowych. W poglądach filozoficznych reprezentował agnostycyzm. Był członkiem zagranicznym Królewskiej Holenderskiej Akademii Sztuk i Nauk.

Dzieła

O przyczynach zjawisk w naturze organicznej (pełny tekst polski) 1862, wyd. pol. 1873
Stanowisko człowieka w przyrodzie 1863, wyd. pol. 1874
On the application of the laws of evolution to the arrangement of the Vertebrata and more particularly of the Mammalia. Proceedings of the Zoological Society of London, 1880:649 –662.
Zasady fizjologii 1866, wyd. pol. 1892, 1894, 1912
Ewolucja i etyka 1874, wyd. pol. 1904

Uwagi

↑ Krótki opis przebiegu debaty, która odbyła się w Muzeum Historii Naturalnej w Oxfordzie 30 czerwca 1860 roku, opublikował w roku 2010 „The Guardian” z okazji uroczystości odsłonięcia pamiątkowego cokołu w miejscu zdarzenia.

Przypisy

↑ Huxley Thomas Henry, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-07-29] .
↑ Collection: Aldous Huxley letters | ArchivesSpace Public Interface [online], archives.library.rice.edu [dostęp 2026-07-13] .
↑ Alison Flood. Plinth commemorates Huxley-Wilberforce evolution debate. „The Guardian”, 10 września 2010. Guardian Media Group. ISSN 0261-3077. (ang.).
↑ T.H. Huxley (1825 - 1895). knaw.nl. [dostęp 2025-02-04]. (ang.).

Bibliografia

Wiktor Werner, Między krytyką a fetyszyzacją. Różne reakcje na pojawienie się ewolucjonistycznej koncepcji natury. „Roczniki Antropologii Wiedzy”, Rocznik I (2004) 2005, s. 45–56
Wiktor Werner, Skandal ewolucji, idea ewolucji. O medialnym i ideologicznym aspekcie dyskusji wokół hipotezy ewolucyjnej. „Roczniki Antropologii Wiedzy”, Rocznik I (2004) 2005, s. 57–70
Michał Zaborski, Rafał Chmura, Karol Pieniak, Debaty, które zmieniły historię, [w:] Tomasz Dołęgowski, Wojciech Labuda (red.), Szermierka na słowa. O debacie oksfordzkiej i nie tylko, wyd. 1, Warszawa: Poltext, 2021, s. 213–245, ISBN 978-83-8175-313-5

Linki zewnętrzne

Thomas Henry Huxley – publikacje w bibliotece Polona

[4] Krótki opis przebiegu debaty, która odbyła się w Muzeum Historii Naturalnej w Oxfordzie 30 czerwca 1860 roku, opublikował w roku 2010 „The Guardian” z okazji uroczystości odsłonięcia pamiątkowego cokołu w miejscu zdarzenia.

[1] Huxley Thomas Henry, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-07-29] .

[2] Collection: Aldous Huxley letters | ArchivesSpace Public Interface [online], archives.library.rice.edu [dostęp 2026-07-13] .

[Guardian2010-3] Alison Flood. Plinth commemorates Huxley-Wilberforce evolution debate. „The Guardian”, 10 września 2010. Guardian Media Group. ISSN 0261-3077. (ang.).

[5] T.H. Huxley (1825 - 1895). knaw.nl. [dostęp 2025-02-04]. (ang.).

lata 20.	1826: J. Ivory, J. Dalton 1827: F.G.W. Struve, H. Davy 1828: J.F. Encke, W.H. Wollaston 1829: Ch. Bell, E. Mitscherlich
lata 30.	1830: A.J. Balard, D. Brewster 1831–1832: nie przyznano 1833: A.P. de Candolle, J. Herschel 1834: Ch. Lyell, J.W. Lubbock 1835: M. Faraday, W.R. Hamilton 1836: G. Newport, J. Herschel 1837: W. Whewell 1838: W.F. Talbot, Th. Graham 1839: J. Ivory, M. Barry
lata 40.	1840: Ch. Wheatstone, J. Herschel 1841: E. Hodgkinson, R. Kane 1842: J.F. Daniell, W. Bowman 1843: Ch. Wheatstone, J.D. Forbes 1844: G. Boole, Th. Andrews 1845: G.B. Airy, Th.S. Beck 1846: M. Faraday, R. Owen 1847: G. Fownes, W.R. Grove 1848: Ch.J. Hargreave, Th. Galloway 1849: E. Sabine, G. Mantell
lata 50.	1850: B. Brodie, Th. Graham 1851: W. Parsons, G. Newport 1852: J.P. Joule, Th.H. Huxley 1853: Ch. Darwin, J. Tyndall 1854: A.W. von Hofmann, J.D. Hooker 1855: J.O. Westwood, J.R. Hind 1856: J. Richardson, W. Thomson (Lord Kelvin) 1857: E. Frankland, J. Lindley 1858: A. Hancock, W. Lassell 1859: A. Cayley, G. Bentham
lata 60.	1860: A.V. Waller, W. Fairbairn 1861: J.J. Sylvester, W.B. Carpenter 1862: A.W. Williamson, J.T.R. Robinson 1863: J.P. Gassiot, M.J. Berkeley 1864: J.A.L. Clarke, W. De La Rue 1865: A. Smith, J. Prestwich 1866: W. Huggins, W.K. Parker 1867: J.B. Lawes, J.H. Gilbert, W.E. Logan 1868: A.R. Wallace, G. Salmon 1869: A. Matthiessen, Th. Maclear
lata 70.	1870: Th. Davidson, W.H. Miller 1871: G. Busk, J. Stenhouse 1872: H.J. Carter, Th. Anderson 1873: G.J. Allman, H.E. Roscoe 1874: H.C. Sorby, W.C. Williamson 1875: Th. Oldham, W. Crookes 1876: Ch.W. Thomson, W. Froude 1877: F.A. Abel, O. Heer 1878: A.C.L.G Günther, J.A. Broun 1879: A.C. Ramsay, W.H. Perkin
lata 80.	1880: A. Noble, J. Lister 1881: J.H. Jellett, F.M. Balfour 1882: J.W. Strutt (Lord Rayleigh), W.H. Flower 1883: Th.A. Hirst, J.S. Burdon-Sanderson 1884: G. Darwin, D. Oliver 1885: D.E. Hughes, R. Lankester 1886: P.G. Tait, F. Galton 1887: A.R. Clarke, H.N. Moseley 1888: O. Reynolds, F. von Mueller 1889: Th.E. Thorpe, W.H. Gaskell
lata 90.	1890: J. Hopkinson, D. Ferrier 1891: A.W. Rucker, Ch. Lapworth 1892: Ch. Pritchard, J.N. Langley 1893: H.M. Ward, A. Schuster 1894: J.J. Thomson, V. Horsley 1895: J. Murray, J.A. Ewing 1896: A. Geikie, Ch.V. Boys 1897: R. Strachey, A. Forsyth 1898: J. Kerr, W. Gardiner 1899: W.C. McIntosh, G.F. Fitzgerald
rok 1900	A. Newton, P.A. MacMahon