Tridekan

Tridekan
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
PIN	tridekan
	Inne nazwy i oznaczenia
	n-tridekan
	Ogólne informacje
	Charakterystyka fizyczna
	bezbarwna ciecz
Wzór Hilla	C13H28
Masa molowa	184,36 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	629-50-5
PubChem	12388
InChI
	InChI=1S/C13H28/c1-3-5-7-9-11-13-12-10-8-6-4-2/h3-13H2,1-2H3
	InChIKey
	IIYFAKIEWZDVMP-UHFFFAOYSA-N
Właściwości
	Gęstość
	0,7564 g/cm³ (20 °C); ciecz
	Rozpuszczalność w wodzie
	0,33 μg/kg (25 °C)
	w innych rozpuszczalnikach
	rozpuszczalny w tetrachlorometanie, dobrze w etanolu i eterze dietylowym
Temperatura topnienia	−5,35 °C
Temperatura wrzenia	235,4 °C; 110–112 °C (16 hPa);
Współczynnik załamania nD	1,4256 (589 nm, 20 °C)
Niebezpieczeństwa
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Niebezpieczeństwo
Zwroty H	H304, H413, EUH066
Zwroty P	P273, P301+P310, P331, P405, P501
Temperatura zapłonu	79 °C (zamknięty tygiel)
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
	Więcej identyfikatorów i właściwości może znajdować się w Wikidanych
	Multimedia w Wikimedia Commons

Tridekan – organiczny związek chemiczny z grupy wyższych alkanów. Występuje m.in. w wydzielinie obronnej pluskwiaków Cosmopepla bimaculata.

W kombinacji z undekanem i innymi ciekłymi alkanami pochodzącymi z ekstraktów roślinnych jest stosowany jako emolient zastępujący syntetyczne oleje silikonowe w kremach i innych środkach kosmetycznych.

Przypisy

↑ P-12.1 Preferowane nazwy IUPAC, [w:] Henri A.H.A. Favre Henri A.H.A., Warren H.W.H. Powell Warren H.W.H., Nomenklatura związków organicznych. Rekomendacje IUPAC i nazwy preferowane 2013, Komisja Terminologii Chemicznej Polskiego Towarzystwa Chemicznego (tłum.), wyd. 5, Narodowy Komitet Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej, [2023], s. 6 [zarchiwizowane 2026-02-17] .
1 2 3 4 Tridecane [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 21 czerwca 2024, numer katalogowy: T57401 [dostęp 2025-01-28] .
1 2 3 4 5 6 CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M.W.M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, s. 3–524, 5–165, ISBN 978-1-4987-5429-3, OCLC 961861918 (ang.).
↑ Bryan S.B.S. Krall Bryan S.B.S., Robert J.R.J. Bartelt Robert J.R.J., Cara J.C.J. Lewis Cara J.C.J., Douglas W.D.W. Whitman Douglas W.D.W., Chemical Defense in the Stink Bug Cosmopepla bimaculata, „Journal of Chemical Ecology”, 25 (11), 1999, s. 2477–2494, DOI: 10.1023/A:1020822107806 (ang.).
↑ ValentinV. Goussard ValentinV., Jean-MarieJ.M. Aubry Jean-MarieJ.M., VéroniqueV. Nardello-Rataj VéroniqueV., Bio-based alternatives to volatile silicones: Relationships between chemical structure, physicochemical properties and functional performances, „Advances in Colloid and Interface Science”, 304, 2022, s. 102679, DOI: 10.1016/j.cis.2022.102679 (ang.).

[BlueBook-1] P-12.1 Preferowane nazwy IUPAC, [w:] Henri A.H.A. Favre Henri A.H.A., Warren H.W.H. Powell Warren H.W.H., Nomenklatura związków organicznych. Rekomendacje IUPAC i nazwy preferowane 2013, Komisja Terminologii Chemicznej Polskiego Towarzystwa Chemicznego (tłum.), wyd. 5, Narodowy Komitet Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej, [2023], s. 6 [zarchiwizowane 2026-02-17] .

[SA-2] 1 2 3 4 Tridecane [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 21 czerwca 2024, numer katalogowy: T57401 [dostęp 2025-01-28] .

[CRC-3] 1 2 3 4 5 6 CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M.W.M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, s. 3–524, 5–165, ISBN 978-1-4987-5429-3, OCLC 961861918 (ang.).

[Krall1999-4] Bryan S.B.S. Krall Bryan S.B.S., Robert J.R.J. Bartelt Robert J.R.J., Cara J.C.J. Lewis Cara J.C.J., Douglas W.D.W. Whitman Douglas W.D.W., Chemical Defense in the Stink Bug Cosmopepla bimaculata, „Journal of Chemical Ecology”, 25 (11), 1999, s. 2477–2494, DOI: 10.1023/A:1020822107806 (ang.).

[5] ValentinV. Goussard ValentinV., Jean-MarieJ.M. Aubry Jean-MarieJ.M., VéroniqueV. Nardello-Rataj VéroniqueV., Bio-based alternatives to volatile silicones: Relationships between chemical structure, physicochemical properties and functional performances, „Advances in Colloid and Interface Science”, 304, 2022, s. 102679, DOI: 10.1016/j.cis.2022.102679 (ang.).

Niższe alkany (C1–C10)	metan (CH₄) etan (C₂H₆) propan (C₃H₈) butan (C₄H₁₀) pentan (C₅H₁₂) heksan (C₆H₁₄) heptan (C₇H₁₆) oktan (C₈H₁₈) nonan (C₉H₂₀) dekan (C₁₀H₂₂)
Wyższe alkany (>C10)	undekan (C₁₁H₂₄) dodekan (C₁₂H₂₆) tridekan (C₁₃H₂₈) heksadekan (C₁₆H₃₄) ikozan (C₂₀H₄₂) tetrakozan (C₂₄H₅₀) nonakozan (C₂₉H₆₀) hentriakontan (C₃₁H₆₄)