Tmezypterys

Tmezypterys
	; Tmesipteris parva
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	telomowe
Gromada	naczyniowe
Klasa	paprocie
Podklasa	nasięźrzałowe
Rząd	psylotowce
Rodzina	psylotowate
Rodzaj	tmezypterys
	Nazwa systematyczna
	Tmesipteris Bernhardi; J. Bot. (Schrader) 1800(2): 131. Oct-Dec 1801
	Typ nomenklatoryczny
	T. tannensis (K. P. J. Sprengel) Bernhardi
	Multimedia w Wikimedia Commons

Tmezypterys (Tmesipteris Bernh.) – rodzaj roślin z rodziny psylotowatych (Psilotaceae). Obejmuje ok. 15 gatunków, przy czym jeszcze w XXI wieku wciąż odkrywane i opisywane są kolejne. Rośliny te rosną w południowo-wschodniej Azji (od Filipin i Indonezji), poprzez Nową Gwineę, po Australię, Nową Zelandię i inne wyspy Oceanu Spokojnego (np. Nową Kaledonię i Polinezję Francuską). Są to rośliny epifityczne (często rosną na paprociach drzewiastych), rzadziej naziemne. Są obligatoryjnie zależne od mykoryzy.

Morfologia i anatomia

Gametofity (przedrośla): Bezzieleniowe, podziemne, walcowate, nierozgałęzione lub rozgałęzione dychotomicznie. Żyją w symbiozie z grzybami przenikającymi całe przedrośle. Zbudowane są z niezróżnicowanych, cienkościennych komórek miękiszowych i okryte skórką z jednokomórkowymi chwytnikami.; Na całej powierzchni gametofitu powstają rodnie i plemnie. Te pierwsze składają się z zagłębionej w tkance miękiszowej części brzusznej i wysuniętej na zewnątrz szyjki. Część brzuszna składa się z komórki jajowej i kanałowo-brzusznej. Szyjka tworzona jest przez cztery szeregi komórek i zawiera w środku co najmniej cztery komórki kanałowe. Kuliste plemnie mają ściankę tworzoną z jednej warstwy komórek i wypełnione są przez komórki plemnikotwórcze. Powstają z nich plemniki, które pokryte są licznymi rzęskami.

Sporofity: Pod ziemią rozwija się w postaci kłącza pozbawionego korzeni, ale pokrytego na całej jego powierzchni licznymi chwytnikami. Układ wiązek przewodzących wewnątrz kłącza jest typu protosteli lub syfonosteli.; Z kłącza wyrastają zwykle zwisające (u form naziemnych wzniesione) pędy nadziemne krótkie, zwykle do kilku cm, rzadziej osiągające do 20 cm długości lub nawet 50 cm. Pędy te są nagie i zwykle nierozgałęzione, rzadziej słabo rozgałęzione widlasto, poza nasadą gęsto ulistnione. Liście siedzące, z pojedynczą żyłką przewodzącą są lancetowate, płaskie, często z ościstym wyrostkiem. Odmienne są liście u nasady pędu, które są drobne i łuskowate oraz górne, wspierające zarodnie (sporofile), które są większe i rozwidlone dychotomicznie. Zarodnie zrastają się po dwie w synangia i rozwijają się na górnej powierzchni liści. Zarodniki są jednakowe, nerkowate, powstają w liczbie ponad tysiąca w poszczególnych zarodniach.

Rozwój i rozmnażanie

Po zapłodnieniu komórki jajowej, w wyniku pierwszego jej podziału powstaje komórka dolna i górna. Z tej pierwszej rozwija się stopa zarodka zagłębiona w tkankach gametofitu – jej wydłużone komórki pobierają z niego substancje odżywcze. Z górnej komórki rozwija się początkowo kulistawy i niezróżnicowany zarodek, pozostający pod osłoną tkanek gametofitu. Zarodek, rosnąc i wydłużając się, w końcu rozrywa te tkanki, po czym dzieli się dychotomicznie na podziemne kłącze i pęd nadziemny. Rozwój młodych sporofitów odbywa się przez długi czas w oparciu o zasoby przedrośla.

W przeciwieństwie do siostrzanych psylotów nie wytwarzają rozmnóżek.

Systematyka

Jeden z dwóch rodzajów z rodziny psylotowatych (Psilotaceae) z rzędu psylotowców (Psilotales). Obejmuje kilkanaście gatunków.

Wykaz gatunków

Tmesipteris alticola Perrie & Brownsey
Tmesipteris elongata P.A.Dang.
Tmesipteris gracilis Chinnock
Tmesipteris horomaka Perrie, Brownsey & Lovis
Tmesipteris lanceolata P.A.Dang.
Tmesipteris norfolkensis P.S.Green
Tmesipteris obliqua Chinnock
Tmesipteris oblongifolia A.F.Braithw.
Tmesipteris ovata N.A.Wakef.
Tmesipteris parva N.A.Wakef.
Tmesipteris sigmatifolia Chinnock
Tmesipteris solomonensis Braithwaite
Tmesipteris tannensis (Spreng.) Bernh.
Tmesipteris truncata (R.Br.) Steud.
Tmesipteris vanuatensis A.F.Braithw.
Tmesipteris vieillardii P.A.Dang.
Tmesipteris zamorarum Gruezo & Amoroso

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
1 2 The Pteridophyte Phylogeny Group. A community-derived classification for extant lycophytes and ferns. „Journal of Systematics and Evolution”. 54 (6), s. 563–603, 2016. DOI: 10.1111/jse.12229.
1 2 Tmesipteris. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-09-26].
1 2 3 4 Leon R. Perrie, Patrick J Brownsey, John D Lovis. Tmesipteris horomaka, a new octoploid species from Banks Peninsula. „New Zealand Journal of Botany”. 48, 1, s. 15-29, 2010. DOI: 10.1080/00288251003640010.
↑ Gruèzo, W.Sm.. Tmesipteris zamorae: a new species of Tmesipteris Bernh. (Psilotaceae) from the Philippines. „Asia Life Science”. 21, 2, s. 653-670, 2012.
1 2 Murdock, A.G., & Smith, A.R.R.. Pteridophytes of Moorea, French Polynesia, with a New Species, Tmesipteris gracilis (Psilotaceae). „Pacific Science”. 57, 3, s. 253-265, 2003. DOI: 10.1353/psc.2003.0024.
1 2 3 4 5 6 7 8 K.U.Kramer, P.S. Green (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. I. Pteridophytes and Gymnosperms. Berlin, Heidelberg, New York, London, Paris, Tokyo, Hongkong, Barcelona: Springer-Verlag, 1990, s. 23–25. ISBN 0-387-51794-4.
1 2 3 4 5 Patrick J. Brownsey, John C. Smith-Dodsworth: New Zealand Ferns and Allied Plants. Auckland: David Bateman Ltd, 2000, s. 16-18. ISBN 1-86953-003-9.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Zbigniew Podbielkowski, Irena Rejment-Grochowska, Alina Skirgiełło: Rośliny zarodnikowe. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 716–719. ISBN 83-01-04394-6.
↑ Tmesipteris Bernh.. [w:] Endemia. Faune et Flore de Nouvelle-Calédonie [on-line]. [dostęp 2019-09-27].
1 2 3 Tom A. Ranker, Christopher H. Haufler: Biology and Evolution of Ferns and Lycophytes. Cambridge, New York, Melbourne, Madrid, Cape Town, Singapore, Sao Paulo, Delhi: Cambridge University Press, 2008, s. 95, 209, 423. ISBN 978-0521-69689-0.
↑ Alicja i Jerzy Szweykowscy (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 727. ISBN 83-214-1305-6.
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-09-27] (ang.).
↑ Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf: A classification for extant ferns. Taxon 55(3): 705–731, 2006. [dostęp 2017-02-27]. (ang.).
1 2 Tmesipteris Bernh., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-06-13] .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).

[ppgI-2] 1 2 The Pteridophyte Phylogeny Group. A community-derived classification for extant lycophytes and ferns. „Journal of Systematics and Evolution”. 54 (6), s. 563–603, 2016. DOI: 10.1111/jse.12229.

[ing-3] 1 2 Tmesipteris. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-09-26].

[perrie-4] 1 2 3 4 Leon R. Perrie, Patrick J Brownsey, John D Lovis. Tmesipteris horomaka, a new octoploid species from Banks Peninsula. „New Zealand Journal of Botany”. 48, 1, s. 15-29, 2010. DOI: 10.1080/00288251003640010.

[gruezo-5] Gruèzo, W.Sm.. Tmesipteris zamorae: a new species of Tmesipteris Bernh. (Psilotaceae) from the Philippines. „Asia Life Science”. 21, 2, s. 653-670, 2012.

[murdock-6] 1 2 Murdock, A.G., & Smith, A.R.R.. Pteridophytes of Moorea, French Polynesia, with a New Species, Tmesipteris gracilis (Psilotaceae). „Pacific Science”. 57, 3, s. 253-265, 2003. DOI: 10.1353/psc.2003.0024.

[kramer-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 K.U.Kramer, P.S. Green (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. I. Pteridophytes and Gymnosperms. Berlin, Heidelberg, New York, London, Paris, Tokyo, Hongkong, Barcelona: Springer-Verlag, 1990, s. 23–25. ISBN 0-387-51794-4.

[brownsey-8] 1 2 3 4 5 Patrick J. Brownsey, John C. Smith-Dodsworth: New Zealand Ferns and Allied Plants. Auckland: David Bateman Ltd, 2000, s. 16-18. ISBN 1-86953-003-9.

[podbielkowski-9] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Zbigniew Podbielkowski, Irena Rejment-Grochowska, Alina Skirgiełło: Rośliny zarodnikowe. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 716–719. ISBN 83-01-04394-6.

[endemia-10] Tmesipteris Bernh.. [w:] Endemia. Faune et Flore de Nouvelle-Calédonie [on-line]. [dostęp 2019-09-27].

[ranker-11] 1 2 3 Tom A. Ranker, Christopher H. Haufler: Biology and Evolution of Ferns and Lycophytes. Cambridge, New York, Melbourne, Madrid, Cape Town, Singapore, Sao Paulo, Delhi: Cambridge University Press, 2008, s. 95, 209, 423. ISBN 978-0521-69689-0.

[slownik-12] Alicja i Jerzy Szweykowscy (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 727. ISBN 83-214-1305-6.

[apweb-13] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-09-27] (ang.).

[smith-14] Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf: A classification for extant ferns. Taxon 55(3): 705–731, 2006. [dostęp 2017-02-27]. (ang.).

[powo-15] 1 2 Tmesipteris Bernh., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-06-13] .