Truciec

Truciec
	; Typhonium brownii
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	żabieńcowce
Rodzina	obrazkowate
Podrodzina	Aroideae
Rodzaj	truciec
	Nazwa systematyczna
	Typhonium Schott; Wiener Z. Kunst 3: 72 (1829)
	Typ nomenklatoryczny
	Typhonium trilobatum Schott
	Zasięg
	Multimedia w Wikimedia Commons

Truciec (Typhonium Schott) – rodzaj wieloletnich geofitów ryzomowych, należący do rodziny obrazkowatych, liczący 83 gatunki występujące na obszarze od Indii i Mongolii do Australii, gdzie zasiedlają nizinne łąki i turzyce, lasy suche, lasy deszczowe, wzgórza, brzegi strumieni i brzegi dróg. Niektórzy przedstawiciele tego rodzaju zostali introdukowani do Ameryki Południowej, Afryki oraz na Kubę. Liczba chromosomów 2n wynosi od 8 do 160.

Morfologia

Pokrój: Niewielkie rośliny zielne.

Łodyga: Zgrubiała, niemal kulista bulwa pędowa albo płożące lub wzniesione kłącze.

Liście: Rośliny tworzą kilka liści, z długim ogonkiem, tworzącym u nasady pochwę. Blaszki liściowe przeważnie proste i strzałkowate, oszczepowate lub trójklapowe.

Kwiaty: Rośliny jednopienne, tworzące pojedynczy kwiatostan typu kolbiastego pseudancjum. Szypułka, krótsza od ogonka liściowego, wyrasta z pochwy liściowej. Pochwa kwiatostanu w dolnej części o zwiniętych brzegach, tworząca okrągło-jajowatą komorę, z zewnątrz zieloną, oddzieloną od górnej części pochwy zwężeniem. Górna część pochwy jest flagowata, szeroko jajowata do lancetowatej, często czerwonawa doosiowo. Kolba kwiatostany dzieli się na pięć odcinków: (od dołu): kwiaty żeńskie, prątniczki, naga szczelina, kwiaty męskie i wyrostek. Kwiaty żeńskie siedzące; zalążnie jednokomorowe, zawierające bazanie położony, pojedynczy (do kilku), ortotropowy zalążek. Prątniczki główkowate, maczugowate, szydłowate lub nitkowate. Kwiaty męskie siedzące, 1-3-pręcikowe, wolne, z pylnikami otwierającymi się przez boczną szczelinę lub wierzchołkowy otworek. Wyrostek kolby trzonkowaty i wydłużony.

Owoce: Owocostan składa się z zielonych lub białawych jagód o soczystej owocni, zawierających od jednego do kilku nasion.

Gatunki podobne: Przedstawiciele rodzaju pałczycha, o wachlarzowatopalczastej blaszce liściowej i zrośniętych brzegach komory pochwy kwiatostanu, rodzaju Theriophonum, o większej liczbie zalążków położonych bazalnie lub przywierzchołkowo, rodzaju Eminium, o złożonej blaszce liściowej, wielonasiennych jagodach o zwartej owocni i kwiatostanie nie wyrastającym całkowicie ponad poziom podłoża i rodzaju Biarum, o kwiatostanie nie zwężonym, nie wyrastającym całkowicie ponad poziom podłoża.

Nazewnictwo

Etymologia nazwy naukowej: Nazwa naukowa pochodzi od mitycznego Tyfona, zionącego ogniem, stugłowego potwora z mitologii greckiej i została zbudowana z końcówką deminutywną dodaną do jego imienia lub pochodzi od nawiązującego do mitologii, greckiego słowa τυφώνιος (typhonios – pomieszany, niespokojny, wzburzony). Nazwa Typhonium została użyta po raz pierwszy w pracach Dodoensa.

Synonimy taksonomiczne

Desmesia Raf.
Heterostalis (Schott) Schott
Jaimenostia Guinea & Gómez Mor. in E.Guinea

Systematyka

Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026): Należy do plemienia Areae, nadplemienia Arodae, podrodziny Aroideae, rodziny obrazkowatych, rzędu żabieńcowców w kladzie jednoliściennych.

Gatunki

Typhonium acetosella Gagnep.
Typhonium adnatum Hett. & Sookch.
Typhonium albidinervium C.Z.Tang & H.Li
Typhonium albispathum Bogner
Typhonium attapeuense A.Galloway
Typhonium aungmyintwinii K.Z.Hein & Naive
Typhonium bachmaense V.D.Nguyen & Hett.
Typhonium baoshanense Z.L.Dao & H.Li
Typhonium bicolor Luu, Nguyen-Le & N.T.Tran
Typhonium blumei Nicolson & Sivad.
Typhonium bognerianum J.Murata & Sookch.
Typhonium brevispadix K.Z.Hein, P.Saensouk & Saensouk
Typhonium bulbiferum Dalzell
Typhonium circinnatum Hett. & J.Mood
Typhonium conchiforme Hett. & A.Galloway
Typhonium cordifolium S.Y.Hu
Typhonium corrugatum Hett. & Rybková
Typhonium cucullatum K.Z.Hein, P.Saensouk & Saensouk
Typhonium culaochamense Luu, Nguyen-Phi & N.T.Tran
Typhonium digitatum Hett. & Sookch.
Typhonium dongnaiense Luu, Nguyen-Phi & H.T.Van
Typhonium echinulatum Hett. & Sookch.
Typhonium edule K.Z.Hein & Naive
Typhonium elatum H.Ara & M.A.Hassan
Typhonium filiforme Ridl.
Typhonium flagelliforme (G.Lodd.) Blume
Typhonium fornicatum P.Saensouk, K.Z.Hein & Saensouk
Typhonium fultum Ridl.
Typhonium gagnepainii J.Murata & Sookch.
Typhonium gallowayi Hett. & Sookch.
Typhonium glaucum Hett. & Sookch.
Typhonium gracile Wight ex Schott
Typhonium griseum Hett. & Sookch.
Typhonium hangiae V.D.Nguyen, D.D.Nguyen & V.C.Nguyen
Typhonium hayatae Sriboonma & J.Murata
Typhonium huense Nguyen & Croat
Typhonium hunanense H.Li & Z.Q.Liu
Typhonium inopinatum Prain
Typhonium isaniorum K.Z.Hein, P.Saensouk & Saensouk
Typhonium jinpingense Z.L.Wang, H.Li & F.H.Bian
Typhonium karsticola K.Z.Hein, Saensouk & Naive
Typhonium kbangense V.D.Nguyen & Đinh
Typhonium khonkaenense A.Galloway & Charoenwong
Typhonium laoticum Gagnep.
Typhonium lineare Hett. & V.D.Nguyen
Typhonium medusae Hett. & Sookch.
Typhonium morangense R.Ojha & S.Rai
Typhonium muaklekense Sookch. & Maneean.
Typhonium obtusum Luu, Nguyen-Le & H.C.Nguyen
Typhonium orbifolium Hett. & Sookch.
Typhonium pallescens K.Z.Hein, Saensouk & Naive
Typhonium parvum Yifan Li & Qing L.Wang
Typhonium pedatisectum Gage
Typhonium pedunculatum Hett. & Sookch.
Typhonium penicillatum V.D.Nguyen & Hett.
Typhonium phuocbinhense V.D.Nguyen & Croat
Typhonium pottingeri Prain
Typhonium praecox J.Murata
Typhonium praelongum Serebryanyi & Hett.
Typhonium pusillum Sookch., V.D.Nguyen & Hett.
Typhonium ramosum Hett.
Typhonium reflexum Hett. & Sookch.
Typhonium rhizomatosum A.Galloway & Petra Schmidt
Typhonium roxburghii Schott
Typhonium sagaingense K.Z.Hein, Naive, Z.X.Ma & V.D.Nguyen
Typhonium sagittariifolium Gagnep.
Typhonium saraburiense Sookch., Hett. & J.Murata
Typhonium sinhabaedyae Hett. & A.Galloway
Typhonium smitinandii Sookch. & J.Murata
Typhonium stigmatilobatum V.D.Nguyen
Typhonium subglobosum Hett. & Sookch.
Typhonium supraneeae A.Galloway, Petra Schmidt & Sinhab.
Typhonium thatsonense Luu & H.T.Van
Typhonium trifoliatum F.T.Wang & H.S.Lo ex H.Li, Y.Shiao & S.L.Tseng
Typhonium trilobatum (L.) Schott – truciec trójłatowy
Typhonium tubispathum Hett. & A.Galloway
Typhonium varians Hett. & Sookch.
Typhonium vermiforme V.D.Nguyen & Croat
Typhonium vietnamense Luu, Nguyen-Phi & H.T.Van
Typhonium vinicolor P.Saensouk, K.Z.Hein & Saensouk
Typhonium violifolium Gagnep.
Typhonium viridispathum A.Galloway & Sinhab.
Typhonium watanabei J.Murata, Sookch. & Hett.

Zastosowanie

Rośliny jadalne: W Indiach spożywane są bulwy i liście gatunków Typhonium bulbiferum i T. roxburghii.

Rośliny lecznicze: Z roślin z gatunku T. flagelliforme produkowane są leki ziołowe, mające działać na urazy, obrzęki, kaszel, schorzenia płuc, krwawienia i nowotwory. W 2008 roku potwierdzono badaniami, że ekstrakt z bulw T. flagelliforme zawiera składniki o silnym działaniu antybakteryjnym i antyoksydacyjnym. W badaniach przeprowadzonych w 2010 roku wykazano, że aktywnymi składnikami fitochemicznymi odpowiedzialnymi za właściwości lecznicze tej rośliny są głównie alkaloidy i flawonoidy.

Rośliny ozdobne: Z uwagi na atrakcyjne kwiatostany kilka gatunków Typhonium jest okazjonalnie uprawianych jako rośliny pokojowe lub ogrodowe. Najpopularniejszymi gatunkami uprawnymi są Typhonium roxburghii i Typhonium trilobatum.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-19] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-05-24]. (ang.).
↑ Nazwa polska według: (1) Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Kraków. 1900. (2) Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich. Warszawa. 1894. (3) Ignacy Rafał Czerwiakowski: Opisanie roślin jednolistniowych lekarskich i przemysłowych. Kraków. 1852.
1 2 3 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-19]. (ang.).
1 2 Jenn-Che Wang i Kuoh-Cheng Yang. The genus Typhonium (Araceae) in Taiwan. „Bot. Bull. Acad. Sin.”. 37, 1996.
↑ H.H. Haines: The botany of Bihar and Orissa. T. 4: Gamopetale. Londyn: 1922. (ang.).
↑ S.J. Mayo, J. Bogner i P.C. Boyce: Araceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. IV: Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin Heidelberg: Springer, 1998, s. 26-73. ISBN 3-540-64061-4. (ang.).
↑ Peter Bernhardt: Gods and goddesses in the garden: Greco-Roman mythology and the scientific names of plants. New Brunswick, N.J.: Rutgers University Press, 2008. ISBN 978-0-8135-4266-9.
↑ Adolf Engler. Araceae-Aroideae. „Das Pflanzenreich”. 73, 1920. A. Engler. (łac.).
↑ Robert Freedman: Famine Foods. Araceae. [dostęp 2010-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-12-21)].
↑ Ahmad Bustamam Abdul et al.. „American Journal of Biochemistry and Biotechnology”. 4 (4), s. 402-407, 2008. Science Publications. ISSN 1553-3468.
↑ G.M. Nobakht, M.A. Kadir i J. Stanslas. Analysis of preliminary phytochemical screening of Typhonium flagelliforme. „African Journal of Biotechnology”. 9 (11), s. 1655-1657, 2010-03-15. Academic Journals. ISSN 1684-5315.
↑ Peter Hanelt: Mansfeld's encyclopedia of agricultural and horticultural crop. T. 2: Angiospermae-Dicotyledones: Magnoliaceae-Chrysobanalaceae. Berlin: Springer, 2001. ISBN 3-540-41017-1.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-19] (ang.).

[3] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-05-24]. (ang.).

[4] Nazwa polska według: (1) Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Kraków. 1900. (2) Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich. Warszawa. 1894. (3) Ignacy Rafał Czerwiakowski: Opisanie roślin jednolistniowych lekarskich i przemysłowych. Kraków. 1852.

[kew-5] 1 2 3 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-19]. (ang.).

[rev-6] 1 2 Jenn-Che Wang i Kuoh-Cheng Yang. The genus Typhonium (Araceae) in Taiwan. „Bot. Bull. Acad. Sin.”. 37, 1996.

[7] H.H. Haines: The botany of Bihar and Orissa. T. 4: Gamopetale. Londyn: 1922. (ang.).

[8] S.J. Mayo, J. Bogner i P.C. Boyce: Araceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. IV: Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin Heidelberg: Springer, 1998, s. 26-73. ISBN 3-540-64061-4. (ang.).

[9] Peter Bernhardt: Gods and goddesses in the garden: Greco-Roman mythology and the scientific names of plants. New Brunswick, N.J.: Rutgers University Press, 2008. ISBN 978-0-8135-4266-9.

[pfl-10] Adolf Engler. Araceae-Aroideae. „Das Pflanzenreich”. 73, 1920. A. Engler. (łac.).

[11] Robert Freedman: Famine Foods. Araceae. [dostęp 2010-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-12-21)].

[12] Ahmad Bustamam Abdul et al.. „American Journal of Biochemistry and Biotechnology”. 4 (4), s. 402-407, 2008. Science Publications. ISSN 1553-3468.

[13] G.M. Nobakht, M.A. Kadir i J. Stanslas. Analysis of preliminary phytochemical screening of Typhonium flagelliforme. „African Journal of Biotechnology”. 9 (11), s. 1655-1657, 2010-03-15. Academic Journals. ISSN 1684-5315.

[14] Peter Hanelt: Mansfeld's encyclopedia of agricultural and horticultural crop. T. 2: Angiospermae-Dicotyledones: Magnoliaceae-Chrysobanalaceae. Berlin: Springer, 2001. ISBN 3-540-41017-1.