Butan
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Charakterystyka fizyczna | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| bezbarwny gaz, prawie bezwonny | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Wzór Hilla |
C4H10 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Inne wzory |
CH3−CH2−CH2−CH3 CH3(CH2)2CH3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Masa molowa |
58,12 g/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Numer CAS | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| DrugBank | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
Butan, C4H10 – organiczny związek chemiczny z grupy węglowodorów nasyconych, czwarty homolog w szeregu homologicznym alkanów. Jego izomerem jest izobutan.
Zastosowanie
- gaz pędny
- stosowany do wyrobu benzyny syntetycznej
- jeden ze składników gazu samochodowego LPG
- gaz do napełniania zapalniczek
- czynnik chłodniczy stosowany w chłodziarkach (butan R-600, izobutan R-600a)
Właściwości
Butan jest nierozpuszczalny w wodzie, a rozpuszczalny w etanolu i eterze dietylowym. Występuje w ropie naftowej. Po spaleniu całkowitym kilograma tego węglowodoru powstaje ok. 1,5 kg wody i ok. 3 kg dwutlenku węgla:
- 2C4H10 + 13O2 → 8CO2 + 10H2O
Wpływ na organizm człowieka
Butan po inhalacji dostaje się do krwiobiegu i w ciągu kilku sekund wywołuje odurzenie, dlatego jest często stosowaną substancją odurzającą. W tym celu wykorzystywane jest najczęściej paliwo do zapalniczek. W takiej formie był np. najczęściej nadużywaną substancją lotną w Wielkiej Brytanii w latach 1971–2004 (>38%), a w 2004 roku był przyczyną 52% zgonów związanych z wdychaniem substancji lotnych. Wdychanie butanu może powodować euforię, senność, utratę przytomności, asfiksję, zaburzenia rytmu serca, halucynacje, wahania ciśnienia krwi i chwilową utratę pamięci, w przypadku nadużywania bezpośrednio z pojemnika pod wysokim ciśnieniem, a także może prowadzić do śmierci w wyniku uduszenia i migotania komór.
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 Haynes 2014 ↓, s. 3-76.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Butane, [w:] GESTIS-Stoffdatenbank [online], Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung, ZVG: 10030 [dostęp 2024-07-12] (niem. • ang.).
- 1 2 3 4 Butane, [w:] ChemIDplus [online], United States National Library of Medicine [dostęp 2015-10-07] (ang.).
- 1 2 Butane [online], międzynarodowa karta bezpieczeństwa chemicznego, Międzynarodowa Organizacja Pracy [dostęp 2015-10-07] (pol. • ang.).
- 1 2 Haynes 2014 ↓, s. 16-22.
- ↑ Butan [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 8 czerwca 2023, numer katalogowy: 494402 [dostęp 2024-07-12].
- 1 2 Neurotoxic Effects from Butane Gas [online], thcfarmer.com, 19 grudnia 2009 [dostęp 2023-01-26] (ang.).
- ↑ M.E. Field-Smith, B.K. Butland, J.D. Ramsey, H.R. Anderson, Trends in death Associated with Abuse of Volatile Substances 1971–2004. Report 19, St George’s, University of London, Division of Community Health Sciences, lipiec 2006, ISBN 978-1-8981-8326-6 [zarchiwizowane z adresu 2007-03-27] (ang.).
Bibliografia
- CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M. Haynes (red.), wyd. 95, Boca Raton: CRC Press, 2014, ISBN 978-1-4822-0867-2, OCLC 911557441 (ang.).